Full text of "De aeterna felicitate sanctorvm libri qvinqve"

See other formats

« 


/  c-  f 


\ 


Library 

of  the 

University  of  Toronto 


- 


DE     ^BTERNA 

FELICITATE 

SANCTORVM 

LIBRI    QyiNQ^VE: 

Ad  Illuftrifs.  Se  Reucrendifs.  D. 
Cardinalem  Farnesivm: 

AVCTOKE 

Roberto  Card. Bellarmins 
è  Socictate  Iesv, 


P  A  R  I  S  I  I  S, 

Apud  S  E  BAST  IANVMCHAPPELÏT, 

via  Iacobseâ,  fub  figno  Oliux. 
M,    D  C  X  V  I. 


ODOARDO 

FARNESIO 

S.R.E.  CARDINALI 

AMPUISSI  M  O 

Ti*bertH5  Card.  Bdlarminiu 
Salutem  dicit. 


if,  Amagnkudoeft, 
Cardinalis  Am- 
ipliflime  quorum 
in  noftrum  Ordinem  be- 
neficiorum  ,  vt  omncs  & 
fingulos  noftrx  Sodalita- 
tis  alumnos  nomini  tuo 
mirificè  deuin&os  habcas. 
Aij 


4 

Tu  enim  maiorcs  tuas 
semulatus,  quod  illi  incho  » 
arunt,exceifoanimo  per- 
iïcis;  &  quod  illi  perfece- 
runt ,  magnitudine  men- 
tis etiam  fuperare  contcn- 
?*•''  dis.  Etquoniambonorum 
laborum  gloriofus  eft  fru- 
<ftus'  )  reddec  mercedora 
plenam  Deus ,  cuius  ho- 
norem  pia  liberalitas  tua 
potiiïimùm  intuetur.  Sed 
&  ipfa  noftra  Sodalitas ,  a- 
pud  quam  tantorum  be- 
ncficiorum  memoriâ  nul- 
la  vmquam  delebic  obli- 
uio^non  intermittet,  pcr 
filios  atquealumnos  fuos^ 
grati  animi  fignificatio- 


s 

nem^fîue  fcriptis  libris^fiue 
fcrmonibuSjteftificari.  Et 
ego  quidem  iamdudum  a- 
n  imo  deftinaueramdicare 
riomini  tuo  magnum  quod 
môliebar  ,  opus  -,  tnpli- 
cem  videliece  explanatio- 
ncm  in  Apoftolum  Pau- 
lum,literalem5  moralenv 
&  dogmaticam  :  fed  lon- 
gicudo  operis  >  &  breuc 
Ipatium  ,  quod  mihi  fu- 
pereft  viras  ,  &  quotidia- 
nx  occupariones,  quaepa- 
rum  omnino  ad  feriben- 
dumecij  mihirelinquunr, 
effecerunt ,  vt  de  opère  il- 
lo  perficiendo  plane  de- 
fperarem.  Quarefpirirua^ 
A  iij 


le  opufculum,  quod  fupe- 
xiori  menfe  Scptembri  mi- 
hi  ipfc  CQnfcnp(î,magno 
illi  operi    fubltiruendum 
cenfui:  frccus  benignitate 
tua  ,  apud  quam  magna 
voluntas   dantis  paruita- 
tem  doni  facile  compen- 
fabit.  Et  fortaffe  opufcu- 
lum meum  non  valdèdif- 
fimilc  erit  magno   operi 
tuo.    Tu  enim  Sodalitati 
noftrae,  prêter  alia  béné- 
ficia, cgrcgiam  domum, 
in  ipsâ  vrbe  Româ  ,  ma- 
gnis  fumptibus  aedificare 
pergis  :  ego  tibi  domumj 
*Xcm.  non  manu  fa&am  ,  aeter-, 
nam  in  caslis  >non  inquam 


7 
xdificabo  (  id  enim  folius 

omnipotentis    Archite&i 

propriumeft)  fcd  pro  vi- 

rium  mearum    tenuitatc 

quafï  digito  oftendere,  Se 

viam  ad  eam  aperire  ten- 

rabo.  Quamuis  enim  non 

ignorem ,  te,  vc  Principem 

Ecclefîafticum  decet ,  ab 

ineunte  xtate  coluifle  ftu- 

diapietatis,  &c  multo  ma- 

gis  in  œtate  matura  nunc 

colère  :  tamen   tanta  eft 

humana  fragilitas ,  &  ad 

res  terrenas  caducàfq;  pro- 

penfïo ,  vt  necefle  fie ,  nifî 

identidemad  caeleftiame- 

dicanda  animum  reuoee- 

mus,dehumano  puluere, 

A  iiij 


vt  Ioquitur  fan&us  Léo, 

'ksi**-  eriam  religiofa  cotda  for- 

J*f '"  defcere.  Quapr  opter  non 

exiguo  bencficio-nos  affi- 

ciunc ,  qui  piis  opufculis, 

multis  yariifq;  modis  nos 

admonent  &  excitanr,  vt 

Colott+  çpX  furfum  funr,  non  quse 

fuper  terrant  fapè  ac  fcriô 
inquiramus  Sic  enim  &c 
corda  mundantur,&  pala- 
tû  animç  çuratur,  vc  homo 
interior  videre  pulchritu- 
diné  veramq;  dulcedinem. 
4eguftareincipiac.  Exquo 
illud  confèquitur,  vt  mun- 
di  gloria  paulatim  nobis 
vilefcat  >  &  carnis  deliciae 
omnino  defïpiant  :  ac  de- 


5> 

nique  ,vt  loquirur  £fn£his 
Petrus,  fie  nobis  abundan-  i.?<t.£ 
ter  miniftretur  introitus 
in  sternum  regnum  Do- 
mini  noftri  &  Saluatoris 
Iefu  Chrifti.  Quid  enim 
eft  abundanter  miniftrari 
introirû  in  Regnum  Chri- 
fti ,  nifi  per  varias  confia 
derationes  aeternx  felici- 
taris,  multipliées  viasfter- 
ni  vel  aperiri  ad  ingrédient 
dam  domum  illani  non 
manu  fadlam ,  aeternam  in 
cxlis }  quae  etiam  Ciuitas 
fuperna,  &  Regnum  cœ- 
lorum  in  Sacris  literis  dici 
folec?  Atquihoceftargu- 
mentum  opufeuli  mei^in 
A  v 


<juo  per  duodecim  confia 
derationes,  quafi  per  vias 
duodecim  inueftigatur  al- 
ternas felicitacis  amplitu- 
doatque  fublimitas,  cum 
maxima  vtilicare  &c  volu- 
ptate  coniuncta.  Et  quo- 
niam  parumomninopro- 
deft,  bonum,  quod  qua^- 
ritur,  inucniflc,  nifî  etiara 
inuencum  féliciter  acqui- 
ratur  >  &c  fine  amittendi 
timoré  poffideatur  j  per 
eafdem  côfiderationes  ad 
fummi  boni  adeptionem 
dire&a  &c  lata  panditur 
via  ,  &  curfus  velox  fine 
intermiflîone  &  fatigatio- 
lie  dirigitur.  Accipe  igi- 


II 

tur  y  Cardinalis  optime, 
munufculum  ,  quod  Se 
grati  animi  pro  acceptis 
beneficiis  tcftimoniû  dé- 
férât, &  fimul  non  fitfu- 
turuminutile  ad  obtinen* 
dura  bonum  quod  fupe- 
rat  omne  bonum ,  &  in 
quo  omnia  continenrur 
bona. 

A  vj 


PRi£FATIO. 

N  N  0  fuperiore  ad 
meam  prœcipuè  Jpiri- 
tualem  vtilitatem  con* 
1  fcnpfi  mihi  ipfe  Libel* 
lum  De  Afcenftone  métis  in  Deum 
perfcalasrerumcreatarum;  Nunc, 
quoniam  placet  Deo  fenilem œta- 
tem  meam  adhuc  longius  altquan- 
tulum  protrahere  ,fubif  animum 
de  uleftï  patria  ,  ad  quam  an» 
helamus  omnes  filij  Adam ,  qui 
hanc  vûflem  mortalitatis  gementes 
&flentes  incolimm^  aliquidmedi- 
tari ,  &meditationesflilo  alligarey 
ne  pereant.  Igitur  in  Script  mis 
fanciù  ,  qtu  funt  velttti  epiftoU 
cofolateru  de  patria  cdefii  ad  exi~ 
lium  nojtrum  à  Pâtre  tranfmïjjx^ 
quatuor  nomina  reperio,  ex  quibm 
*vtcumque  bonaïlliuslocinobà  in- 
potefîtn  pojjimt.    Nomina  funt, 


P  R  JL  1  A  T  I  G .  I  j 

Paradifa,  Domtu ,  C mitas,  Re- 
gnum.  De  Paradifo  beatits  Paulus^  a.  Csr. 
Scio,/>^0/^homineminChri.  "* 
ftoanceannos  quatuordecim, 
raptumin  tercium  cadum;£7* 
pautopofozpzum  înParadifum; 
vbi  ne  putaremus  eum  de  Paradifo 
terreftri  loqui ,  prœmifit i  rapcum 
in  tertium  casîum.  De  Domojic 
ipfi  Filius Deï loquitunln  D o m o 
Patris  mei  manfiones  mulcx  lo*n  M> 
{\iux.De  CiuitafeApofiolix  ad  He- 
hr£osy  AcccÛ\ïiis,inqu/t,  ad  Ci-  Heh>  **• 
uitatcDeiviuenctSjIerufalem 
cçleftem.Z)?  RegnocdoruDomi- 
ntis  ipfe  apudMatthjtum  Euange- 
hfiam  ,Beaci  pauperes  ipiritu,  lUit-y 
inquit ,  quoniam  ipforum  cil 
Regnum  cslorum.  Atque  hoc 
nomme  in  omm  facra  Scnptnra 
nullum  eftfrequentiut.  Paradifo 
njocatur  locus  Sanctorum  in  cdo^ 
quoniam  locuseftamœnifiimut,  & 
ddiçiù  afflwnj*  Sedquoniam  p&- 


Ï4  F  R  .£  F  A  T  I  O." 

tuijfenthomines  exiftimare.  Para" 
difum  ejje  hortulum ,  in  angulo  do- 
mmpofitttm^  quipaucifimos  homi- 
nés  caperet\addiditSpiritm  infcri- 
pîurls  nomen  Domm  :  quia  domm 
regia  >  palatium  ingens  ejfe  folet* 
njbi  prêter hortumftnt  etiam  auU, 
tricliniA,  cubicula>  &  alla  idgenus 
multa.  Stdquonïam  domus^  quan- 
turnms  magna,  no  muttos  hommes 
caperepoteft\neputaremu$>  paucif 
Jimos  omnino  fore  qui  ad  vitam 
Alernam  périme ant ,  addiditScri- 
ftura  nomen  Ciuitatù,  qux  multos 
hortos,  ejr  mulîapalatiacapiat.  Sed 
quoniam  de  Beatorum  numéro  fer i- 

5ty«.  7.  ffo  s* lGannes  &  Apocalypfi)  Vidi 
turbam  magnam,  q.uam  dinu- 
merare  nemopoteratjC^^ 
sficiuiîas,  qu<t  turbam  innumera* 
bikw  coplecti  infnufuopofiit\Scri- 
pturafantta  vocabulum  Rcgni ,  & 
jRegni  cdorum  adiunxit ,  quo  loca 
nullus  efi  inrerum  vMuerfimeca* 
patïor* 


Sedrurfus,  quoniam  in  amplijSfr- 

mo  Regnomulti  funt  hommes,  qut 
plurtmos  e  tuf  de  Regni  incoLs  nun- 
qu.im  vident,  nec  nomina  eorum 
tenent ,  ne  que  fciunt  ûH  vmquam 
faerint  in  rerum  natura-,  &  certum 
efi,  beatos  hommes  omnes  ab  omni- 
bus vider i ,  &fciri,  &  rater  fe  fa*- 
miliarïter  verfari  ,  vt  arnicos  & 
proximor:  ideo  Scriptura  non  co?î- 
$ita  nomine  Regni  ^  addid;t  nomen 
Ciuitatis,  vt  intelliq-eremus ,  inco- 
ta$  eius  Regnt,  quamuis  jpatïojifii- 
mi  &  maxtmiy  ejfe  ver}  dues  San- 
êtorum,  teinter  fe  ha  coniuncfos 
&  familUreSy  vtfunt  dues  vnius 
exigu.e  ciuitaris.    Ac  vt  prjtterea 
[dremus,felices  i/los  homines  non 
folum  ejfê  dues  San5loru,fedettam 
domefiicos  Dei,  imb  ethtfilios'Dek 
tdeoSpiritusfancîus ,  quam  appel- 
kueratCiuitatem,  appcllauit  etiam 
Dcmum.  Benif^  qui  a  Beati  omnes 
tffdem  in  edit  delicsjsfruutur^idù 


l£  PRj£FÀTI0. 

locum  UlumParadifum  nominauit. 
IU^quatUJT  illœvoces,  Regnu, 
Ciuitas ,  Bomus ,  Paradifus^  rem 
<vnam  atque  eandemfignifcant:  dr 
Paradifus  ille  tam  efi  amplus ,  vt 
Bomus  ^  Ciuitat  &  Regnum  verè 
dici  popt.  Ergo  de  hoc  felicifiimo 
locoprimumfub  nomine  Regni^de* 
indefub  nomme  Ciuitatu,  tumfub 
nomine  Bomus,  denifc  fub  nomine 
Paradiji  ,  ipfo  Deo  bene  muante, 
meditari  in  cubiculo  cordis,  &  cjua 
Deus  ipfefuggtrere  dignabitur^  li- 
terù  mandare  prof  o fui.  Addamfub 
finem  operisfèx  alia  nomina ,  non 
locorum  ,  fed  rerum ,  ex  parabolù 
Domini,videlicet,  Tfjefaurum  abf- 
conditum  in  agro^Margaritampre- 
tiofam>  Benmum  diurnum ,  Gau- 
dium  Domini  tCœnam  magnam, 
Nuptias Regiœs  :&  alla  duo  exApo- 
fiolo .  BraHiiï^&Coronam.  Sic  erunt 
in  vniuerfum  cofderationes  duode~ 
cimtfuïbus  m  S cr ipturis  fitncïù fé- 
licitas StncfomMerna  defcribitur. 


DE  £TERNA 

FELICITATE 

SANCTORVM 

fub  nomine  Regtii  D^i. 

LIBER    P  RI  MF  S. 


CAP.     I. 

De  amptitudwe  Regni  Dei. 

jOctrina  de  Regno 
caclorum  quand  mo- 
menti  iic,vel  ex  eo  co- 

|  gnofci   poceil    ,    quod 

Magifter  cadeftis  Chriftus  concio- 
nes  liias  à  verbis  Mis.  inchoauit: Va-  M4t*'4» 
nitcnttam  aatte  3  approptnquaurt  cm??t 
Hjgnum  cxlorum.  Et  omnes  fiçri  pa- 
raboias  fuas  de  Rcgno  cœlorunr 


ïS     DE     jÎTERNA    F  E  L  I  C  I  TArE 

AfrfMj.  compofuit,  dicens:  Strtnh  facîftm 
18.  10.  eJl  p^cgnum  cœlorum.  Ôc  poil  refarre- 
"'  2i*  &ionemfuam,inillisvltimisqua- 
draginta  diebus  ante  Afcenfîonem 
apparens  difcipulis,  loquebatur  de 
Regno  Dei,  vc  fandus  Lucas  in 
Aft.u  Actis  Àpoftolorum  teftatur.  Ita?- 
que  inkium ,  ôc  progreiïîo,  &  con- 
fummatio  fermonum  Chrifti,  Re- 
gnum- cœlorum  fuie.  Nos  tamen 
hoc  loco  non  omnia,  qua?  de  Re- 
gno cœlorum  difputari  polïunt, 
expiicare  aggredimur,  fed  ea  fo- 
lùm  ,  quae  ad  locum  Ôc  ftatumBea- 
torum  pertinent}  atque  illud  m 
primis,  cur  Iocus  ôcllatus  Beato- 
rum  ,  Regnum  cœlorum  in  Sacris 
liceris  nominetur. 

Habitatio  Sanctorum  multis  de 
caufis  Regnum  cœlorum  dicitur. 
Primùm  3  quia  regio  eft  amplifïï- 
ma  ,  ôc  multb  amplior.  quam  ha- 
mana?  cogitationïs  anguitia?  cape- 
re  pofïïnt.  Orbis  terra?  5  qui  veluti 
punchim  eftiî  comparetur  ad  iii - 
premumcœlum,  multa  de  magna 
Régna  complectitur,  vt  vix  nume- 
rari  queant:  quantum  igitur  eris 


LIBER     PRIMVS.  Tç 

Rcgnum  illud3quod  eft  vnicum, 
&  per  totam  cœli  cœlorum  latitu- 
dinem  fpatiaque  dirïundicur  ?  Ne- 
quefolùm  continec  Rcgnum  Dei 
friper  -  ca?lei1em  région em  _,  fed 
omnem  hanc  reruni  vniuerfita- 
tem.  Eli  enim  fupcr-cceleilis  re- 
gio3qux  propriè  Regnum  cseio- 
ïum  dicitur,  prima  quafi  prouin- 
cia Pvegni  Dei,  in  qua  primarij 
Principes  refident,  quifunt  omnes. 
filij  Dei.  Secunda  prouincia  dici 
potei}  a?therea,in  qua  ftellar  mo- 
rantur ■•,  qua?  (tella?  quamuis  in  (e 
animata?  n&n  fuit,  tnmen  fie  ad  nu- 
tum  Creatoris  obediunr,  vt  viuen- 
tes  Se  animata?  dici  poflint^  iuxta 
illud  Eccleûatlicura  :  Rcgem,  cuj  om- 
ntavittunt ,  venue  adortrnus.  Tertia 
prouincia  eft  aërea,  in  qua  venti 
nubefque  diïcurrunt,  &  procellas, 
pluuias,niues,grandines,  conicrua, 
iulgura  erriciunc,  &:  in  qua  eciam 
volucres  generum  diuerforum 
fpatiantur  8c  volant.  Quarca  pro- 
uincia aft  aquea,  qua?  maria 5  fon- 
tes,  flumina ,  lacuique  com  pi  ecli- 
Xur ,  inquibus  pifees  procreancuxj 


20      DE^TERNA    FELIfcITATE 
Pfal.  8.    qui  per  Ambulant femitas  maris.  Qu  in  - 
ta  eft  terrea,  qua?  quafi  asmula  cçli, 
habitatores  nobilifïimos ,  fed  non 
beaniîîmoshabet:  hommes  vide- 
licet  ratione  prasditos  3  fed  morta- 
les  j  qui  camen  dominantur  bcftiis 
terra? ,  volucribus  cadi,  8c  pifcibus 
maris.  Poftrema  eft  prouineia  fub- 
terranea,  qua?  quafi  Arabia  deferta 
nullos  omnino  fructus  bonos  pro- 
ducit,  fed  fpinas  folum  8c  tribulos,* 
in  qua  degunt  fpiritus  reprobi3qui 
fuperbia  ma  hoc  meruerunc ,  vc 
qui  voluerunt  e(Te  primi,  fièrent 
nouiffïmi;  &qui  fuper  atlra  caeli 
exaltare  fedem  fuam  conari  ïunt, 
ad  imos  inferos  detruderentunat- 
que  hic  locus  expe&at  omnes  iilos 
hommes  ,  qui  tanquam  focij  dae- 
moniorum  in  flagiciis  8c  fceleri- 
busvoiutati,  finevera  pœnicentia 
dehaevita  difeedunc.  Has  omnes 
prouincias  imperio  jfuo  Deus  te- 
Wf.  n8.  net3  cui  canit  Pfalmifta:  Omniafer- 
uiunttibi.  Arque  hoc  totum  vaftif- 
fimum  &  maximû  Regnum  com- 
municabit  Deus  cum  diligentibus 
fe,  vtpaulbinfràdicemus. 


LIBER     PM  MVS.  Il 

Ergo, anima  Chriiiiana,  dilata 
cou  tuum,  non  tenearis  angtiihis 
rerum  prscicncium.  Quid  cantum 
laboras  &  fudas,vc  particulam 
mundi  huius  obtineas,  qua?  totum 
poiïiderepoteris,ii  volueris  ?  Cer- 
tè  fi  ad  hoc  Regnum  lerib  morca- 
les  afpirarent,  vel  de  illo  attenté 
cogitarent,  erubefccrent  vtique 
bellagerere  pro  anguilifïimis  por- 
tiunculis  terra?.  Offert  tibi  Dcus, 
6  homo  ,  focietatem  immenfi  at- 
que  arterni  Regni  fin*  $z  tu  pro 
vniusoppiduli  defeniione  vel  ac- 
quiiîrionebellum  geris,  vbimul- 
tx  committuntur  rapine  de  cardes, 
&  alia  peccata  innumerabilia,  qui- 
bus  Rex  Regum  iuftiflîmè  prouo- 
caturadiram.  Vbi  eftprudentia? 
vbi  confilium  tuum  ?  Neque  ha?c 
dico,qubd  exiilimem  non  licerc 
Chriftianis  pro  defenfione  oppi- 
dorum  fuorum  bella  gerere  :  icio 
enim  non  folum  àfanthsPatribus, 
Auguitino  pra*fertim ,  viro  doctif-  Jfo'* 
ffmo&:  ianc"Uflïmo,&  iando  Tho-  ufamm. 
ma  Scholafticorum  Theologo-  r.i.j, 
rum  principe  jiufta  bella  defendi;  4°« 


12L      DE    -&TERNA     FELICÏTATE 

fed  eriam  ab  ipfo  Praecurfore  Do- 
Lttc.3.    mini3quo  inter  natos  mulierum 
maior  non  furrexit,  dicïum  elle 
militibus,  non  vt  militiam  tarn- 
quam  illicitam  défèrent,  fed  vt  fti- 
pendiis   fuis    contenu  neminem 
concutiant,  &  nemini  iniuriam 
l;^        faciant ,  8c  ego  ipfe  in  libris  Con- 
De'laùii  trouerfiarum  iufta  bella'defendi. 
1. 14.     Non  igitur  bella  fimpliciter  re- 
prehendo,  Ctd  ad  id  quod  perfe- 
dius  &  faepè  vtilius  eft ,  adhortor; 
ad  eum  plané  modum,  quo  fanctus 
i.Cor.6.  Paulus  Corinthiisdiçit:  Deh&um 
eft  in  volts ,  quod  indiciel  hxbetis  inter 
yos  :  quare  non  mdgisiniurUmaccipi- 
ùs  ?  autre  non  m  agi  s  fraudent  pdtimini? 
l4c.  4.    &  fanclus  Iacobus  in  Epiftoia  fua: 
VndebelU&  lues  in  vobtst nonne  ex 
concupifeentiis  ycftris  ?  concupifeitis, 
&.non  bdbetis  :  occiditis  &  \eldtis ,  ù* 
non  poteftis  ddipifci  :  Utigdtis  &  bclli- 
gerattSyt?  non  babetis.  Certé  enim 
qui  de  Regno  ccelorum  valde  fol- 
licitus  eiîet,non  facile  adiac~buram 
vnius    oppiduli  moueretur  ,  fetl 
quaereret  mediatores ,  qui  fine  dif- 
pendiis  ôc  periculis  bellorum  \v* 


LIBER    PRIMVS.  25 

tem  componerent.  Sed  pergamus 
ad  cetera. 


CAP.     II. 
befrequenth  Regni  DeL 

DI  c  1  t  v  r  fecundb  habitatio 
illa  ïublimis  Regnum  cselo- 
rum,  quoniam   multicudinem  «Se 
diueriitatem  habitantium  tantam 
continet,  quantam  nulla  domus 
auc  ciuitas ,  fed  fola  Régna  maio- 
ra  continere  folent.  Ibi   eil,  vt 
Apoftolus  loquitur  in  Epiftolaad  Hè.i%^ 
Hebraeos,  mulcorum  millium  An- 
^gelorum  frequentia ,  ibi  quoque 
ipiritus  iuflorum  perfectorum ,  ad 
quorum  numerum   pertinebunc, 
quotquot  ab  Abel  iuitovfque  ad 
fa»culi  confumniationem  in  Do- 
mino morientur.  Nccfolùm  ipi- 
ritus   iuftorum    hominum    poft 
mundi  confummationem  ibi  erûc, 
fedcrunt  etiam  corpora  gloriofa, 
qu*  omnia  &  iîngula  fulgebunc 


24-      DE   ^TERNA   FELICITAT* 

ficut  fol  in  RegnoPatris  eorum, 
fltAt.i)  vt  Dominus  loquitur  apud  Mac- 
thsum  .  Et  quidem  quod  attinec 
ad  Angelorum   diuerfitatem  ,  vix 
aliud   nobis    peregrinantibus    in 
terra  fcire  licec  prêter  nomina. 
Scimus  enim   alios  vocari  Sera- 
lfd$.  6.    phim ,  ex  vifîone  IfàisÊ  Prophète, 
alios  Chérubin,  ex  prophetia  Eze- 
&çca%.  ^liiegj  •  a}jos  Xhronos ,  alios  Do- 
minationes  ,   alios     Principatus, 
alios  Poteflates,  ex  Apoftolo  ad 
Coloff.i.  Coloiîenfes;  item  alios  Virtutes, 
Mfhef.i.  ex  eodem^Apoftolo  adEphefios; 
L     f^4  alios  Archangelos,exeodem  Apo- 
ftolo,&  ex  Epitiola  Apofloii  Iudç: 
alios  denique  Angelos,  quorum 
frequenriffima  mencio  fie  in  om- 
nibus libris  Sacris.  Ex  his  nouem 
vocabulis  conftanseft  Doftorum 
fententia ,  colligi  nouem  eue  Or- 
dincs  Angelorum;  quorum  fîngu- 
li  Ordines  mulca  millia  Angelo- 
rum conrineant,  dicenre  Daniele: 
Van.  7.  Milita  milUum  mintftrtbdnt  et ,  dr  di- 
ctes millies  cent  en  a  mtllU  dfiiftcbant  et, 
I0&.1;.    Et  lob  concinente  :  Humquid  eji 
numerus  militwn  eiusï 

Et 


LIBER       PRIMVS.  2j 

Et  quamuis  omnes  Angeli  fine 
dubio  bcatiffimi,&  omnium vir- 
t ucu m  ac  donorum  diuinorum  dé- 
core mirificè  fplendeant-;  tamen 
illidicunrur  Seraphim  ,  qui  chari- 
tatis  ardore  prééminent  :  iili  Che- 
rubim,  qui  icientia?  fplendore  prç- 
lucent  ;  illi  Throni  fiue  Sedes  •  qui 
tranquillitate  contemplationis  in- 
erïabili  gaudent;  illi  Dominacio- 
nes,  qui  vc  iïimmi  Imperatoris  ad- 
mmiltri,  mundo  inferiori  domi- 
nantur;  illi  Virtutes,  qui  omni- 
potentes Domini  iulïîi  figna  & 
prodigia  patrant;  illi  Poteltates3 
qui  fuper  aëreas  poteftates  fpiri- 
tuum  immundorum  imperiumob- 
tinenc  ;  illi  Principatus/qui  Re- 
gibus ac  Principibus  mundi  prse- 
lunt  -,  illi  Archangeli ,  qui  Praelatis 
Ecclefise  adhibici  funt  adiutoresj 
illi  denique  Angeli,  qui  fingulo- 
rum  hominum,dum  in  terris  vi- 
uunt,  euftodiam  curamque  iufei- 
piuntr.  Nec  folùm  iita  lignirican- 
tur  variis nominibus  Angelorum; 
fed  preetereà  nomma  iJia  lunt  qua- 
ii  infignia,  vcl  imagines ,  aut  lpc- 

B 


l6      DE^TERNA    FF1TCÏTÀTE 

cilla  magnitudims  Dci  :  fiquidem 
Seraphim  ardore  fuo  ,  quafi  ve- 
xillo  quodam  ,  imagine  auifpecu- 
io,  repraefentant  infinitam  chari- 
tatem  Dei  ,  qui  folo  amore  impul- 
fus,Àngelos  ipfos  ôc  hommes  ôc 
reliquaomnia  condidic  &.con(er- 
uat.  Chcrubim  fimilivexillo,  ima- 
gine aut  fpeculo,  referunt  infini- 
tam Deifapientiam,quaomniain 
numéro,  pondere,&:  menfura  con- 
ftituic.  Thronieodem  modo,  qua- 
fî  mperfecta  imagine  démontera' t 
altiiïimam  illa  quietem  ,  qua  Deus 
fedens  fruitur,  cùm  im motus  om- 
nia  mouet  ,&  tranquillus  omnia 
difponit  ôc  régit.  Dominationes 
fïmiliter  omnibus  oftendunt ,  Deiï 
elle ,  qui  verè  ac  «propriè  folus  ré- 
bus omnibus  dorrunatur ,  cùm  ei 
foli  liceat  res  omnes  conferuare, 
vel  ad  mhilum  redigere.  Virtu- 
tes  quoque  demonftrant-  omni- 
bus, Deum  folum  eiî'e ,  qui  facit 
mirabilia  magna  folus  jquique  fi- 
bi  referuauit  vni  innouare  ligna, 
ôc  mukipiicare  prodigia.  Pote- 
dates  ver o  nominefuopraîferunk 


IIBER     PRIMVS.  17 

Deum  efle  folum  potentem  ab- 
folutè  &  verè  ,  cûi  nihil  fit  im- 
pofîîbile  ,  qifippe  in  quo  folo  ve- 
ra  potcntia  locum  habet.  Princi- 
paux vexillo  fuo  fîgnificat ,  Deum 
elFe  principem  Regum  terrae,  Re- 
gem  Regum  ,  Sz  Dominum  domi- 
nantium.  Archangeli  Deum  elfe 
demonftrant  vemm  Se  fummum 
Ecclefiarum  omnium  Prsfîdem. 
Angeli  denique  Deum  elle  indi- 
canc  verum  Patrem  orphanorum> 
8c  qui  licec  Angelos  euftodesfîn- 
gulis  hominibus  dederit  3  tamen 
ipfum  quoque  fingulis  adeile ,  fin- 
gulos  euftodire  ,  iln^ulos  prote- 
gère.  Nam  ipfe  quoque  Prophe-  *j*-9q' 
ta,  qui  dixerat  ,  An°eli$  fuis  mxn- 
cfduit  de  te  ,  vt  cujlodiant  te  in  om- 
nibus yiis  tuhs  i  idem  introducit  * 
Deum  dicentem  :  Cum  ipfo  fum  m 
t)ibuUtione,  erifî.tm  cum ,  es  glorifi- 
cabo  eum.  ôc  Dominus ,  qui  dixerat,  - 
tAngcli  eorum  femper  yident  fuciem  Mattl%% 
Vatns  mei ,  qui  m  edits  efl  ;  idem 
dixk  :  Kônne  duo  paffères  afjc  ya-  Mat.io. 
neunt ,  &  y  nui  ex  Mis  non  cadet  fuper 
terrain  fine  Tutre  yeftro  ?  yeftri  nutem 
Bi) 


î8  DE  yETERNA  FEIICITATE 
capilli  cApiîis  omnts  numeratifunt:  no-* 
Itte  ergo  timere \ymultis  pmfferibus me- 
iiores  eftis  yos.  Atque  tftec  de  Ange- 
lis  pauca  nouimus  :  de  quibus, 
fi  placet  ,  vide  fanctum  Berrmr- 
dum  in  libro  5.  De  confideraticne5 
vndc  ha?c  pauca  delibauimus. 

His  verb  nouem  Angelorum 
Ordinibus .,  quafi  ex  altéra  parte, 
refpondet  turba  tanta  fanctorum 
hominum,vt  eam  numerare  nemo 
pofIît5vtfuprà  docuimus  exApo- 
<4p°c-7-  calypli;  que  turba  nouem  item 
Ordinibus  continetur:  nam  alij 
funt  Patriarche  j  alij  Propheta?, 
alij  Apoftoli^alij  Martyres ,  alij 
Confellores,  alij  Paftores&  Do- 
c~tores,alij  Sacerdotes  &Leuitac: 
alij  Monachi  vel  Eremitae;deni- 
que  fanctoe  Feminae ,  aut  Virgines, 
autVidua?,autetiam  Coniugatar. 
Rogo  te  nunc,anima  Chriftiana 
quanta  félicitas  erit,  cum  tantis,& 
talibus  conuerfari?  Scribit  fanctus 
Hieronym-us  in  Epiftokad  Pauli- 
num,multos  IuftralTeprouincias, 
nouos  adiiffe  populos,maria  tranf- 
jttifuTejYteos  quos  exlibris  celé- 


m  in  e- 

tH4  Vltti. 


HBER      PRIMVS.  1<j 

bres  nouerant ,  coràm  vidèrent  8c 
audirent.  Ad  vnum  Salomonern  ?.R^.ro 
obfapientice  opinionem  veniebat  Luc.  n. 
Regina  Saba  de  fïnibus  terra?  :  Se 
ad  vnum  Antonium  Eremitam,  Athana- 
propter  famam  fanctitatis ,  vndi--^1 
que  homines  concurrebanf,  ipfi  '* 
etiam  Imperatores  amicitiam  eius 
ambiebant.  Quid  igitur  erit,  tôt 
Angelos,&  tôt  Prarlatos  hominesD 
vtiq;  iancliiïîmoSj&fimul  anveif- 
fïmos  3  8c  felicitacis  eiufdem  con- 
fortes videre  Se  aîloqui?  Vnus  An- 
gélus (1  in  décore  fuo  fpectandum 
fe  pra?beret  in  hoc  exiiio  ,  quis 
non  libenter  occtirreret  ?  quid  igi- 
tur entj  vno  intuitu  Angelos  om- 
nes  cernere  ?  Et  Ci  vnus  aliquis  ex 
Prophetis,  aut  Apoftolis ,  aut  Ec- 
clefïac  DoCtoribus,  nunc  de  caelo 
defeenderet,  quanta  fimul  auidita- 
te  8c  attentione  audiretur?  At  in 
Regnoillonon  vnum,  fed omnes 
&  iingulos  Prophetas ,  8c  Apoilo- 
los ,  8c  Doctores  videre  8c  audire, 
&  cum  eis  afîiduc  conuerfari  li- 
cebit.  Vnus  fol  quantum  laetifïcat 
vniuerfam  terram  ?  quid  facienc 
B  iij 


30  DE  jCTERNA  felicttate 
foies  innumerabiles ,  Se  foies  viui, 
intelligentes,  8c  iubilantesin  Re- 
gno  Dei  ?  Mihi  quidem  ita  dulci- 
ter  fapit  ifta  confuetudo  cum  An- 
gelis&  hominibus,quorum  nullus 
elt  infipiens  aut  malus ,  fed  omnes 
optimi&fapientiiïïm^vt  hoefo- 
lum  magna?  felicitatis  inftar  mibi 
effe  videatur  ',  ôc  propter  quod  fo- 
lum  libenter  carerem  obledtamen- 
tis  omnibus  huius  vitse. 


CAP.      III. 

Déforma  ver}  monarchie  a 
Regnï  Dei» 

TErtià  ratio  efl,  quoniam 
in  eo  folo  loco  inuenitur  per- 
fecla  forma  regnandi.  Siquidem 
hoc  intereft  inter  Regnû  &  Rem- 
publicam  ,  fiue  optimatum  fiue 
popularis  Re/publicafit,  quod  in 
Regno  fumma  poteftas  apud  v- 
num ,  in  Republica  apud  multos 
inuenitur.  In  Regnis  autem  homi- 
num  numquam  efl  fumma  pote- 


IIBER    V  RJ  MVS,  Il 

fias  apud  vnum  verè  &  propric: 
poterie  enim  fortaffe  Rex  fine  con- 
iîlio  vef  confenfu  aliorum  iubere 
rt  aliquidfiat,  fed  exequi non  po- 
terie,.nifi  fubditi  velint.  Et  fxpè 
etiam  nec iubere  poterit,aut cer- 
tè  non  audebit,fi  multitudo  iub- 
ditorum  illum  terreat.Qudm  mul- 
ti  enim  fuerunt  magni  Reges  aut 
Imperatores  ,  quos  exercitus  de- 
ftituit,  aut  etiam  interemit?  pie- 
nx  funt  hiftorix  exemplis.  Inanis 
igitur  eil  iiimma  pofeftas  in  Re-^ 
gibus  mortalibus  5  qui ,  nifi  fubdi- 
ti velint ,  nihil  vnquam  efficient. 
Poteftas  autem  Dei ,  qui  Rex  ma- 
gnus  verè  dicitur  &  eft,  à  nulîo  de- 
pendet ,  nifi  à  fua  ipfius  voluntate; 
quae  cum  fît  omnipotens,  nullus  ei 
refîftere  poteft  ^îeque  eget  miiiti- 
bns  autarmis,aut  re  aliqua  extra 
fe.  Quod  iivtituradminiitris  An- 
gelis  vel  hominibus ,  aut  etiam  ré- 
bus ienfu  carentibus&  inanimis, 
id  facit  quiavult  >  non  quia  non 
poteft  fine  iilis  omnia  quarcum- 
quevolueritracere.  Nam  qui  fine 
vllo  comité  vel  adminiiïro  cadum 
B  liij 


3Z       DE     iETE&NA    r£LlCITATE 

&  terram,&:  omnia  qua?  in  eis  font 
folo  verbo  condidit,  &  fola  vo- 
luntate  conieruat;  certè  pofiet 
etiam  omnia  folo  impeho  adniini- 
ftrare.  Nec  folum  Deus  verifîïmè 
régnât,  quoniamfumma  poteftas 
apud  eum  refidet ,  fed  etiam  quo- 
niam  fummaregendiars  illiusio- 
liuseltineque  eget  Deus  vllofe- 
3w.ii.natu,  aut  confiliariis  vllis.  Quist 
inquit  beatus  Paulus ^ccgnoVit fen- 
fum  Domina  tut  quis  confîltarius  eius 

*[«'  nf"** * ^ ante~cum  ï&ias  Propheta :■ 
Qui  s  adiuuit)  inquit,  Spirttum  Do- 
miniï  4ut  quis  conjilurius  eius  fuit  y 
&  oftendit  Mi  ?  cum  quo  iniit  con- 
filium^  <T  injiruxit  eum,  £r  docuit 
eum  femitam  iuftiti*  ,  &  exudiuit 
tum  fcientUm  ,  & .yiam  prudenÙA^ 
cfieyditîlliï  Itaque  Monarchia,  quse 
optima  forma  regiminis  efl:,  non 
folum  apud  Deum  inuenitur,  Ccd 
apudillum  folum  vera  atque  per- 
fe£ta  reperitur.  Is  enim  non  fo- 

#fal,7S.  ^m  terr*bilis  e^  fuper  omnes 
Reges  terrç ,  vt  dicitur  in  Pfalmis, 
fed  etiam  eft  Rex  magnus  fuper 
omnes  deos  >  vt  diâtur  in  alio 


LIBER    PRÏMVS,  33 

Piâlmo.  Siquidemalij  iuntdijfai-  Pfaly^ 
/ï,qui  pociùs  dsemoniadici  debe- 
renc ,  iuxta  illud  Prophetse  :  dij 
Gentmm  damonia.  Alij  iunt  dij  per  Tfal^l 
participationem ,  vc  Reges  terra?, 
&  Angeli  ccelorum ,  iuxca  illud: 
Ego  dixi ,  dtj  eftts  ,  &  filtj  Exeelfi  ont-  pr^  gj  1 
nés.  Sed  iltos  omnes  deos  imperio 
iuo   fubie&os   habec  Deus  ille  > 
qui  régnât  in  caelisi  proinde  fo- 
lus  ille  Rex  eit  verus  &  magnus: 
quod  Nabuchodonofor  Rex  Ba~ 
bylonis  ,    pofteaquam    fuperbis 
Cnx  grauilTïmas  pœnas  dédit, agno- 
uit,  8c  verbis  illis  confeiïus  etl:  * 

Igitùr  pofi  finem  dtcrum  ego  'Kabuebo-  D.in,  4, 
donofor  oculos  me'os  ad  ctlum  leuuui^ 
{?  lAltifiime  beneâixi ,  &  viuentem  in 
fempiternum  Undauï  &  glorifierai; 
quiapoteflds  e'tus foteftas  fempitern*,  & 
T\jgnum  eius  in  generationcm  &  gène- 
yationem  ;  &  omnes  babitatores  wya 
dpudeum  in  nibilum  reputatifunf.mx- 
î4  voluntatem  enim  fuam  facit  tdm  m 
yirtnttbus  cdli^quàm  in  b  <tb  it.it  or thu^s 
terr* ,  &  non  efi  qui  refifiut  mdntii  ans, 
&  dicat  et ,  QuArefeciftit  Ntweigitur 
ego  'Kabuçbodonofor  Uudo  y&magni<* 
B  v 


'  54  DB  ;€TERNA  FElIClTATE 
fico ,  &  glortfico  ?\fgem  cœli ,  (juta  ow- 
nid  opéra  eius  yeray  &  ïU  ciiu  iudî* 
eia ,  & gradientes  tn  fuperbiapoteft  hu* 
miliare.  Hœc  ille ,  qui  omnibus  e- 
xemplo  eiîè  poteft,  vt  humilien- 
tur  fub-potenti  manu  Dei ,  vt  fan- 
i*P^.;.  ^us  petrus  admonet  ;  &  magis 
delettentur  feruire  Régi  Regum, 
vt  eius  beneficemiam  mereantur, 
quàm  eiusvoluntati  fuperbo  cor- 
de refiftere,  vnde  manum  eius  gra- 
uifîîmam  experiri  cogancur. 


CAP.'  IV. 
£Hwd  omnes  beau  ftint  Reges* 

QVarta  ratio,  cur  Iocus&r 
flatus  Beatorum  Regnum. 
cadohim  dicatur  ,  eâque  potifîî- 
ma  eft,  quoniam  omnes  Beati  in 
cado  Reges  funt  ,  &  omnes  ré- 
gime conditiones  aptffïîmè  in  illos 
conueniunt.  Quamuis  enim  San- 
cti  omnes  in  cseio  fermant  Deo* 


i  ib  ï  r  r  r  i  m  vs.        35 

vt  dicitur  in  Apocalyph  ,  tamen  Aço.iù 
fimul  etiam  régnant  :  nam  in  co- 
dem  libro,  <$c  capice  eodem,  vbi 
dicitur ,  Strui  citis  ferment  illt  ;  pau- 
Vo  poil  dicitur  :    Et  regmbunt  in 
fecuU  pfculorujn.    Nec  fo'ùm  Bea- 
ti  omnes  fimul  ieiuient  &rc;^ 
bunt ,  fed  etiam  fimul  ferui  &:  fr~ 
lij  dici  poterunt.  Sicenim  loqui- 
tur  Deus  in  Apocalypfl  :  Qui  ï'*-  ap:c.h 
cent,  pofiidebit  hxc ,  cjr  ero  illt  Dcus, 
£r  ille  erit  miht  pli  us.    Quare  fîctit 
polîunt  iidem  ferui  eife  &:filij ,  fie 
poilunt  ferui  elfe  <Sc  Reges  :  ferui 
enim  funt,  quoniamà  Deo  crea- 
ti  funf,  de  îili  debent  obedien- 
tiam ,  à  quo  accipiuht  elfe ,  &  vi- 
uere  ,  &  omnia  :  neque   aliquid 
creatum  excipit  Dauid,  cùm  ait,  ?r  ng 
OmnU  ferumnt  tibi  :  limul   tamen 
polîunt  elle  filij  Dei ,  qui  ex  Deo  lgMtt 
renati  funt  per  aquam  6c  Spiritum 
iancfcum  ,  &  fimul  Reges  elfe  pof- 
funt3  quibus  regia  dignitas  abip- 
fo  Regum  Rege  communicatur  j 
qui  proptereà  in  eadem  Apocfly-  4-foc.iï 
pfi  dicitur  i{ex  J\egum ,  O*  Dommus 
dtminantium* 

B  vj 


$6     DE  jCTERVÀ    felicitate 
Dicec  aliquis  fortaiïe,  non  elfe  dif- 
ficile aliquem  flmul  eiïe  Regern 
terrae,  ôc  feruum  Dei  :  ad  quem 

%ult  modum  dicitur  in  Pfalmo:  Et 
nunc  I{eges  inteUigite  yerudimini  qui 
iudicatis  terram:  ferufc  Domino  m 
timoré,  &  exultate  et  cum  tremore, 
At  Regem  efle  Regni  cselorum, 
&  feruum  elle  Régis  caelorum, 
quis  capiat  aut  credat  ?  ôc  tamcn 
ita  eil ,  ôc  capic  hoc  &  crédit  fïdes. 
luftiergoin  Regno  Patriseorum 
erunt  etiam  ipfi  Reges  Regni  cx~ 
lorumjquoniam  participes  erunt 
régis  illius  dignitatis,  Scpotefla- 
tis,  ôc  opum,  ac  reliquorum  bono- 
rum  quae  funtin  Regno  caelorum. 
Id  quod  in  tribus  praecipuè  locis 
Scripturarum  fanctarum  Spiritus 
fanctus  manifeftè  pronuntiat.  V- 
nus  locus  efl  in  Euangelio  fancl:i 

Matt.i.  Matthaù:  Bcatip <aupcres jpmtu,quo- 
niam  ip forum  efl   B^egnum  cœlorum, 

Mat.ii.  Alterin  eodem  Euangelio  :  Vemtc 
benedtBi  Vatris mei^pofiideteparÂtum 
yoMs  Bjgnum  à  cmftuutione  murtdi. 

A$n,  3.  Tertius  in  Apocalypfi ':  Qui  yicerir, 
dabo cifedcre  mecttmin  throno  meo,JÎ~  , 


L  I  B  1  H     PRIMVS,  37 

eut  &  ego  y  ici,  &  fedi  cum  Vatre 
meo  in  tbrono  eius,  Quid  manife- 
flius  dici  poteft?.Habemus  Re- 
gnum  cœlorum  promiiîum,  habe- 
mys  in  die  iudicij  poireiïionern 
Regni  eiufdem  afïïgnandam,  ha- 
bemus  feffionem  in  throno  regio 
Filij  Dei,  &  Patris  eius,  Régis 
aeterni:  quid  hoc  eft  aliud,  nifi 
participatio  eiufdem  Regni  celo- 
rum,quod  ab  aeternitate  poiïïdet 
Deus  ?  Adde  teftimonium  beati 
Pauli  :  Si  fuftinebimus  ,  inquic,  <S"  z.Tim.i 
conregnabimus.  &  fan&i  Ioannis  in 
principio  Apocalypfis  :  Ego  îoannes  Jpoc.  i. 
fréter  yefter,  ejr  pdrttceps  in  tribnUtio- 
nc,  &  ï{?gno>  &  ian&i  Iacobi  in  Ucêh.i, 
Epiilola  fua  :  Deus  ,  inquic,  tient 
pauperes  m  hoc  mundo  ^dimtestn  fide, 
€jT  beredes  B^egni ,  tjuod  repromifit 
Deus  diligentibus  fe.  N^que  minui- 
tur  Regnum  cœlorum  propeereà.» 
qubdmulcis  acpxnèinnumerabi- 
libus  Angelis  ôchominibus  com- 
municatur  :  Regnum  enim  cœ- 
lorum non  eftfîmile  Regnis  cerra- 
rum ,  quse  non  paciuntur  confor- 
tem;  8c  Ci  diuiclantur  in  partes,» 


3$       DE    <£TERNÀ    EELICITATE 

diuidendo  minuuntur,  &  tandem 
etiam  confumuntur.  Non,  in- 
quam  ,  eiufmodi  efl  Regnum  ex- 
lorum ,  fed  totum  ab  omnibus  ,  Se 
tocum  à  fingulis  intègre  pjoiïkie- 
tur:  quomodo  idem  fol  cocus  a  fîn« 
eulis ,  Se  totus  ab  omnibus  cerni- 

fo  r.  •  fi  •        'HT  •  \ 

tur j  &  îple  viciflim  non  minus 
fîngulos  quàm  omnes  calefa'cit  8c 
illuminât.  Quod  ipfum  faciliùs 
intelligetur,  cùm  e.xplicata  fuc- 
rintbona  Regnicadorum.  Sedan- 
teà  explicandae  funt  conditiones 
fiue  cnialkates  qua?  requiruntur  in 
Regibus  jVt  nemo/dubitet,  San- 
<5tos  atquc  Beatos  in  ca?lb  non  fine 
cau(IàvocariReges3&;Regni  ca> 
Iorum  Reges. 

Dua?  funt  prarcipua?  qualitates 
quae  neceiîariae  funt  Regibus ,  fa- 
pientia&iuftitia.  Sedcum  fapien- 
tiacôiungit  Scriptura  prudentiam 
^c  confilium  ,  &  omnia  illa  qua:  ad 
intelligentiam  pertinent  :  cum  iu- 
flitia  coniungit  mifericordiam, 
cîementiam  ,  ôc  reliquas  virtutes 
quç  voluntatem  ornante  perfi- 
ciunt.  Itaque  fapîentia  requiritur3 


1 1  b  e  r  p  n  r  m  v  s.  59 
vt  Rexfcîac  ;  iuftitia,  vt  velic  iub- 
ditosbenèregere.  Idcb  Salomon 
admonitus  à  Deo  initrb  Regni ,  vt 
petetet  qaod  vellet  ;  poitulauic  Ci- 
pientiam  ,  quae  princeps  eit  bona- 
rum  quaiitatum  qux  requiruntur 
in  Regibus,  &placuit  Deo  petkio 
eius,vtper(picuum  eft  ex  libro  ter- 
tio Regum,  acperhoc  impetrauir  j.R^.3. 
quod  petiit.  Vcinam  &:  iiiftimm 

f)oilulafïèt,  fortaflê  non  in  toc  fce- 
era  prolapfus  ciïet.  Reclius  Da- 
nid  in  Pfalmo,  in  quo  precatur  bo- 
na  filio  fuo  Salomoni ,  dicit  :  Deus  p^/,7I. 
iucitctum  tùum  B^cgi  du  :  &  iujtitiam 
tttAmfilhJ^egis rvbi  videtur  pra?ui- 
dilîeàSalomone  poftulandam  la- 
pientiam  i  <Sc  ideb  poftulat  iliiiu- 
nitiam  &  iudicium  ,  qux  fine  ia- 
pientia  elle  non  poilunt ,  cùmfa- 
pientiafme  iuftki a  elle  poiïit,  fal- 
tem  aliqualis  Se  impeirecla.  Liber 
quoque  Sapientiae ,  qui  propriè  ad 
Reges  inilituendos  feriptus  eftiic 
mqmvDiUfiteitfJlitidmqui  iuduAtis  $*?** 
tcrra'y  &incipitàiull:itia,  quoniam 
non  lolùm  elt  per  le  neeelfaria  Re- 
gibus  a  ledetiam  cil  difpoikio  ad 


40     DE    jETERNÀ    FlirclTATE 

fapientiam  :  fubiungitenim  paulb 
pbft  :  QuonUmin  maleuoUm  animdm 
non  wtroîbitfapietia.  Deniq;,  vt  alia 
hre.iy  mulca  praeteream  ,  Ieremias  prse- 
dicens  virtutes  Chrifti  Régis  aster- 
ni ,  Le  ce ,  in  qui  t,  diesveniunt  ^dicit 
Dominus,  &  fufcitotbo  Dduid  germen 
iuftum  y  &  regndbit  I{ex ,  &*  ftpiens 
erit ,  &  factet  iudicium  &  tuftittam  in 
terra.  Verè  igitur  fapientia  &  iu- 
ftitia  dotes  iunt  quae  requiruntur 
in  Regibus. 

lam  verb  qubd  Beati  omnes  qui 
funt  m  carlo ,  etiamfï  fortaffe  mul- 
ci  illorum  fuerint  imperiti  Se  ru- 
des in  terris,  polleant  fapientia  ex- 
imia ,  Se  infîgni  virtute  iuftitiae,  vt 
meritb  Reges  cuiufcumque  Re- 
gni  fieri  poifent ,  extra  controuer- 
jSam  eft.  Nullus  enim  Beatorum 
eft  in  carlo  ,  qui  non  videat  ipfam 
Dei  effentiam,  qux  e(l  prima  cauA 
fà  omnium  rerum  $  ac  per  hoc  de 
fonte  fapientia?  increatae  hauriunt 
fapientiam  tantam ,  quantam  nec 
Salomon,nec  vllus  mortalis  ho- 
movnquam  habuit,  excepto  Do- 
mino noftro  Iefu  Chrifto  >  qui 


LIBER    PR1MVS.  41 

etiam  tempore  mortalitatis  fax 
Deum  videbat ,  &  erant  in  co  om- 
nes  cheffturi  fapientiae  &  fcientia?  Co/0r^ 
Dei.  Porrb  pro  m  enfuira  fapien- 
tia?  datur  etiam  Beatis  omnibus 
menfura  plena  iuftitiae,  vt  pecca- 
re  deinccps  neque  velint  neque 
pofïïnt  ',  fie  enim  loquiturfàndtus 

*  n  •  •      ti  r^  De  cor- 

Auguitinus  in  hbro  De  correptio-         & 
ne  &r  gracia  :  frima  libertés  yolunta-  g-ati* 
tts  erat ,  poffe  non  peecttre  ;  nouiflima  cap.  ia* 
crit  multo  maior  3  non  pojfe  peccarc. 
Qui  autem  peccare  non  peteft,  in- 
iulcus  quoque  elfe  non potefl:  & 
cùm  chantas  perfecta  fit  perfecta 
iuflitia,vt  idem  fandus  Aiujufli- 
nus  affirmât  in  extremo  libro  De  Lib.  De 
natura  &  gratia  ;  qui  non  poteft  w<It\  & 
Deum  non  fummo  &  perfectifïi-  ^'1*1* 
mo  amore  diligere,isnon  poteft 
etiam  non  fummam  petfectâm- 
queiuftitiampoflidere.  Qui  verb 
Deum  fummum  ,  &  purum  ,  & 
infinitum  bonum  vident  ,  certè 
non  poilunt  ab  eo  auerti  5  neque 
poifunt   illum   non  ardentifîlmo- 
amore  femper  diligere  :  ex  quo  e£- 
£citur  >  vt  San&i  omnes  in  cxlc* 


41       DE    >€TERNA     FE1ICITATE 

perfe&è  fapientes,  &perfectè  iufîi, 
acperhocadregnandum  aptiffimi 
femperexiftant. 

Exurge  igitur ,  anima  Chriiua- 
na ,  &  mente  ,  quantum  potes,  af- 
cende ,  &  cogita ,  qxtale  bonum  fît 
fegnare  cum  Deo,  ac,  vt  nunc 
alia  pra?teream    omnia,  contem- 
plationis  alis  cados  ipfospenetra, 
ôc  thronum  illum  fublimem  intue- 
jipcf.  3.  re3  de  quo  Saîuator  dicit  :  Oui  W- 
cerit ,  dabo  eifcdere  mccum  in  throno 
tneo  y  ficut  &  ego  ytci ,  <jr  fedi  cum 
Tatre  meo  in  throno  tins.    Quanta 
enim  erit  illa  gloria,  coram  infî- 
nita^iultitudine  Angelonnn  col- 
locari  animam  iuftam  in  throno 
ipfo  Chrifli  Se  Dei  ?  &  iufto  Dei 
iudicio  prardicari  animam  illam 
vichicem  mundi  Se  mundi  re£to- 
rum  ,    atque    omnium    inuifibi- 
lium    poteit-atum  ?  Et  quanta  la?- 
titiaexultabit  eadem  anima ,  cura 
fe  vident  defuncTram  omni  peri- 
culo  &  labore  ,  de  omnibus  hofti- 
bus  fuis   felicifîîmè  triumphare  ? 
Etquid  erit  quod  vitra  defideret, 
cum  particeps  fada  erit  omnium 


LIBER      PRIMVS.  4; 

bonorum  Domini  fui,  vfque  ad 
confortium  throni  &  Regni  ?  O 
quàm  alacriter  pugnancin  terris, 
Se  quàm  facile  tolérant  aduerla 
omniapropeer  Chriftum ,  qui  fide 
viua  &  fpe  certa  tam  fublimes  ho- 
nores confpiciunt  oculo  mentis 
in  carlo  ! 


CAP.     V. 
De  bonis  Regni  DeL 

QVinta  ratio  illa  mihi  eflevi- 
detur,quia  bona  Sanctorum 
incadisdegentium  fimiliaquidem 
videntur  elfe  bonis  regnantium 
fuper  terram;  fed  tanto  maipra 
&  clariora  funt,  quanto  carlum 
pra?eminet  terris.  Itaque  Regnum 
Beatis  pra?paratum  non  fimplici- 
ter  Regnum  ,  fed  Regnû  caelorum 
dicitur  >vcintelligamus,  illam  efle 
proportionem  bonorum  ad  bona, 
quae  eft  terra?  ad  cadum ,  id  etr, 
rei   angufta? ,  humijis  ,"  fordida:, 


44      DE  jïTERWA   EEIICTTÀTE 

temporariae,  ad  ampliiîîmam ,  & 
celfiiïîmam,  &  nobiliflimam,  & 
ouod  efl  omnium  maximum,  fem- 
piternam.  Bona  regni  terreni  nu- 
merari  iolent  ,  poteftas  ,  honor, 
diuitiar,  deiicia?.  Poteit  Rex  ter- 
renus  impcrare  iubditis  ,  Se  ni/î 
pareant,  poteft  iilosvinculis,  car- 
ceribusi  exilio,  pecuniis,  flagel- 
lis,  morte  mulûare.  Hinc  Reges 
tremendi  populis3&  quafl  Dij  qui- 
dam elle  cenféntur.  Rurius  hono- 
rari  volunt  Reges  culcu  quodam 
pamè  ïupra  hominum  naturam  : 
volunt  enim  de  geniculisadorari, 
needignantur  faepè3  nifi  flexo  po- 
pli  te  &  fubmiilo  in  terra  m  vuku 
ioquentes  audire  ;  &  cùm  forte 
per  plateas  incedunt,  volunt  ob- 
uios  quofque  de  viadecedere.  Ad 
hsec  xrarium  amplum  de  refertum 
auro  &  argent©  requirunt,  neque 
numerant  redditus  fuos  per  cen- 
tumaut  mille  nummosaureos,  fed 
per  decies  centena  millia  \  &  reCtè, 
cùm  nondebeantdecem&  vigin- 
ti  famulos  alere ,  fed  magnos  exer- 
citus  in  hoftes  duc  ère.  Poftremo 


LIBER      PR1MVS.  4f 

non  dignancur  confiions  lufioni- 
bus  animum  recreare,  fedad  ma- 
ieftatis  fax  fplendorem  pertinere 
*ducunt,  vc  in  conuiuiis,  in  vena- 
tionibus  ,  in  thea.tris  multas  auri 
atque  argenci  libras  confumanc 
Acque  hsec  funt  ferè  bona  Princt- 
pum  terrenorum,  quar  id  in  primis 
commune  habent  ,  vc  fînt  omnia 
breuia  &c  caduca  ,  &  eu  m  natali 
Principum  incipianc,  cum  morte 
finianturjnin"  forte  aliquando  con- 
tra accidat,  vt  diuturnior  fit  vita 
quàm  Regnum.  Deinde  non  funt 
pura  bona,  fed  admiftam  habent 
poteflas  infirmitatem,honor  igno- 
miniam ,  diuitia?  paupertatem  ,  6c 
gaudia  luCtus  ac  meerores.  Pote- 
ftas Régis  illa  eft,vt  pendeat  po- 
pulusà  nutuPrincipis;  fed  admi- 
lia  eft  poteftati  infirmitas  ,  quia 
pendet  Princeps  à  brachiis  & viri- 
bus  populi.  Qnjd  efficiet  nucus 
Principisin  ciuitate  capienda  vel 
defendenda  ,  fi  populus  nequeat 
aut  nolit  manus  conferere  ?  Nec 
folùm  pendet  nutus  Principisàvi- 
ri  bus  fubditorum,  fed  etiam  à  mu- 


4t>        DE    ^ETERNA    FELICITATE 

ris, à  vallo,  ab  armis,àmachinis 
bellicis,  à  pecunia,  qnx  ncruus 
belli  dici  folet.  Itaque  populus 
pendet  ab  vna  re,  nutu  videlicec 
Principis  ,  Se  vni  homini  feruit: 
Princeps  autem  pendetà  pluriniis 
tum  hominibus,tum  rebus  alijs,& 
illis  omnibus  feruic.  Deniqj  poteft 
Rex  fubditos  vinculis,  carcere, 
exilio,  flagris,  morte  mul&are:fed 
potelletiam  Rex(defa<5toloquor, 
non  de  iure  )  vinciri ,  carceri  man- 
cipari,  exilio  ,vulne*ribus,  morte 
multtari.  Id  verum  efTe  probauit 
Iuiius  Ca?far,  Caius,  Nero,  Gal- 
ba, Vitellius;  Domitianus,  Com- 
modus,  Heliogabalus  ,  alij  fine 
numéro  :  nec  iolùm  ifti  flagitiofi 
Principes,  fed  etiam  modeltiflimi, 
Alexander  Mammxi ,  Gordianus 
îunior,  Pertinax,  Tacitus ,  Nume- 
rianus  ,  Probus,  Gratianus,  Va- 
leniinianus  fecundus,  vt  omit- 
tam  landtosviros,ian£tum  Eduar- 
dum  Regem  Anglorum  j  fan&um 
Wencçilaum  Ducem  Bohemo- 
rum,fanchim  Sigifmondum  Re- 
gem Burgundia?,  fànctum  Kanu- 


I  IBE  R     PRIMVS.  47 

ttim  Regem  Dania? ,  oc  alios.  Ve- 
niamus  ad  honorem:  coluntur 
certè  Reges  dum  praefentes  &  in 
confpectu aliorum  iunt  :  fed  in  ab- 
fentia  plerumquc  conuiriis  lace- 
rantur&imdencurj&inprcientia 
quoq;  muki  eis  adulantiu  lingua, 
qui  in  corde  fuo  eofdem  contem- 
nuntatquedefpiciunt;  &finume- 
rusiniripoireclauda^itium  Se  vitu- 
perantium  ,  mulco  plurcs  inueni- 
rencur  vitupérantes  quàm  laudato- 
res.  Verè  igitur  gloria  Regum  pie- 
rumq;  minor  eft  quàm  ignominia: 
cùm  prefentes  qui  honorant  fafti- 
giumjiîntpauciiabfentes  verb  piu- 
rimi,  quorum  aliqui  fordes  auari- 
tix  notant,  alij  crudelitatem  ,  alij 
luxuriam  3  alij  afta  vitia  carpunt. 

Sedfortalï'e  diuitix  Regum  pu* 
ra?  funt,  nec  admiftam  habent  pau- 
penemi  imb  nulli  omninomagis 
egeni  ac  pauperes  Regibus  inuc- 
niuntur  :  habent  magnos  reddi- 
tus  ck  magnos  thefauros ,  fed  ha- 
bent xs  alienum  aliquando  longe 
grandi  us.  Et  non  tara  il]  c  pauper 
ert  qui  parum  habet,  quàm  ille  qui 


4$      DE    ^TERNA   PELICïTATi 

multa  defiderat ,  quia  multis  indi- 
get.  Et  nonne  magnum  cil  pau- 
pertatis  aigumentum ,  quod  ab  ip- 
iïs  etiam  pauperibus  obolos  quafi 
mendicant  3  dum  vectigalia  exi~ 
gunt  minuta  ab  ementibus  qua? 
f-unt  ad  vicbum  neceiFaria  ?  Ncquc 
ha?c  dico,  quan"  reprehendereau- 
deam  exa&iones  vecfcigalium  :  fcio 
enim ,  iu[1um#efre  vt  vicHgalia  &" 
~  tributapandantur  Regibus,  dicen- 

?*  te  Apoltolo  in  Epiftola  ad  Roma- 
nos4  S-ubdttt  ejîote  non  folùm  pr opter 
irxm^fed  etiam  propter  confcientiam. 
îdeo  enim  &  tribut  a  prtftatM  ;  miniftri 
enim  Deifunt,in  bochfum  ferment  es. 
B^eddite  ergo  omnibus  débit 4 ,  cui  tribu- 
tum,  tribut  um-.  cuiyc&igaly  ye&igd. 
Sedoftenderevonii  miferamcon- 
ditionem  Regum  mortalium,qui~ 
necetfe  habent  diuitîis  abundare, 
Se  coguntur  etiam  à  pauperibus  Se 
egenis  earum  partem  colligere. 
Qujd  iam  dicemus  de  commodis 
Se  déliais  ?  Habent  certè  Rcges 
hortosj  pomaria,  menfas  opipa- 
ras ,  venationes ,  theatua  3  &  alla  id 
genus  muka  ad  animos  recrean- 

-     dos 


IIBER   PRIMVS.  ^ 

dos-aptiftima  :  fed  habent  etiam 
plcrumque  podagras ,  ftomachi  & 
capitis  dolores;  &  quod  amarius 
•eft,  lollicitudines  mentis  grauiffi- 
mas,  qua?  aliquando  totas  no&es 
info  m  nés  ducere  cogunt,fufpicio- 
ncs ,  timorés,  angores  :  fi  fores  eu- 
biculi  no&u  crepuerunt ,  prodir 
tionem  fufpicantur  :  fi  nuntiatur 
multitudo  armatorum  viia,  defe- 
(Stionem  timent.  Itagaudiamœro- 
ribus  admiieentur,  &  quiesfolli- 
citudine  in  terrumpitur,  qua?  cauf- 
iafuit,yt  nonpauci,  reliais  Re- 
gnis ,  vitam  pnuatam  elegerinc. 

Sed  beatum  Ioannem  Chryfo- 
(lomura  audiamus ,  qui  in  homi- 
lia  quadam  ad  populum  Antio- 
chenum  de  fui  temporis  Impera- 
toribus  ita  loquitur  :  Ke  dtadema  HomJ4 
rcfyictas  yfcdcuYAYum  tempeJÎAtem  :  ne-  ad  pop. 
que  purpuram  intuerc,  fed  Animant  ippt  Anît°f» 
purpura  nsAgis  nigrefeentem.    lion  ita 
coron*   caput  ctrcumdat  ,  Jîcut  aui- 
tndmfolltcitudo,  Kec  in  Jatellitum  ca- 
teruam,  fedin  moleftiarum  multitudi- 
nemjpetles.  Hec  emm  priudtu  domut 
uteuns  plenareperiri  fotefl^  qu9trt«i< 


.50       DE    «£T£RNA     PELICITATE 

Junt  :  mortes  per  fingulus  dus  expccla- 
tœ  :  in  noBibus  autem ,  nec  dut  quidem 
fotefi  3  quoties  anima  profilit ,  &  exu- 
hre  fe  fut  au  Ethxc  quiàem  in  face  :fi 
Vere  hélium  ingruat  3  qutd  bac  y i ta  >m~ 
ferabilius  effe  fofiitl  Quot  autem  a  fa- 
tmiiaribus  fenc u la  irruunt  &  fubdi- 
Us  £  quippe  confanguinets  cruonbus  u- 
gium  pauimentum  femper  eft  plénum. 
Et  fi  vultis  diqua  narum  ,  ferfitan 
ttgnofcetis  -,  maxunt  quidem?  &  anti- 
qua,  &  noftris  fatla  temporibus.  ille 
roniugem  adulterij  fufpeclam  babens, 
nudam  in  menti  bus  allagauit ,  &  ferts 
tradidit  5  Jam  fa&am  fibi  malterum 
Bjgum  mat  rem,  Qualem  ittum  ritam 
agere  creditis  ?  non  emm  ,  mfi  magne 
firifjet  morbo  confumftus  ,  in  tantam 
cmpijfet  ylticnem.    Hic  ipfe  quidem 
fuum  tuguUuit fîlium .  Eiusfiiiorum  bu 
femetipfuni  interemit  a  tyranno  compre- 
hen/iff-f  Me  verc  nepotem  fuum  regfii 
confortem  ,  quod  ipfe  ampuerat.   Hic 
autem  dicitur  £jr  fratrem  fuum  père- 
miffe.  éditer  rurfum  poft  bac  venena- 
tisfêtbUtus  eft  meduamentis  :  C  calix 
futt  et  mors  y  non  poculum:  &  eius  fi- 
lior  futurorum  timoré  ,  cùm  mbtl  m- 


LIBER.     PRIMVS.  <t 

iur'ut  patrajfet ,  oculus  erutus  fuit,  J[~ 
huf  y  neque  diccre  dccet  >  quàm  mife- 
i abtli ter  vitam  fimerit.  Sequentium 
dut  cm  hic  quidemcowbuftuf  fuit  ,tan- 
auam  tmfer  quidam  &  infeitx  ,  cum 
equu  &  curribus  ,  C-r  alïjs  omnibus: 
•vit*  enim  trumnas.  nemo  fermonc  ex- 
primer  e  pojfet  >  quxs  cum  hic  infurre- 
x'ity  pati  compuifus  efi.  Hic  vero^qui 
nunc  imper  at  ?  nonne  poftquam  diade- 
mate  coronatus  efi  >  in  laboribus  fuit, 
in  pericsdts  ,  in  trtfiitiis  ,  in  infidus  i 
xAt  non  talts  cAorum  B^tgia .  Hoec  ii~ 
le  :  qui  quàm  verè  dixerit ,  non  ta- 
lis  ctlorum  B^egia  >  qux  nunc  dicc- 
mus ,  oflendunt. 

Siquidem  Reges  Regni  ca?Io- 
rum  ,  quales  funt  omnes  illi  qui 
cum  Deo  beati  viuunt  ,  potefta- 
tem  habent  fine  infirmitate3hono- 
rem  fine  ignominia  3  diuitias  fine 
paupertace,  voluptatem  fine  dolo- 
re.  De  illis  enim  dicitur  in  Plalmo,  ?f*l.9*% 
Non  accedet  ad  te  malum  ,  ù*  fl'tgeL 
lum  non  appropinquabtt  Jabemactdo 
tuo%  Se  in  Apocalypli  :  Et  abflerget  Jfo.  12. 
Deus^mnem  lacrymam  ab  ocults  eorum: 
£r  mors  vitra,  non  erït ,  neauc  luBw3 

Cij 


jfl     DE  jETERNA    FELICITATE 
fjf^«f  clamer  ,  wf^«f  ^/or  «rô  -vltrk, 
Itaque  poteftas  Regum  illorum 
cadeftium  maxima  eft,  infirmitas 
4.  Re?.  nulla.  Vnus  Angclus  fine  exercitu, 
19*        fine  bombardis ,  fine  gladiis  8c  ba- 
ttis interfecit  vnoimpetu  centura 
odoginta  millia  Aiîyriorumj  ne- 
que  rimuit  ipfe ,  ne  forte  ab  aliquo 
Lib.  3.   milite  vulneraretur.  Refert  sadus 
cl6*      Gregorius  in  libro  Dialogorum, 
virum  quemdam  fan&um  >  cùm 
immineret  illi   carnifex  .extenfo 
brachio,  &  nudo  gladio,  vt  eum 
occideret,  ex  clamant,  fande  Ioan* 
nés  tene  illum  -3  8c  continub  ma- 
num  carnificis  diriguifTe,  vt  eam 
nec  deponere  nec  mouere  pofTet. 
Itaque  fandus  Ioannes  de  fummo 
cselo  audiuit  vocem  clientuli  fui, 
ôc  percutïbrem  eius  tan  ta  celerita- 
te  pereuffit  plaga  ariditatis  ,»vt 
pramenerit  idum  iam  inchoatum. 
Haec  eft  poteflas  Regum  cseleftiû, 
vt  nec  diftantia  loci  paenè  infinita* 
nec  folitudo  pauperculi  8c  iner- 
mis  iufli,nec  multitudo  hoflium 
armatorum  impedire  potuerit  fan- 
.$:um  loannem,  qub  minus  fuppli- 


IIBERPfclMVS.        '    # 

cem  fuum  à  mortis-periculo  libe- 
raret.  Atque  exempta  eiu/modifir 
ne  numéro  poflentadferri.  Honor 
verô  Regum  illorûcaeleftium  tan- 
tus  eil ,  vt  non  folùm  viri  pij ,  Ctà 
etiam  impijy&  ipfi  etiam  daemones- 
illos  honorent.  Multi  funt  enim, 
qui  fan  et  os  homines,  dum  in  ter- 
ris viuerent,  defpiciebant  Se  con- 
cnlcabant,  quos  poftea  in  cselum 
eranflatos  ,  pra?fertim  fi  publico 
Ecclefia?  decreto  inter  SancTos  rc- 
Iati  fint,venerantur  &c  coiunt:3c 
ipfi  etiam  dxmones,  qui  viuentes 
in  carne  fanc~toshomin  es  tentatio- 
nibus  fatigabant ,  fxph  etiam  Deo 
permittente  flagris  &  verbenbus 
afrlciebant,  regnantiû  poftea  cum 
Deo  in  ca?lis  ,  facras  reliquias  ôc 
imagines  timent.  Qujd  dicam  de 
diuitijs  cxleftium  Regum?  magna; 
eorumdiuiticcfunt,nulla  re  indi- 
gere,cùm  Deus  fit  omnia in  omni- 
bus. Neq;  enim  diues  eft  qui  mul-  L  0A*' 
ta  poiïidet ,  fied  qui  nihil  defiderat, 
cùm  nullare  indigeat:  animus  e- 
nim  diues  débet  elfe, non  arca;  vt 
omittam ,  qubd  caelum  ôc  terra,  & 
C  iij 


54    DE      JZTB.RXA      FELICITATE 

quidquid  in  eis  eft ,  ad  Sanctorum- 
diuitias  pertinent;  quid  enim  non 

&»m.  8.  polîîdent,  qui  funt  beredes  Det>co- 
beredes  autcm  Cbrifti ,  quem  conflit uit 

Heb.  i.    Pater  bcredem  ymuerforum  ? 

Reftat  voluptas ,  qua?  omnino 
pura  ôc  liquida  etl  in  Regibus  caeh, 
fine  vlla  admiftione  doloris  aut 
mœroris  ;  iam  enim  audiuimus  ex 

rApo ,ii.  Apocalypfi ,  abfterfurum  Deuni 
omnem  lacrymam  ab  oculis  eo- 
rum  ,  neque  vlluni  futurum  am- 
pliùs  dolorem  aut  ludhim.  Sed 
de  voluptate  plura  dicenda  erunt, 
cùm  de  Paradifo  loquemur.  Ha- 
bemus  igitur ,  bona  regnantium 
talia  in  carlo  futura  eue  Sancïis 
omnibus  Beatifque  communia,  vt 
quse  funt  in  terris  ,  nullo  modo 
cum  illis  comparari  polie  videan- 
tur,  prsefertim  cùm  terrena  tem- 
poraria  fmt>  csJeftia  fempiterna. 


LIBER    PRIMES.  ^ 


CAP.     V I. 

JQtunti  fiant  apud  hommes  Régna 

terrarum-,  &  quanti  fieridcbc- 

ret  Regnum  cxlorum. 

IA  m  veropaùlifperattendamus, 
quanto  ardore  Rcgna  terrena 
concupifcantur  ab  hominïbus, 
quantumuis  caduca,  exigua,  plena 
rimoriblis  &  follicitudinibus  ;  vt 
inde  colligamus  quanto  amore 
concupifeenda  ,  3c  quanto  ardo- 
re  quaerenda  fiht  régna  ca?leftia, 
Regnandi  cupiditas  fine  dubita- 
tione  cupiditates  omnes  huma- 
nas  facile  fuperat  :  mm  Regnum 
non  eil  vnum  fîngulare  bonum, 
f^d  eft  aggregatio  bonorum  om- 
nium quse  ab  iominibus  appetun- 
tur.  Ibi  funt  poteftas  ,  honor, 
diuitiiï  3  voluptas ,  vt  paulb  antè 
dicebamus  :  ibi  eft  libertas  viuen- 
di  pro  arbitrio  ,  qua:  naturaliter 
ab  omnibus  appetitur,  non  folum 
C  iiij 


5^  DE  jTPERNA  felicitate 
hominibus ,  fed  etiam  beftiis:  ibi 
etl  exccllcntia  5  &  qua?dam  quafi 
diuinitas ,  ob  quam  Reges  in  Re- 
gno pares  nulfoshabent ,  fed om- 
nibus prsftant,  omncs  fuperant, 
ab  omnibus  adorantur.  Hinc  vide- 
licet  Reges,cùm  aliquid  pollice- 
rï  volunt,  nihil  maius  inueniunt, 
quam  dimidium  Regni  fui.  Sic  Af- 

Zfihttî.  fuerus  ad  Efther  :  Quidvts  3  inquit, 
quç  efi  petitio  tua  ï  etiamfi  dimidiam 
fartem  Fyfgni petiots ,  dabitur  ttbi,  & 
Herodes  adfiliam  Herodiadis  :  Te* 

Marù6.  te  a  me,  inquit,  quodvts,  Or  dabo  tibh 
efriurauit  tlli,  quia  qttidquid  petit)' if % 
dabo  tibiy  Iket  dimidium  B^egni  mei% 
Hinc  fit,  vt  ad  régna  quaerenda  vel 
propaganda  licere  fibi  exiftiment 
homines  omnia  iura  peruertere  \ 
neque  aliquid  tam  fan&um  elfe, 
quod  non  lice^t  regnandi  caufïk 
violare.  Primus  omnium,qui  ami- 
cos&vicinos  fine  vlla  iulîa  cauf- 

luji  Ri.  fa  bello  lacefîîuit ,  Ninus  fuit  \  vt 
videlicet  per  fas  &  nefas  Impe- 
rium  propagaret  ,  vt  ex  Iuftino 
fan&us  Auguftinus  refert  in  H- 

I.4.DebroDeciuitate  Dei.  luiius  Caefàr 


IIBER    PRIMVS.  57 

vt  regnarec  ,  primus  patriam  op-  cw.DA 
preflîc.  Maximinus  ThraxAlexan-  ctf. 
drum  Imperatorem ,  à  quo  pluri- 
mis  &  maximis  beneficiisafrectus 
erat,  per  milices  iuos  occidit,  vt 
illi  fuccederet  in  Imperium.Quod 
idem  fecit  Philippus  Arabs  domi- 
no fuo  Gordianolmperatori,  fce- 
lereprorfus  inaudito.  Nec  folùm 
regnandi  libido  contra  proximos 
&  benemeritos ,  fed  etiam  con- 
tra fratres5nepotes,  &  ipfumpa- 
trem ,  manus  fanguine  coniunào- 
rum  armauit.  Romulus  regnandi 
caulFa  Remum  fratrem ,  &  Ca'ra- 
calla  Getam  fratrem  occidit.  A- 
thalia  nepotes  omnes  ex  filio  O- 
chozia  Rege  fuilulit  ,  vt  ipfa  re-  4'  V- 
gnaretj  vtlegimusin  libro  quarto  * 
Regunx  Ita  regnandi  cnpidonon 
folos  viros ,  fed  etiam  feminas  ac- 
cendit  ad  horrenda  patranda  faci- 
nora.  Sinochus  Perla  Chofdroam 
patrem  &  Medarfem  fratrem  inte^ 
rimendos  curauit  3  vt  folus  ipfere- 
gnaret.  Quid?qnod  Neronis  ma- 
ter ,  cùm  accepiiFet  ab  Aftrologis, 
filium  iuum  regnaturum ,  fed  ma- 
G  v 


|8       DE  jETERNÀ   FELICITATE 

trem  interempturum  ,  dixifïe  ferv- 
eur ilnterimat,  dumimperet.  I caque 
tanti  fecit  ambiriofa  mulier  Re- 
gnum  -fiiijjVt  vkam-ipfa  fuam  pofl> 
pofuerit  Regno  filij.   Neque  io- 
lùm  regnandi  amor  iniuftitiamiu- 
ftam  facic ,  8c  amorem  fratrum, 
nepotum,.parentum  fuperat;  fed 
eciam  religionem  iurifiurandifquç 
apud    omnes    gentes  fancHfïïma 
femper  eft  habita  ,  &  hottibus  c- 
tiam  crudelifïïmis ,  licet  cum  vitae 
pcriculo  ,   fèruanda  vifa  eft  )  re- 
gnandi cauila  violandam  elfe  de- 
cernit.  Si  enim .-Ciceroni  credimus 
in  iibro  tertio  De  orïïciis ,  Iuiius 
Ga?farverfus  iltosEuripidis  inore 
femper  habebat  t   Si  iufiurdndum- 
yiohndum  (fi ,  regnandi  ctujpi  vio- 
Undttm  eft  :  in  ceterix  pittdtem  coUs. 
Praetermitto  exempla  fine  numé- 
ro, quae  omnibus  farculis  démon - 
ftrarunt,  nihil  omnin-o  eiïe  quod 
ab   hominibus  pluris  aeftimetur,, 
quàm  Regnum  :  Se  tamen  non  fo- 
lùm  Reges  non  diu  régnant,  feâ 
ipfa   etiam   Régna   omnia  breuî 
funditùs  interibunt  ,  &  Regnum 


LIBER     PRIMVS.  59 

Sanctorum  folum  manebic  in  3- 
ternum.  Audi  Danielem  Prophe- 
cam  cap,  fecundo  :  In  diebus  ,  in- 
quit  ,  \egnornm  iîlorum  ,  fufcitabit 
Deus  c<tlt  Bjgnum ,  quod  in  œtcrmwt 
non  diftpabititr ,  &  l{egnum  etus  tlteri 
poptdo  non  trtdetttr  :  comminttct  autem 
&  confumct  vniuerfa  B^egna  b*c  ,  & 
ipfttm  ftabit  in  sternum.  Vuticinium 
hocimplendum  eft  in  confumma- 
tione  mundi  :  tune  enim  non  fo- 
lùm  Monarchie  maiores  ,  Ceâ  c- 
tiam  parua  Régna  Se  magiftratus, 
Se  poteftas  temporalium  Princi- 
pum  omnis  euanefect;  Se  Regnum 
ChriiK  Se  Sandorum  anernum  e- 
rie ,  iuxta  verbuni  Angeli ,  Luca:  i. 
Et^gnt  et  us  non  ent  finis. 

Iamn  Regnumbrcue,  «Sccadu- 
cum ,  6c  quod  paucis  contingit ,  Se 
qued  afperium  eftamaritudinibus 
plurimis  ,  tam  ardenter  amatur, 
qiumtur ,  rébus  omnibus  antepo- 
nitur,  Se  per  vulnera  Se  magnam 
fanguinis  effufîonem  acquiritur  : 
quaecauiraeftjcar  cçlefte  Regnum 
tam  pauci  ament,  Se  tam  négligea- 
Xer  quadrant  ?  Se  tamen  pro  com- 


éo       DE    >€TERNA    FELICITATE 

perto  habemus,fi  Scripturis  fan- 
ais credimus,  Regnum  illud om- 
nibus Kominibus  pacêre  ,  &  fine 
vulneribus  &  fanguinis  efrufione 
polTe  acquiri,  &  (inevllacompa- 
ratione  Regnis  terrenis  omnibus 
prcftare.  Si  dicerem,  Contemne 
Regnum5vt  accipias  paruum  agel- 
lum  auc  vineam  ;  meritb  ridereS: 
aut  mirareris  :  fed  cùm  dicam ,  veL 
potiùs  Deus  dicat,  Contemne  Re- 
gnum vile  ôc  exiguum,  ôc  quaere 
pretiofum  ôc  magnum,  quod  fi  ve- 
îis ,  cum  gratia  Dei ,  quae  non  de- 
erit >  poteris  obtinere  >  cur  non  af- 
furgis  ad  illud  defîderandum  ÔC 
procurandum  ?  Ego  certè  non  ca- 
pio,  quid  refponderi  pofsit  ,  nifi 
gloriam  Regni  terreni  oculis  no- 
ftrispatêre>&  quafi  manibus  cangi. 
Regnum  cadette- non  videxi3  nec 
tangi,&vix  per  fidem  vtcumque 
cogitari.  Atq;  hoc  quidem  vexum 
eft  :  feà  fi  quis  velit  attenté  confi- 
derare ,  quantam  vim  habeat  Scri- 
ptural fanche  veritas  ,  antiquitas, 
iinceritas  ,  grauitas  }  ôc  quàm  in 
hac  parte  eadem  Scriptura  fàncta. 


1 1  B  E  R     PRIMVS,"  ôz 

perfpicuè  diludicéque  loquatur; 
&  quanta  teftium  nubes  illam 
multisiam  faeculis  confirmaueric, 
non  folùm  miraculis,  fed  etiam 
fanguine  ;  profeeto  non  poterie 
non  clamare  :  TcftimonUtun ,  Domi-  ^  r 
ne,  credtëiliafa&afunt  nimis.  Quare 
nonobfcuritasfideicautraeft,  cur 
ad  quaerendum  Regnum  illud  cae- 
lefte  non  accendamur  ;  fed  quod 
occupati  rébus  exterioribus  ,  & 
mole  confuctudinis  pra?grauati3 
non  captamus  fpatium  cogitandi 
ârmeditandiquid  nobis  expédiât: 
&  iuxta  ctanûlium  Domini  non  in- 
tramus  cubiculum  cordis,  &  clau-  Mattri, 
fo  oftio  non  attentisme  Deum-. 
rogamus,vtin  tanto  negotio no- 
bis  adfît.  Profeeto  enim  il  lepofitis 
aliquando  minoribus  curis  ,  ferib 
cogitaremus  quid  fît  Regnum  cac- 
lorum3  &  quàm  facile  &  certb 
ponrïtacquiri,&  quanto  mteruallo 
diflent  à  temporalibus  ièmpiter- 
na,à  minimis  maxima,  à  leuilli- 
mis  grauifïïma,deniqueà  Regnis 
terrenis  Régna  caeleftiaj  finedubio 
tantus  contemptus  temporalium 


6l      DE   iCTERVA  FELICÎTATE 

fedium,  Se  coronarum,  Se  feep- 
trorum,  &  contra  tantus  ardor 
cseleftiunvin  nobisoriretur,vt  non 
folùm  non  diificileafed.  etiam  facil- 
limum  nobis  fieret,dare  operam 
totis  viribus,in  quaerendo  &  com- 
parando  Regno  Dei  ;  ad  quod, 
tamquam  ad  verum  &  vltimum 
noltrum  finem ,  ab  optimo  Créa- 
tore  condici  -fumus., 
^ ■■ 

CAP.     VII. 

J>>uj  fit  frima  (imita  ad 
Regnnm  Dti* 

IL  lvd  igitur  nunc  qua?rarmis, 
quid  facto  opus  fit ,  vt  ad  opta- 
tiflîmum  &felicifîîmum  Regnum 
ca?Ie(te  perueniamus.  Sed  non 
multùm  in  hac  parte  laboran- 
dum  erit:  /îquidem  Rex  ipfeca?- 
forum  adnos  docendos  defeendit 
in  terras ,  &  Magifter  ac  Duxno- 
fter  efTeCbas  5  quatuor  optirnas  &" 
tutifïïmas  femitas  nobis  oftendit. 
*&***•  Prima  illa  eft  ,    Qusrite  çnmùm, 


c.  u 


IIBER      P1UMVS.  6f 

"Rjgnum  Dei ,  C  iuflitum  dus ,  &  b*e 
omniA  adnctcntur  y  obis.  Dodtrina 
moralis  a  fine  inchoanda  e(l:  fi- 
nis nofter  Regnum  Dei  ed  5  quod 
idem  Regnum  noftrum  erk,  il 
per  femitas  Ducis  noftri  ambu- 
lantes tlluc  perueniamus.  Porrb* 
iuftitia  Regni  Dei  quafi  feopus 
eft,ad  quem  collimarc  debemus,  iî 
premium  Reçni  crleitis  optamus. 
Vtenim  recte  docec  Ioannes  Lai- 
iîanus  in  prima  fua  Collatione; 
aliud  etl  finis,  aliudeft  feopus :fca- 
pus  eil  fignum,ad  quod  diriguntur 
fagittse  i  finis  eft  praemium  quod 
accipiunt,  quifignum  illud  certiùs 
attigerunt-f^copus  actionum  no- 
ftrarum  à  Deo  propofitus  5  iufti- 
cia  eft,  praemium  icopum  attin- 
gentium ,  Regnum  cselorum  eft. 
Sediufticia  Regni  Dei  non  eft  iu- 
ftitiaScribarum  Se  Pharifeorum., 
aux  in  externa  pra?cepcorum  ob- 
/eruatione  pofita  erac  :  nec  iuilicia 
Philofophorû,  qnev  lumen  racionis 
humanaeperpcccatû  corrupuc  no 
trafeendebac:  fed  cil  iuilicia  Euan- 
gelica,quae  docec  Deurci-diiigere* 


$4   DE    -£TERNA    FE1ICITATB 

Mm. ii.  ex  toto  corde,  ex  tota  anima,  Se 
ex  tocis  viribus  -,  8c  proximum 
quemeumque  etiam  inimicum, 
diligere  fîcut  feipfum.  J>e  hoc  feo- 

Rom.t.  po  <Scfine  dicic  fan&us  Paulus:  Ha- 
betis  frutlum  ycftruminfan&ificMio- 
nem  yfintmvtroipitdm  <ttcrn<tm.  Hoc 
igitureft  quod  Duxnoflernosad- 
rnonet,  vt  primùm  omnium  quse- 
ramus  Regnum  Dei,  &  iuftitiam 
euis >  id  eft ,  vt  primaria noflra  co- 
gicatio,  fummumque  defiderium 
noftrum  non  feratur  in  vlîa  tem- 
poralia  bona ,  fed  in  adipifeendum 
Regnum  cadorunv  «Se  in  perfectam 
mandati  illius  primi  Se  maximi  di- 
Iigentiffimam  obferu?ntiam:quod 
quiapauciiîîmi  faciunt,  idebmulti 
funt  vocati  ^p4uci  ycro  elecli.  Pleri- 
que  enim  ita  viuunt ,  ita  fe  gerunt, 
vc  poftrema  eorum  cogitatio  fît, 
quomodo  perueniantad  Regnum 
cadorum,  neque  aliud  rrigHiùs 
©ptenc,  quàm  Regnum  Dei>_& 
iuftitiam  eius  :  quafî  Dominusdi- 
xiflec,  Primùm  quaeme  Regnum 
mûdi,&  verfutias  eius,  &  Regnum 
Deiachicietur  y  obis.  At  non  tam 


Mm.ii, 


LIBER    PRIMVS.  6$ 

vile  cfl  Regnum  Dci  vt  obtrudi 
debeat  il  lis ,  qui  adeptioncm  cius 
rébus  omnibus  pottponunt.  Si 
quis  autem  velit  facilem  quam- 
damviam  difcere  ad  obtinendam 
iuflitiam  Regni  Dei,qua?  ad  ip- 
fum  Regnum  rectiflîmè  certifîl- 
méque  perducit,  audiat  eumdem 
Maeitlrum  nortrum  Chriflum:  mM  _,  , 
BeÂtt  qui  efuriunt ,  &Jmunt  tujhti4m9 
quonumippfaturabunîur.  Itane,  Do- 
mine, tanta  eft  apud  te  facilitas  in- 
ueniendi  iuftitiam  3  vt  eam  folùm 
efurire  «Se  faire  fufficiat?  Beati  pro- 
fectb  c^ent  pauperes  omnes,  Ci  fo- 
lùm efuriendo  «Scfaiendo  pecunias 
pecuniis  ita  replerentur,  vt  fatu- 
rati  ,  nihiNltrà  requirerent.  Scd 
aliudefteiuiire  &  faire  pecunias, 
aliud  efurire  «3c  fitire  îuititiâ.  QuL. 
enim  efusiunt  8c  faiunt  iuftitiam, 
ideft,  qui  ïic  anxiè  ôc  auidè  quae- 
runt  iultitiam ,  vt  rj  qui  valdê  ii- 
tiunt  aquas  ,  vel  efuriunt  cibos, 
profe&ô  de  illa  femper  cogitant, 
adillamfufpirant,  &  ,  quodpotif- 
fimum  eil,  iîlam  à  Deo  gemitibus 
inenarrabilibus  poltulant.    Deu$ 


66     DE  iETERKA   EELICITATE 

autem  talia  pecentes  libenter  exau- 
dit >  atque  iuftitia*  donis  ica  illos 
replet,  vt  fatiati  éructent  verba 
&c  facbi  iuftitia*.  Non  autem  taie 
bonum  eft  pecunia,  vt  qui  eam 
defideratvelpetita  Deo3continub 
exaudiatur;  multi  enim  pecunns 
abutuntur,  iuititiaverbnemo  po- 
teft  malè  vti.  Denique*<M(litia  fi- 
milis  eft  fapientis  3  de  qua  fanctns 
Uc  .1.  lacobus  ait  :  Si  quis  mdtgetfapienti4y 
poftulet  à  Deo  ,  qui  dut  omnibus,  af- 
fluent er ,  &  non  improperat.  O  inefv 
fabilis  demeura  Domini  î  qui  fa-* 
ciliùs  libcntiufque  tribuit  eaquae^ 
finit  nobis  maxime  necenaria,. 
quàm  nos  poftulemus  autdefide- 
remus.  Si  quis  crgoindiget  fapien* 
*ia  Sanctorum,&:  fi  quis  pariter  in- 
diget  dono  iufKtia?  j  qua?  necefFa- 
lia?  funt  ad  Regnum  cadorum  adi- 
piicendum  ,  poftulet à  Deo,  ficut 
oportet.ex  animo5ferib,gemîtibus 
inenarrabilibus,  Se  fecurus*  acci- 
piet;  quia  Deus  d.\t  omnibus  fie 
petentibus,neque  vilum  repellrty 
Se  non  dat  auarè  vcl  parce  ,  fed  af- 
fiuemerj  de  non  improperat,  quaû 


LIBER    PRIMVS.  6j 

moleftë  ferens ,  fi  quis  fréquenter 
petat.  Qmd  hic  dicemus  ?  quis  in 
die  iudicij  excuiare  poterie  igno- 
rantian»veiinfirrnitatetii  ?  Efurias 
tantum  iuilitiam  ,  Se  petas  eam  à 
Deo,&:  fatiaberis  ex  ea,  vt  iam  non 
efurias  carnis  blanditias,nec  ho- 
norum  lenocinia ,  nec  vlla  alia  bo- 
na  terrer»  *  Se  fie  iuliè ,  iobriè  ,  Se 
pie  viues*in  hoc  faeculo,  vt  in  futu- 
ro  ad  Regnum  peruenias  fempi- 
ternum. 


CAP.    VI  IL 
Secundafemita  ad  Regnum  Dei. 

ALtera  femicaiuftitiapquam 
Duxnofter  oftendit , illa  ett: 
Beat  jfduperes  Jpiritu  y  quonidm  ipfo-  y^r  . 
rum efi 'Regnum  ctlorum.  Quo  loco 
non  imperatur  nobis  ;  vt  arcam 
vel  în-arfupium  omnino  pecunhs 
inane  reddamus,  fed  vt  cor  no- 
ftrum-  affecfcu  Se  cupiditate  te* 
rum    externarum    penitùs    eua- 


68      DE    j€TERNA     PELIC1TATE 

cuemus.  Offert  nobis  Dominus 
opes  immenfas ,  fednon  dabit,  ni- 
fi  cordis  finum  apertum  &  vacuum 
,*.  penitus  offeramus.  %*dix  omnium 
m'  malorum  eft  cupiditas.  quae  Graecè  di- 
citur  çi\ctp}veÂ<x->  id  eft,  amor  argen- 
tin radix  omnium  bonorum  eft 
charitas  ,  quse  duo  fîmul  manere 
non  poilunt.  îdeb  nifi  quis  verè 
&  omnino  pauper  fpiritu  efficia- 
tur ,  ita  vt  fiue  magnas  Hue  exiguas 
opeshabeat ,  illis  non  arnciatur, 
êc  facile  diftribuat  indigentibus, 
neque  in  vïum  fuum  conuertat, 
nifi  quantum  néceffitas  exigit  > 
non  poterit  implereiuftitiam  Re- 
gni  ca?lorum3  acper  hoc  nec  ipfum 
cadorum  Regnum  adipifci  poterit. 
Ha?c  vera  femita  eft  ad  vitam  alter- 
na ',  hancipfeprimusingreiïus  eft 
Chriftus ,  qui  propternos  3  egenus 

t.  Or.  8  faciès eft,vt  nosinopia  fua  locuple- 
taret:  &  quamuisloculoshaberet, 

lc4n.11.  tamen  ludx  illos  credidit ,  quem 
furem  elfe  non  igno rabat,  vt  in  tel- 
ligeremus,  quàm  animus  eius  li- 
ber eiletab  amore  pecunia?.  Hanc 
fimitam   ingrefli  lunt  Apoftoli, 


LIBER     PRIMVS.  6$ 

quibus  non  difficile  fuilièt  augeri 
dhiitiis ,  «Se  in  immenium  locuple- 
tari,  quando  fignis  ôc  prodigiis 
corufeabant  ,  Se  linguis  omnium 
gentium  loquebantur,  de  fapien- 
tia  toti  mundoadmirabileserant: 
fed  qui  femel  dixeranc  :  Eccenos  re-  ^at 
lifjuimus  omnid ,  <£r  fecuti  fumus  te  ;  ôc 
guftauerant  dulcedinem  libertatis 
à  vifeo  &  aniore  diuitiarum  :  vichi 
&  vetîitu  contenti ,  magnum  quse-  jm  c 
ftum  exittimabant  pietatem  &iu- 
ftitiam  RegniDei.  Hancfemitam 
ingreiïi  funt  non  folùm  Monachi 
&:  Eremita?,fedetiaReges&:  Pon- 
tifïces,  qui  ad  Rcgnum  cslorum 
peruenerunt.  Cercè  fanctus  Ludo- 
uicus  Rex  Francorum  diues  erat; 
fcdquiafimul  fpiritu  pauper  erat, 
vulgariveltituvtebatur,  ieiunabat 
fréquenter,  pauperibus  largus,  fo- 
li  ilbi  parciiïîmus  erat  :  nec  legitur 
la  ludos  Ôc  conuiuia  pecunias  in- 
fumpfiife.  San&us  quoque  Grego- 
rius  Pontifex  maximus  erat,  ôc 
multa  variis  in  locis  patrimonia 
Ecclefiaftica  fatis  ampla  ôc  pinguia 
poffidebat:  fed  quia  ipfe  quoque 


70  DE  jETERNÀ  felicitate 
.ipiritupaupererat>-tam  fuit  in  elec- 
mofynas  profufus ,  in  proprium  v«- 
fum  parcus,àc  paenè  auarus,vt  me- 
tas  liberalitatis  in  alios,  Se  parcita- 
tis  in  fe  ac  fuos  exccffiiFe  vider  etur. 
Sedhaeceft  via3qua?  ducit  ad  vu 
tam. 

Ac  vt  par  feminarum  fpiritu 
pauperû  adiungamus  3  fancta  Pau- 
la  Romana>  cuius  Vitam  fan&us 
Hietonymus  fcripfit,  non  minus 
diues  opum,  quàmpauperlpiritu 
fuit  :  quippe   remina  nobiliflîma 
copias  fuas  in  extruendis  monafte- 
xiis,&:  pauperibus  alendis  tanto 
ardore  coniiimpfit,  vt  in  votis  ha- 
béret;  ad  eam  inopiam  redigi,  vt  fu- 
nus  eius  aliéna  mifericordiacurari 
oporteret:  quàm  parce  autem  ip- 
faprofediuitiis  vteretur,  illud  ar- 
gumento  eiïepoteft,  qubd  carni- 
bus,  &  ouis ,  Se  vino  fibi  ipfa înter- 
dixit;  pro  lineo  indufiq  cilicio  vte- 
batur ,  hurni  cubabat  iolo  ïijbftra- 
Shr'mi'tn  to  cilicio;  precibus  &  lachrymis. 
eius  vv-  affiduis  minuta  etiam  peccata pur- 
t*y  «/>.  gabat.IamEduigisReginaPolonie 
4>         diues  opum/edpaupertateipiritus 


II  BE  R     TRI  M  VS.  71 

ditior,  vnica  caque  vili  contenta 
arnica,  ctiam  in  fummis  frigori- 

r'bus.vtcbatur,  iciunabat  quotidie, 
Dominicis  &  magnis  feftis  diebus 

-  exceptis  ;  flageilis ,  vigiliis,  &.om- 

-ni  génère  aiperitatis  corpufculum 
affligebat.  Ex  his  poteft  intelligi, 

-quibus  in  rébus  opes  regias  iniii- 
■me  cet ,  &  quàm  modico  ,  velnul- 
lo  potins  amore  profequeretur  di- 

-uitias.  Proinde  mirum  non  eft  3  Ci 
magnis  itinenbus  ad  Regnum  c<e- 
lorum  muliertam  pauper  fpiritu, 
Se  tam  ab  omnibus  aliis  curis  ex- 
pedita  peruemt. 


CAP.     IX, 


Tertiaftmita  ad  Regnum  Dei. 


TErti  A.femita  Ducis  noitri 
illa  t(k^Beat}.  qui  pafecuùmçm  Mutt-J< 
fiitiunîuY  prepter  luftitiam ,  quenum 
tp forum  eft  B^egnum  cœlorum.  Admi- 
randa  plané  fapientia  Docto- 
ii>  noftri  ChrifU  s  ied  occulta  plane 


71       DE  iETERNÀ    FF.LICITATE 

iapientibus  huius  mundi.  Quis 
crederet ,  nifi  Magifter  Deus  dice- 
ret,  bonum  elle ,  pauperem  elfe, 
pecuniarum,diuicem  prdFurarum? 
Se  tamen  verè  fie  eft.  Nihil  vti- 
lius  ad  veras  diuitias  comparan- 
ts, qux  fun:  mérita  Regni  csele- 
/lis,  quàm  animum  habere  va- 
cuum  affecta  pecuniarum  ,  ôc  fi- 
mul  plénum  defiderio  patiendi 
pro  Chrifto.   Audi  Dommum  a- 

.      .     pud  Lucam  :  V*  y  obis diiâtibus  .  qui 
lac.  6.    f  .     .         r ,    .  «  Tr    1 

hdbetis  conjvlttttonem  ycjtram.  V*  yo- 

bist  qui  faturati  eflis.  V*  vobis^  qui  ri- 
dais. Et  contra  in  eodé  loco  ;  Beati 
pauperes\beati  qui  nucefuntis-,  beati  qui 
nunefletis',  beati  eritis,  ctim  y  os  odertnt 
hommes ,  {?  cùm  feparaucrint  yos  y(? 
exprobrauerint ,  &  eiccerint  nomen  yc- 
ftrnm  tamquam  malum  propter  Fïlium 
bominis.CaudcteinilUdic y  dr  exulta- 
té',  ecceenim  merces  yeftratnulta  eft  in 
lac  i,  c*lQ*  Audi  beatum  lacobum ,  quid 
de  diuitiis ,  quid  de  tribulationi- 
bus  dicat  :  Omnegaudium  exijtimatc, 
fratres,  cùm  m  tentationes  y  arias  inci- 
deritis ifcientcs  quod  probatiofidei yc- 
flra  patient  iam  operatur  ,pattcntia  au* 

tenu 


LIBER      PRfMVS.  73 

tem  ofus  perfe&um  babet.  Vbi  non 
dicit ,  Tolerace ,  fiiftinete ,  patien- 
tes eftote  ;  fed,  Gaudete,  imb  verb 
omne gaudtum  exiftimate^  id  eft,  fufei- 
pite  tribulationem,non  vt  tribu- 
iationem ,  fed  vc  materiam  omni- 
modi  gaudij.  Contra  verb  de  di- 
uitijs  :  ^Agitc  nunc  diuites  ,  ploratc  lA*>$* 
yluUntes in  miferips  cju*  aduenient  yo- 
bts  :  ôc  capite  fuperiore  :  Miferi efto- 
te y  &  lugete,  ârplorute  :  rtfus  vefter  in 
luEium  conttert4turi&  gaudtum  in  mœ- 
nrem. 

At  vndefît,  vt  perfecutio  bea- 
tum  hominem  faciat ,  quae  mife- 
rum  potius  facere  videtur  ?  Multa 
hîc  dici  portent  :  fed  illo  ero  con- 
tentus  vno ,  qubd  perfecutio  fîmi- 
lis  eft  fornaci  ignis  ardentis  ;  ignis 
autem  coquit  cibos,  purgat  argen- 
tum,  probat  aurum  :  fie  etiam  per- 
fecutio ,  fi  patienter  toleretur ,  co- 
quit peccatores,  purgat  imperfe- 
&os,probat  iuftos>  ôc  fie  omnibus 
mirincèprodelt.  Peccatoreftqua- 
û  carocruda,qua;nifiritè  coqua- 
tur  ,  proijcitur  ad  beftias  ,  non 
comeditur  ab  hominibus.  Eft  enim 

D 


74       *>£    jETERNÀ  FELICITATE 

peccator  malis  humoribus  pie- 
nus:  concupifcentia  carnis,  quas 

îJcd.i.  eft  luxuria;  concupifcentia  oculo- 
rum,  quœ  eft  auaritia  ;  &  fupei;bia, 
quas  e(l  ambitio.  Sed  fi  accédât 
fornax perfecutionis,  illo  igné fîc- 
câtur&  coquitur5vt  fîat  idoneus 
qui  ad  menfam  Domini  honorih- 
cè  defç/atur.  Ingruente  liquidern 
perfecutione  vcl  tribulatione  gra- 
Ki>obIiuifciturlibidinû,lucrorum, 
ainbitionum,  incipit  omnino  alius 
efle  quàm  ante  fuerat.  Homo  verb 
iu{lus,fed  imperfe.&us,  quamuis 
non  labatur  in  horrenda  flagitia, 
tamen  amicus  e£  carnis  iuae ,  fe- 
quitur  voluptates,  amac  lucrainon 
abhorrée  à  vanitatibus  mundi.  lta- 
que  fimilis  eft  argento  feoriam 
multam  habenti  admiftam  Std 
{\  fornax  .magna?  perfecutionis  il- 
ium  corripueric  ,  eamque  pa- 
tienter tuleric,  incipiet  paulatim 
âb  argento  fecria  fepararijincipiet 
inquam,intrafe  colligi,  meditari 
quae  furfum  fuiit,  abftinere  àcar- 
nalibus  defideriis,  denique  îuftè^ 

T*t.  î.  -fobiiè,  ôc piè.viucre  in  hoc  &cuIq„ 


LIBER     PRIMVJ,  ?f 

&:  expectore  beatam  illam  fpem,  ôc 
aduentum  gloria?  magni  Dci.  De- 
nique  vir  perfe&us  in  charitate 
aurum  eft,  led  probandus  igné 
perfecutionis,ncputetur  ab  aliis, 
&  ipfe  etiam  iufpicecur  aurichal- 
cum  etfè,  non  aurum:  vbi  enim 
ignem  perfecutionis  patienter  fer- 
re conipicitur  ,  non  iolùmabaliis 
cognoicitur  elle  qui  eft,  fed  ipfc 
quoque  ertgicur  in  ipem  magnam, 
&  iecurior  mercedern  illam  Regni 
cadeftis  expe&at.  TrtùuUtioyinquiz 
Apoftohis ,  pdttenttam  opeYAtur  3  pA-  orr''  *' 
tttntiaautcm probaiïontm  :prob*tio  ye- 
rojpcm,  fpes  4Utem  non. confondit.  Et 
ipfe  Dcus  probatum  amicum 
fuum  igné  tribulati-onis  ,-quotidie 
magisac  magis  prouehit  <3c  exal- 
tât, donec  ad  confortium  Regni 
felicitatifqueperducat.Ecce  quàm 
multa  parie  patientia  in  periècu- 
tionibus.  Et  quidem  mirum  eft> 
quàm  pauci  fmt,  qui  bonis  iftis 
fruuntur,  cùm  bona  ida  omnibus 
pateant  :  fiquidemperfecutio  vb'i- 
queinueninpotetl,  vbique  nobis 
occurrit,in  domo,]n  via,in  foro,in 
D  .j 


jG      DE    jGTERNÀ    FELICITAT! 

cemplo  >  vbique  enim  mali  oppu- 
gnât  bonos  :  ôc  certifïïma  eft  Apo- 

\tTun<)  "°^  fententia,  Omnesqui  ptèvotvnt 
yiuere  in  Clmfto  Ufu  ,  pcrfecurionem 
pdtientur.  Sed  nos  delicati  milites 
vel  fugimus  fornacem  proban- 
tem  ,  vel  acceptam  iniuriam  re- 
fundimus  iii  aduerfarium  ;  ôc  non 
folùm   perfecutionem  non  pati- 

*/-»  ,„  mur.  fed  facimus.  Et  non  défunt 
tmmta  homtms  domejtict  «/fcf,qui  lau- 
dant  eum ,  qui  fe  iniuria  (vt  ipfî  lo- 
quuntur)  exonérât,  ôc  onerat  ad- 
uerfarium ;  ôc  tamen  Chriftiani  di- 
ci  volunt  ,  qui  Chrifti  praecepta 
contemnunt. 


CAP.     X. 
J>)udrtafemita  dd  Regnum  Dei. 

SE  D  quoniam  hsec  valdèMiffici- 
lia  funt3&paucivalde  harcin- 
telligunt ,  ôc  multb  minus  experiri 
volunt,  ideb  Dux  nofter  quartam 
femiram  ,  eimque  anguftifllmam 


LIBER    V  RI  MVS.  77 

demonftrauit,  dicens  :  B^egnumca-  Mdt.u, 
lorum  yim  pttitur ,  G*  vioknti  rapiunt 
illud:  ac  fi  dicere  voluiflet ,  Non 
ignorabam  ,  paradoxa  vifum  iri 
hominibus ,  beatos  elle  pauperes, 
miferos  diuites  ;  &  contra  ,  gau- 
dendum  in  perfecutionibus,  flen- 
dum  in  profperitatibus  :  neque  me 
lacebat,  raros  fore  qui  vellenc  proe- 
fentia  bona  pro  futuris  acquiren- 
dis  dimittcre  ,  <k  pra?fentia  mala 
pro  futuris  vitândisoptare:  fed  e- 
go  qui  veritas  fum  5  non  potui  nec 
debui  nid  vera  dicere  i  idebnunc 
addidi  ,  Regnum  cadorum  non 
pofTe  nifîàvim  magnam  facienti- 
bus  rapi,  &  folos  violentes  illud 
arriperc.  Ideb  alibi  dixi  :  Quàm  dif-  Luc.  ii. 
ficile  tjut  pecumas  habent  >  in  I{fgnum 
Dci  intrabunt  !  Facilius  eft  enimeame- 
lumpcrforamen  tcus  trunfire^  quàm  di- 
ttitcmintrdreinJ{egnumDci:  &  rur- 
fum  alibi  :  Quktn  4ngufi.t  porta ,  <2r  Matt*. 
ar&4  yia  eft  ejux  ductt  ad  yitam  ,  & 
pauci funt qui  inueniuntctm!  &  item  Mat.ij. 
alibi  dixi  :  Regnum  carlorum  fî- 
mile  eft  thefauro  abfcondito  in 
agro  y  &  margarita?  pretiofae ,  qux 
D  iij 


y%      DE    i€TERNA     FELICITAT* 

nifi  venditis  omnibus  emi  non 
pofîunt:vt  fie  omnino  necefie 
priuari  hominem  omnibus  aux 
habetin  terra,  fi  caele/lern  thefau- 
xum  ,  Ôc  margaricam  pretiofam 
pofîidere  velic  in  cxlis.Ec  item  ali- 
bi protefèatus  fum  aperce ,  Se  fine 
j»  ambagïbus  dixi  :  Qui  non  rcnttntUt 

ommbu*  t^uA  pofitdet^non  porefi  meut 
tjfe  difctpulus,  Quae  renuntiatio 
<juamuis  in  praepaiatione  animi  ir> 
ttlligenda  fit:  cara  en  quoniamvera 
animi  praeparatio  ad  omnia  tem- 
poraliadimiteenda,  fi  falus animai 
vel  Dei  gloria  id  requirat ,  non  eft 
tts  facilis ,  &  in  paucis  inuenitur; 
ideb  fimiiitudines  illas  addidi,de 
co  qui  vult  turrim  aedificare,  & 
nonhabetadperficiendum,  &  de 
Rege  qui  cogitât  bellum.gerere 
aduerfus  alium  Kegem,  &non  ha- 
bec  pares  vires, vt  cum  ipe  vitrorias 
pofiîciliioccurrere.  Ec  fi  aedifica- 
tio  turris  abfque  maximis  pecuniis 
&  bellum  aduerfus  potencem  Re- 
gem  fine  maximo  exercitu,  res 
font  difficillimae- ,  ac  pxnè  impofîi- 
biles  :  quanta  diniçilius  eric  ûrnul 


tlBER   P  KIMV  S.  7j> 

vtrumque  praeftare  ?  Vtrumque 
aucem  pr£(tare-debet5quiRegnum, 
earlorum  expugnare  velit  :  nam  & 
turris  xdificanda  eftjqux  pertin- 
gatadcxlum,  ideft ,  merita-com- 
paranda,  qux  vitasa a?ternam  pro- 
mereantur:  Se  fimul  pugnandum 
eft  cum  holtibus  plurimis  Se  for- 
*i(Emis  ,  fpiritibus  videlicet  im- 
mundis  ,  qui  totis  viribus  turris 
illius  aedirïcacionem  impediremo* 
liuntur.  Cuius  rei  figura  pra?ce(ïïc 
in  filiis  Ifra*ël3  quicùm  Ierufalem  à  i.r/i.4 
Chaldxis  dirutam  atque  euer/àm 
re^diiicare  vellent,&  à  gencibus 
vicinis  bellantibus  impedirentur, 
neceffe  habebant  incredibili "fol- 
licitudine  &  labore  vna  manu  aedi- 
ficare,  altéra  prxliari»  Ex  quibus 
omnibus  illud -efficicur,  Rcgnum 
c«eIorum  non  fine  magno  labore 
&  fudore  obeineri  poife  ab  iis, 
qui  rébus  terrenis  addicH  funt , 
Bcqiie  carnis  concupifeentiarn 
domare,autcum  hoflibus  inuifi- 
bilibus  pugnare  didicerunc.  Si 
qui  tamen  Yehnt,afpirante gracia 
Dei,  ferib  perfection!  Chriitianse 
D  iiij 


1/rfMl. 


to      »B    JÏTÉRNA    FELICITATE 

fludere,&  non  perfun&oriè,  feâ 
actencilîîmc  Chriflî  voces  confi- 
derare,  ôc  eiufdem  ac  San&orum 
omnium  cxempla  fe&ari  ,  paula- 
tim  ei  dilatabitur  via,  aperientur 
portac,  vires  animi  crefcent,  ho- 
ftes  diminuentur,&  crefcente  cha- 
ritate  Dei  in  Chrifto  Iefu  ,  inci- 
piet  onus  videri  lcuc  ,  &  iugum 
jr         iuaue  y  ôc  illud  Ifaise  complebi- 
'  tur  :   Qui  Jperant  in  Domino  ,  muta* 
bunt  firtitudmem  5  affument  pennas  fi- 
ent àquiU  3  current  &  non  hbor<tbunty 
ambulabunt  &.  non  déficient  :  &  di- 
rf.irt*  cent  cum  propheta  Regio:  VUm 
mtndatorum  tuorum  eneurri ,  càm  di- 
iatdfli  cormeum,  Profe&b  nonerat 
fancto  Anconio  graue  totas  no- 
ues infomnes  ducere  ,  imb  bre- 
nifïîma  videbantur  ip'atia  no&is 
prae  diuinse  concemplationis  dul- 
cedine,  quando  de  foie  ipfo  que- 
Cafta-  ret,aCur  y  dicens  :  Qutd  mejmpedis 
nm  Col-  f°l  >  qu*  *d  hoc  J4m  onris  ,  vt  me  ab 
Ut.  9.     h  mus  weri  luminis  abft  rabat  claritatc? 
*tf.ji.  Neque  durum  erat  eidem,  atque 
alijs  ei  fîmilibus ,  per  intégras  heb- 
domadas  concinuare  ieiunia,quaa- 


I  I  B  E  R.     VKIMVS.  Si 

do  verbi  diluai  le&ione  quaficae- 
leïli  pane  reficiebantur.  Nequc 
amarum  erat  fancîo  AuguLïmo  ca- 
rere  fuauitacibus  nugarum  ,  qui- 
bus  ab  ineunte  adolefcencia  af- 
fuecus  erac  ,  qaando  guitare  ccc- 
pic  fuauicatem  diuini  amoris  ,  ôc 
deliciarum  contemplationis  in- 
~ternae.  Quare  nemo  defpondere 
animum  djbec  ,  quicumque  ille 
fît  ,  Izd  fperare  in  adiiuorio  Al- 
tiflfmi  ,  qai  n'eut  nos  fecit  ad  fe, 
ita  eciam  trahec  ad  fe,  &  in  Re- 
gno  fuo  per  mérita  Fihj  fui  col- 
locare  dignabitur,  quos  pretiofo 
Sanguine  eiufdem  Vnigenici  fui 
rcdimerc  dignatus  eft. 

Quare,  anima  Chriltiana,  non 
folum  nondebesob  difficultatem 
via?  animum  defpondere,  fed  fpe- 
rare in  Domino  ,  qui  non  inui- 
tarec  ad  Regnum  fuum  in  primis 
qu:erendum ,  nid  paratos  eflec  au- 
xiiio  fuo  potentitïïmo  nos  adiu- 
uare.  Aggredereigkurmagnoani- 
mo  icervicae.  Nullus  cft  hic  delt- 
berarioni  locus.  Nam  Ci  magnus 
icfe  otfert  labor  >  maius  omaiiao 
D  v 


t%     D£  >€TERNA    FEL  fCTTATE 

Ç?Sz  offert  praemium  :  &  fî  m*^ 
gnaefunt  vires  hoflium  qui  impe- 
diuut,  maior  eft  potentia  eius, 
qui  adiuuac,  Dei.  Etfî  tam  maki 
omnium  statum  &  omnis  fexus 
potuerunt  per  viam  hanc  ad  Re- 
gnum  peruenire ,  cur  tu  non  pote- 
ris  per  viam  eamdem  peruenire? 
lili  enim  non  faxei  aut  ferrei  crant, 
ied  carnei,mortales,  fragiles;  8c 
ideb  non  in  fe  potuerunt,  fed  in 
Domino  Deo  fiio.  Cur  igitur  & 
tu,  quamuis  debiiis  &  infirmais,, 
nonpoterisin  Domino  Deo  tuo? 
e\ tf  y.roncc.tc m eum,  inquit fanChis  Au- 
t*?.  ii.  guftnius,  noli  metwere ;  nan  fe  fui- 
trsibet  ytcad.if  :  proiice  tt  fecurus  exci- 
f>iciîe,&.4diitUAïit  te.  FidelisDeus 
eft,  fe  ipfum  ntgare  non  poteft. 
Duo  foiùm  a  te  requiruntur->vnunv 
vtfirmifîimè  ftatuas  gloriam  Dei, 
Se  aeternam  falutem  tuam  rébus 
omnibus  anteponere  :  alterum ,  vc 
non  in  vinbus  tuis ,  nec  in  pfuden- 
tia  tua  ,  fed  in  Dei  ornnipotentia- 
&  infïnitar-  charitate  confidas. 
Haec  duo  Ci  verè  prsfliteris ,  effi- 
Ifi.  40-  cientuxtibi  pr*H4jn  dirc&A  >&*$£-. 


LIBER   PRIMVS»  Sj 

YAin  viaspUnas ,•  Ôc feruies  Domino 
inlaftitia&  exulcatione,  &  canta- 
bis  in  yns  Domini  ;  qttonUm  nntgrt4  rft  jy;  j*-; 


il  ruDomim. 


D  vj 


DE    £TERNA 

FELICITATE 

S  ANCTORVM 

fub  nomine  Ciuicas  Dei. 

LIBER    SECVNDVS. 


CAP.     I. 
De  pulchritudine  Ciuitatis  Dei. 

Jfil.  $6,    fèè^k^ô  L  O  R  i  o  s  A  diBa  funt 

de  te  Citittas  Det  ,  pro- 

pcereà  concupiui  &  e- 

go  decorem  tuum  me- 

ditando  vtcumque  per 

jfpeculum   in    amigmate    vklere. 

Atque    illud    primum    omnium 

confiderandum     occurric   ,     cur 

Sancloiutn   félicitas  ,  quae    Re- 

gnum  caelorum  in  Scripcuris  fan- 


LIBER     SECTNDVS.         $$ 

éHsdicitur,dicatur  etiam  Ciuitas 

Dci.  Et  illa  ratio  mihi  elfe  videtur; 

quoniam  fi  eut  Regnum  dicitur  ob 

amplitudinem,  fie  etiam  Ciuitas 

dici  meretur  ob  venuftarem  :  po- 

tuiiïet  enim  aliquis  ,  cùm  audic 

Regnum  latiflimum  atque  vaftif- 

fimum,fufpicariin  eo  multaloca 

deferta  &  iquallida  ,  folis  beftiU 

peruia,  montes  incultos,  valles  fil- 

ueilres,rupesinacceilàs,  denique 

dumeta,praecipitia,&;  alia  idge» 

nus.  Scd  quoniam  omnis  harcin- 

felicltaslongiflïmc  abelfe  débet  à 

felicitate  San&orum  ,  ideb  Spi- 

ritus  fan&us  in  Scripturis  fuis  ad- 

monuit ,  Regnum  cadorum  fimile 

efiTe  pulcherrimae  &  ornatiiïîmse 

ciuitati  ;  &  quamuis  latiiTîmè  Ion- 

giflïméque  pateat,  totum  tamen 

ita  nitere  &  fplendere,  vt  cibitas 

frequentifîîma    ôc    opulcntifîima 

iolet»  In  ciuitatibus  enim ,  pra?ier- 

tim  maioribus,   viiuntur  templa 

ornati(ÏÏma,palatia  iuperbifîima> 

horti  amœniilîmi^foraampliiïïma, 

dv  mus  r'requëtilîimç, fontes,  colû- 

na:,  pyramides  aobelifci,  cheatra> 


IjK    DE    ^£TEP,NA    FELICITAT* 

turres ,  ofHcins  omnium  rerum  ad 
vfumhurnanurn  vcilium.Qusefpe- 
cies  eiïèc  Icalia?  ,  fi  fublaco  itenli 
Apennino  coca  fulgerec  vc  Roma, 
non  quâlis  «une  ell  ,  fed  quairs 
fub  Augufto  Csiare  erac ,  qui  eam 
ex  lacencia  marmoream  reddidic? 
Ecquam  formofa  fuiirec  olim  Sy- 
ria,  fi  cota  fuifïec ,  qualis  erac  le- 
rofolyma  paulb  ancè  quàm  à  Ro- 
manis euercerecur  fdefcribic  emin 
i&-  6.  eam^orephus  lib.  vi.  De  beilo  Iu- 
m?  6.  c[aïco5vc  omnino  flupoui  fîc  ma- 
gnificentia  Vrbis  illius5de  quâ"  non 
*fil.i6.  fme.caurta  canit  Propheca  ,  Glo- 
riopt  cIiSa  funt  de  te  ciuit.ts  Dei  ;  Se 
eam  en  nondum  peruenerac  ad  eam 
eminentiara ,  ad  quam.  pcft  Daui- 
dem  &Salomonem  Herodes  ma- 
gnus  iliam  euexic.  Quànx  aucem 
praeclara  fuiftec  Chaldaea,  &  orn- 
ais Afl/ria  Se  Mefopocamia  ,  vel 
potiùs  Oriens  tocus  ,  fi  Babylon 
ciuicas  omnem  illam  mundi  par- 
te m  mœnibus  fuis  complexe eîlètî 
Sicenim  de  ea  feribune  Plinius 
lib.  vr.  &rScrabo  lib.xx.  vc  incre- 
dibiiis  videaxur.  eius  magnuudo  & 


LIBER     SECVNDVS".        87 

pulchritudo  :  ex  quo  ,  c  feptem 
miraculis  mundi  Babylon  ciuitas- 
vnum  eiTe  memouatur.  Qiialis  io i- 
turerit  Ciuitas  illa  cœleitis,  fuper- 
na  Ieruialcm  ,  qiix  cotum  occu- 
pât Regnum  cœlorum  ?  id  eit,  qux 
facic  ,  vc  Regnum  illud  Regno- 
rum  omnium  maximum  îtafplén- 
deac  ac  fulgeac,  ac  fi  eifec  cotum 
vna  ciuitas  pulcherrima  &  orna- 
tiiïima,  nulquam  inanis ,  nufquarrv 
deformis  ,  nufquam  vilis  ,  nuf~ 
quam  incuita  ,  nufquam  horrida. 
Ccrtè  talis  eft  Ciuitas  fuperna ,  vt 
nemo  de  ea  ferib  cogitet ,  quin  m- 
cupiditatem  tancx  rei  continub 
exardeicat  :  Ôc  nemo  verc  exardct-. 
cat ,  quin  continub  reliclis  omni- 
bus eam  requirat  ,  &  numquam 
quiefeat,  donec  eam  inueniat.  Au- 
di quid  de  illa  Ciuitate  dicat  To-  j0h.  jf, 
bias  fenior  in  fpiritu  exultans  3c 
canens  :  Luce  jplcndidd  fulgebts  ,  CT 
omnes  fines  tara  adorabunt  te.  Tort* 
Ieruftlem  txfuppbiro  &  fmdrdgdo  a=- 
dificdbtmtur  ,  {?  ex  Upidc  pretiefà 
omni*  cireur  tuf  murorum  eius  :  ex. 
lapide    cdndtdo    <T    manda    omnes 


8$  DE  JsTERNÀ  FELICITAT! 
pldtcx  eiusfternentur ,  <?  per  vicos  eiu* 
^Alléluia  cantdbitur.  8c  Tobiae  conci- 
£\>o  11.  nitfan&usloannesin  Apocalypfï, 
dicens  :  Et  erdtflruBurdmuri  etus  ex 
Idpidc  tAJpide  :  ipfa  vero  Ctuitas  aurttm 
munâum  fimile  vitro  mnneto  :  &  fun- 
dd'nenfd  mûri  Ctmtdtis  emni  Upide pre- 
tiofo  orndtd  :  &  Jîn*uU  port*  erdnr  ex 
fingults  mdrgdrms  :  &  pldted  Ciuitms 
dur  uni  mu>idum.  Neque  verb  ca?le- 
ftis  lerufalem  verè  ex  auro  &■  lapi- 
dibus  pretiofîs,  qualeshabencur  in 
terris  ,  ornata  cernetur:  fed  haec 
itadicuntur, vt  intelligamus,  ca> 
leitem  Ciuitarem  tantum  prarilare 
terrenae  ;  quantum  aurum  praeilac 
luto  ,  8c  margaritee  faxis  ,  8c  ftellae 
lychnis,&  fol  faculae,  &  cadum 
terra?,  8c  mortalibus  architectis 
immortalisopifex  Deus.  Sedquia 
de  pulchritudine  omnium  partium 
Ciuitatis  Dei  paulb  infra  dicturi 
iumus^nihil  hic  addemus  amplius. 


LIBER      PRIMVS,  î$ 


CAP.      IL 

Deconcordia  &  face  Ciuita- 
tis  Dei. 

ALtera  cauiïa  cur  Regnum 
Dei  dicatur  etiam  Ciuicas 
Dei,  illa  efTe  videtur,  quia  Re- 
gnum continere  foiet  muititudi- 
nemprope  infinkam  gentium  di- 
uerfarum  ,  lin  guis,  moribus^legi- 
bus  inter  fe  diftin&arum,  vbi  mul- 
ti  multos  eiufdem  Regni  num- 
quam  viderunt,  mulcb  minus  cum 
eis  amicitia  iun&i  func  :  ciuitas  ve- 
rb  folos  continet  ciues  eiufdem 
linguae ,  &  morum  eorumdem }  & 
quilegibais  ijfdem  &  confuetudi- 
nibus  gubemantur.  Idem  igitur 
dicitur  Regnum  &  Ciuitas,  quia 
Regni  cadeftis  habkatores,  quam- 
uis  plurimi  fint,  ôc  numerari  vix 
poilint,  ôcy  vc  loquitur  fan&us 
Ioannes ,  ex  omnibus  gentibus ,  ôc  Aftf. 
Cribubus;  populis,  ôc  iinguis  noie 


£0       DB    jETERNÀ    FlîLICirATE 

congregati  ;  &  rurfum  ex  Angelis, 
Archingelis  ,  Principàtibus,  Fo- 
teftatibus^  Virtutibus,  Domina- 
tionibus  ,  Throilis ,  Cherabim ,  & 
Seraphim  conilenc  ,  qui  muko 
plurcsa^àm  homines  (luit,  &  non 
gentibus,  &  populis  ,  Se  linguis, 
fed  natura*  diuerfitate ,  id  efl ,  ipz- 
eiftea  dirTerétia  finguli  diftinguun- 
tur  :  tarrien  funt  omnes  veri  ci- 
ues  i  concordes,  vnanimes  ,  ôc  vni- 
ca  ac  fola  charitatis  lege  reguntur. 
Itaque  funt  omnes  cor  vnum,  ôc 
fpiritus  vnus.  Et  quia  charitas  o- 
dio,  inuidentix,  contentionibusj 
cfricardijs,  rixis ,  aliifque  pecca- 
tis  6c  vitiis  contraria  etl:  idebab 
illa  fancfca  Ciuicate  Ierufalem  pro- 
cul  abfunt  ira?,  rixae,  contentiones, 
inuidia?,  &  fimilia  ;  &  fola  charicas 
régnât,  Se  cumea  iuftitia,  pax,  ôc 
Rom  u  gau^ulîl  m  Spiritu  fan Cko.  Fa £tu m 
4po.11.  eiVquidsm  abinitio  crearionis  re- 
rum  prœlium  magnum  in  cxlo  in- 
cer  Michaëlem  Archangelum  ôc 
draconem  :  fed  Archangelus  Mi- 
chacl6c  Angeli  eius  qui  inventa- 
ts'ileterunt,  ôc  Domino  fuo  ridera 


LIBER    SECVNDVS.  9* 

8c  obedienciam  feruauerunt  ,  de 
dracone&angeliseius,  qui  infu- 
perbiam  erecti  ab  ipfo  communs 
Domino  defecerant  ,  victonairv 
rcportarum;  &prwieEhts  tft  draco  jJc 
m.igJius ,  ferpens  (tnùquus  ,  am  yoca- 
tttr  diabolus  &  fxtAnxs  ,  tjut  feductt 
yniuerfum  orbem ,  Cr  proie  ci  us  efl  in 
terrant,  Ab  illo  tempore  Ciuicas 
fàn&a  Ierufalem  caeleftis  pofuic  fi-  p, 
nés  fuospacem;  nec  audita  eit  in 
ea  tuba  bellica,  neque  audiecur  vi- 
tra vfque  in  sternum. 

Quid  ergo  dulcius  ,  quid  feli- 
cius  hac  Ouitate  ?  Quibus  nota 
funt  mala  bellorum  s  depraedatio- 
nes ,  cxdzs ,  rapinae ,  incendia ,  fa- 
crilegia,  ij  facile  prae<iicare  pofèût, 
quanta  fit  iucuniitas  ôc  amœnitas 
pacis.  Sed  omiffis  pubhcis  bellis, 
quisetl,  qui  in  ciuitate  (lia,  imb 
etiam  in  doniofua,  non  fit  expçr- 
tus  ,  quàm  fie  amarum  verfari  cum 
iracundis  vel  afperis  hominibus, 
qui  omnia  in  parcem  deteriorem 
interpretantur  ?  Bifcedt  ab  imcjuo,  Ecdi.  7» 
&  defincnt  mtU  abs  te  ,  inquit  Ec- 
cleiialticus.  Szd  quo  ibimus,  vbi 


i.T. 


51       DE    iCTERNA    FELICITATE 

non  inueniamas  iniquos  ?&  û*  vbi- 
quc  inueniuntur  iniqui ,  cenè  in 
omniloco  comitabuntur  nos  ma- 
la ,  dum  fumus  in  hoc  exilio.  Audi 
C(,x^  quid  idem  Ecclefiafticus  dicat  de 
vxoremala:  Commortri  leom  & dra- 
tom  pUcebit  ;  quam  kabitare  cummu- 
Itère nequAm,  &fîfociavitae  propter 
nequitiam  vertitur  in  leonem  & 
draconem,  quantis  angoribus  ex- 
pofîti  funtplenquemorcales  ?  0»- 
nés  nui  ptè  yolunt  vtueretn  Chriftole- 
*  fu  yperfecuttsnem  patient ur ,  ait  Apo- 
ftolus.  Quam  infelix  igitur  eft  ci- 
uicas  mundi  huius ,  in  qua  necefle 
cftaduerfariospat^&bellagerere? 
Namfipius  elle  velis3perfecutio- 
jnem  hominum  patieris:  il  volueris 
impius  elle  vc  parfecutionem  ho- 
minum fugias,  incides  in  iram  Ré- 
gis akiilimi  atque  omnipotentis, 
qui  ce  perfequetur,  &  viuum  mor- 
tuumque  mactabit ,  cuiusirae  refî- 
(lerenemopoceft.  Infelix  &fune- 
fta  regio,  in  qua  nemo  bellum,  ne- 
mo  pcriecutionem  fugiec,  nemo 
pacem  veram  inueniec.  Quin  igi- 
tur  coco  corde  dfligimos  &  lauda- 


tIBER       PRIMVS.  93 

mus  Ciuitatem  caeleflem ,  à  qua 
folaomnis  perfecutio  abe(l3&:in 
qua  bella  nulla,nullaunimiciti£, 
nulla?rixae  locum  habere  poirunc. 


CAP.    III. 
De  libertate  Ciuitatis  Dci. 

TErtia  caufTa,cur  Regnum  Dei 
Ciuitas  appclletur,  illa  eft, 
quia  Regnum  formamhabetmo- 
narchicam  ,  quae  libertati  opponi 
videtur;&  tamen  dues  caeliom- 
ncs  liberi  funt,&  mater  noftra 
qua?  furfum  eft ,  Ierufalem ,  libéra 
eft,  vt  Apoftolus  Paulus  fcribic 
adGalatas.  Quibeatus  Apoftolift  qa\  s 
fcit  quid  loquatur,  cum  raptus  xjÇmM 
fuerit  aliquando  in  tertium  cadum 
&  in  Paradifum ,  &  exploracos  ha- 
beatmores&  iura  Ciuitatis.  Ergo 
cùm  Regnum  videatur  includere 
feruitutem  ,  &  ciuitas  libertatem, 
Regnum  illud  Ciuitas  dici  poterit, 
vbi  qui  Régi  feruiunt ,  liberi  lune. 


94-       DE    iCTERNA    FELICITAT! 

Eft  autem  in  fanctis  habitatoribns 
cadi  non  vna  Se  hmplex,  fed  multi- 
plex libertas.  Primùm  enim  liberi 
îûnt  ciues  illi  omnes  à  ieruitute 
peccati;  quia  libertas  prima  quse 
fuit  in  Paradifo  terreftri,  erat  polie 
non  peccare;  libertas  fecunda  Ion- 
gè  maior  eft  in  Paradifo  caelefti,n© 
polie  peccare,vt  tandus  docet  Au- 
^"fl-  purtinus  lib.  De  corrept.  &  eratia. 
rat.  &      Altéra  libertas  eu  a  ieruitute 
gratta     mortis>  fimilis  priori:  liber  enim 
&}. u.   fuit  Adam  in  Paradifo  terreftri,  vt 
polïet  non  mari  ;  liberi  funt  filij 
Adam  in  Paradifo  cade^lijVt  non 
pofîînt  mori.  Neque  mirctur  ali- 
quis,  qubd  libertatem  ponamus  in 
eo  quod  eftnon  poife  aliquid  face- 
re;  fîquidem  non  polie  peccare  ,  & 
itbn  polie  mori^indicanc  eminen- 
tiam  libertatis  à  feruitute  -pecca- 
ti, &  à  feruitutemortalitatis.  Qui 
enim  non  poteft  peccare-,  non  fo- 
lùm  liber  eft  à  peccato,fed  etiam 
tam  longé  abeft  ab  ea  feruitute ,  vt 
certusfitac  fecurus,numquamin 
fe  praeualiturum  tffe  peccatum  :  & 
qui  non  poteft  mon,  non  foiùm 


L-I-BER     SECVNDVS.         9J 

liber  eit  à  morte  ,  fed  tam  longé 

abeltàmorte,  vtcertusiîtacfecu- 

rus ,  numquam  ad  fe  morcem  pro- 

pinquaturam:  qua  libertate  iolus 

Deus  naturaliter  gaudet,  dicente 

Apoftolo  ,  Quj  folus  bxbertmmortd-  \mtmA 

Uttttem.  .Qnamuis  enim  Angeli  ôc 

anima?   ratione  pracdita?  dicantur 

naturaliser  immortaLes ,  quia  non 

habent   principium  corruptionis 

in  naturafua-,  tamen  potelt  Deus 

quicondidit  ,etiam  occidere.  Sed 

certi  funt  ac  lecuri,  vt  diximus, 

Angeli  &  homines  beati,  feneque 

peccaturos,  neque  morituros,ac 

per  hoc  liberrimos  elle  à  (eruitute 

peccati  ôc  mortis  :  qux  eft  partici- 

patio  honorificendfîima  libertatis 

diuinœ. 

Tertia  libertaseftà  necefîïtate, 
eaque  mukiplici.  Nu-nc  enimne- 
cefîe  habent  homines  mortales  co- 
medere ,  bibere ,  dormire,  labora- 
re  ,  nunc  (lare  ,  nunc  ambulare, 
nunc  iacere.  At  Sandi  in  cxlo  nul- 
li  îveceffitati  font  obnoxij,fed  ab 
omnineeefïïtate  liberi ,  qua?  eft  li- 
bertés glorix  filiorum  Dei ,  de  qua 


«)6       D  E  jÏTERNA    FELICITATE 

îbm.B.  loquitur  Âpoftolus  inEpiftolaad 
Romanos.  Quanta  fichage  libertas 
teftaripofsût  primo  viri  pauperes, 
deinde  viri  fpirituales,  tertio  viri 
diuites  ,  ôc  amici  huius  feculi. 
Homines  pauperculi  quantum 
Iaborant  ,  vt  cibum  ôc  potum  , 
veftes&lechim^  ôc  alianecetfaria 
fibi  ôc  fuis  prouideant  ?  ôc  quàm 
ingentes  gratias  haberent  ôc  age- 
renteis,quife  ab  hac  neceflitatis 
feruituteliberarent  ?Nec  défunt, 
quiadfurta&  latrocinia,  vel  alias 
malas  artes  pertrahi  fc  finunt,vc 
neceffaria  vita?  fubfidia  fibi  côqui- 
rant  :  dicunt  enim  cum  villico  illo 

Lac.i6.  iniquitatis  de  Euangelio  :  Foderc 
non  ytlcoy  mendkdre  erubefcoyfcio  quiet 
faamm:  fraudabo  dominum  meum, 
id  eft,  furto  vel  rapina  liberabo 
meàferuitutenecefsitatis.Sedhoc 
eft  incidere  in  feruitutem  longe 
grauiorem,  videlicet  in  feruitutem 
peccati  ôc  diaboli,  hoftis  generis 
humani  longe  teterrimi.  Viri  fan- 
6bi ,  qui  rébus  caeleftibus  inhiant, 
graue  onus  exiftimant  feruitutem 
-corpus  curandi ,  quod  ôc  multis 

indiget, 


LIBER      SE.CVNDVS.  97 

<5cmagnam  temporis  partem  rébus 
longe  melioribus  furatur.  Scribit  L»'*».^ 
Euîebiusin  Hiitoria  Ecclefîaftica  Htji.ctf 
ex  Philone  ,  primos  CHriitia- 
nos  Alexandrin:  in  ^£gypto  fub 
Marco  Euangelifta  degentes,  adeb 
dele&ari  iblicos  carlêftibus  medi- 
tatienibus,  vt  cibum  numquam 
fumèrent,  niiipoitfolis  occafum, 
vt  fie  totum  diem ,  &"  magnam 
nodtis  partem  itudiis^  caeleitibus 
darent^c^  vix  noctis  particulam 
corpori  reficiendo  telinquercnt: 
aliquos  tamen  per  totum  triduum 
cibicorporalis  obliuifci  folitosj 
aliquos  etiam  per  fex  integros 
dieu.  Atquehoc  îpmm  multis  lan- 
çais Eremitis  pofteàcommune  tuif- 
fe  teltantur  Ioannes  Caiïianus  in 
Çollationibus ,  8c  Theodoretus  in 
Hiitoria*  rehgioia.  Itaqire  iftis 
omnibus  grauiiîîma  videbatur  fer- 
uitus  neceiTitacis  corporahs  ,  8c 
cum  Apoiloio  clamabant:  Infelix  Rç£  - 
ego  bsmo  ,<]uis  me  liberabit  de  corpere 
mortis  Imust  Porrb  ciuibus  huius 
mundv,pra^iertim  diuitibus,  non 
£ 


f«5S     DI    iCTERNA^  F  ELICITATE 

eft  ingrata  feruitus  ifta  necciÏÏ- 
tatis:  feà  tamcn  &  faperent  gra- 
uiflîmam  ipfi  etiam  iudicarent.  Sa- 
pic  illfs  cibus  &  potus,  Se  dulcis  eft 
iomnus  in  molli  culcitra:  led  il 
modum  excedunt  3  replcnt  corpus 
fuum  morbis,  ad  quos  repellendos 
amaras  potiones  mm  ère  3  &  dolo^ 
res  non  leucs  tolerare  coguntur. 
Dcinde  oportet.eos,  velinc'nolint, 
vel  cum  Deo  inimicirias  gerere,,^ 
iram  eius  grauifllrnam^iijtinere, 
vel  cum  çarn*s  concupifcemiapro 
temperanria  &  fobrietate  pugna- 
re  :  quod  bellum  fine  dubitatione 
laboriofîfïïmum  &  pericuiofiflï- 
mum  elle  folct.  Magna  igitur  &c 
moleftiffimaneceflitaceliberantur 
&pauperes&  diuites ,  &probi&: 
improbijCum  à  feruitute  mifera? 
&  multiplias  necefîîtaris  libérant 
tur. 

Quarta  libertas  eft  à*  iege,  Se 

praeceptis.  Iu-ftis  en i m  non  eft  lex 

pofica ,  fed  iniuftis ,-  vt  Apoftolus 

i.T/'w.i  (iocet  in  priore  ad  Timothaeum. 

Nulli  lune  autem  m  agis  iufti  <juàm 


1  I  B  E  R     S  £  C  VND  V  S.         9<T 

Beati,qui  funt  in  iuftitia  confir- 

mati,*neque  iniulii  fieri   poiîunt. 

Verum  qujdem  eft,  iuftis  in  hoc 

mundodggentibus  no  ellepoiltarr* 

legem  comminantem  6c  premen- 

tem,  quia  fponte  (lia  6c  libenci  aui- 

mo  obediunt  legi  :  tamcn  negart 

non  poteft  quin  lie  eis  pofita  lex  di« 

rigens  6c  obligans  ad  faciendum 

quod  lex    iubet  ,  &  fngiendum 

quodlcx  prohibée.  At  iulti,  qui 

fruuntur  libertate-glorix  tiliorum 

Dei,nulla  indigent  lege,  cùm  in 

Vcrbo  videanc  omnem  iuflitiam, 

c\:  confirmât!  in  charitate  perfe- 

cta  nequeantà  Dci  voluncace  de- 

clinare   Magnum  bonunveft  ha?c 

libertas ,  quru  ab  omni  ibllicitudi- 

ne  libérât,  cv  omnino  contraria  eft 

captiuitati  (Se  feruituti  infelicium 

îllorum  ,  qui  ligatis  manibus  6c 

pedibus  proheientur  in  tenebras  h{jt-i- 
r      o     •  .  -Mat.  il. 

extenores,  oc  in  caminum  igms9 

vtncctolerarenccfugete  torm  en- 
tailla poilïnt.  Et  tamennemo  ho- 
minû  elt,  quem  non  oporteatake- 
ram  ex  iliis  tam  contrarijs  iortibus 
iiibire.  Scd  ita  plerique  cxcccati 
Éij 


Ï0&      DE    iCTERNA    FELICITATE 

funtfumo  praefentis  honoris,  vei 
puluere  terrenorum  bonorum  ,  vt 
itca  non  videant,  nequ^  confïde- 
l.Tfxf.i  rent,donec  repentinus  jyper  eos 
veniat  intérims ,  &oculos  aperiat 
pâma,  quos  clauierat  ciripa. 


c^p.    iv. 

De  fou  &  forma  Ciuitatis  Bel 

SEd  nos  ad  Ciuitatem  ea?le(tem 
reuertamur,  &  ficum ,  rormam, 
fundamentum  ,  portas  ,  mur  os 
eius,&  plateas  cum  attentione 
coniïderemus.  Situs  eitinmonti- 
bus  Tandis,  lie  enim  legimus  in 
Pfalmo:  Fundamentu  ci  us  jn  montt- 
bus  fanctis  :  cui  confonat  fan&us 
jh0Ai,  Ioannes  in  Apocalypfi,  cum  ait: 
Et  fuflulit  me  tn  fptrttu  m  montera 
magnum  &  ahum ,  &  ofttndit  mihi 
■CiHitatem  fan  clam.  Situs  autem  ciui- 
taèis  in  monte  ,  tum  ad  aëris  ïalu- 
briiatem  ,  tum  ad  munitionera 
vtills  eiïefolct.     Qui  funt  autera 


¥f*l%6> 


IIBER    SECVNDVS.  101 

mortes  altiores  cxlis?&  quis  eft 
mons  fuper  omnes  montesexalta- 
tus,nifica?lumcadi>de  quo  ceci- 
nitDauid:  Cxlum  c*li  Domine?  Hic  vf,uù 
eft  mons  ille,  ad  quem  fufpirabat 
idem  Propheca  cùm  dicerec  :  Quis  pj-ai  „; 
dfccnàct  in  msntem  Domir/i,  aut  quis 
flabit  in  loco  panels  eius  ?  &  à  quo  au- 
xillium  implorabat  Se  expeclabat, 
dicens  :  Leuaui  oculosmeosm  monter^  Vf.  no. 
ync/e  vtniet  auxilium  mtbi,   1  caque 
fit  us  Ciuitatis  Dei  tam  eft  fubli- 
mis,  vt  omnino  tranfeendat  onr- 
nia,qiurvllo  modopacem  &  qui- 
ète™ Ciuitatis  perturbare  portent. 
Altior  eni#ï  eft,quamvt  ad  eum 
perueniat  puluis  &  lutum,  fpiuœ 
&:   tribuli,  morfus  ac   venenum 
beftiarum  terra?  ;  altior  quoque, 
cpiàm    vt    vapores    de    caiigines 
aeris ,  grandines  &  tonitrua  ,  ignis 
&:  hilgura  illa  exterreant  :  demque 
altior  ,quàm  \t  volucres  illa?im<- 
mundae  &  rapaces,  quas  Àpoftolus 
ad  Ephefios  fpintuahanequitiain  ex-  Ephe,  6. 
lejiibus  appellat ,  ad  eam  vllo  modo 
pertingant. 

Forma  Ciuitatis  Dei  quadrati 
E  iij 


101    DE    ^BTERNA   FELICTTÀTE 

ta  eft  :  Tic  tnim  loquitur  S.  Ioan- 
Jtp9g.il  iies  :  &  Ctuitstsw  quadro pojita  eft  ,  & 
longitttdo  etus  tantj,  tfi ,  quanta  &  lati- 
tude Hoc  vcrb  nihil  aliud  fignift~ 
cat ,  nifi  admirabilem  perfe&iftî- 
mamque  iuftitiam  ,  quae  in  illa 
Ciu'icate  viget,  vbi  nihil  eft  ini- 
<juum  ,  nihil  diiïonum  ,  nihil  di- 
florcû.  Sic  explicatfanctus  Augu- 
TfaU*.  fcmns  ju^  pfalmi,  Mirabdein  xqui- 
tdtv,  id  eft,  in  iuftitia.  Ec  fane  mira- 
bile  prorfus  eric,  videre  incolas 
Ouitaris  illius  plane  innumerabi- 
Ies,atqueomnes  liberriaio  arbi- 
trio  pra?ditos ,  &  tamen  in  nulle 
eorum  per  omnem  aternitatcm 
cuidquampolFenotari  diftortum, 
neque  in  opère,  neque  inverb-o, 
neque  in  cogitatione.  Verè  igitur 
Ouitas  illa  in  quadro  pofita-eft,  vt 
latitudo  nec  in  modico  excédât 
longitudinem ,  neque  làtitudinem 
•longitudo.  Quamms  poffit:  etiam 
quadrataifta  rigura  {îgnijjcare,  la- 
titudinem bonorum  caeleftium 
a»qualem  elle  longituditti  ;  quia 
ficut bonorum  copia  erit  infinica, 
fie  &  duratio  eorum  erit  inimita*. 


LIBER.    PRI  M  V  S.  10$ 

Latitudo   enim  in  Scripturis    ad 

multicudinera  rcrum  ,  longitude 

^ad  durationem    ciuilicm   rei  ac- 

com  podari  folet,  Sic  in  libro  ter-  3.^7.4 

tio  Regum  dicitur  multiplex  ia- 

ptentia  $alornonis;ratitucfc)  cor  dis 

îicutarena  que  eft  inlittore  maris: 

&fh  Plalrho  noilagehmo  dicitur 

temporis  duratio  ,  longitudo  die- 

rum.    Eric  igitur  in  Ciuicat-e  Dei 

nottri  tança  latitudo  ,  quanta  &: 

longitudoïquia  ibi  erit  immenfitas 

bonorum  cum  eorumdem  bono- 

ruiTi  aeternitate  coniuncta:  Addit 

paulopoit  fan ctus  ïoannes,  altitu- 

dinem  quoque   Ciuitatis  tantam 

elle,  quanta e(t  latitudo  ;  vt  ômiu 

ex  parte  quadrata  fit  Cmitas,  quia 

videlicet  bona  exleitis  Ierufalem 

non  folùm  erunt  plurima  Se  fempi- 

terna^fed  etiam  nobilifîimaatque 

celii.îima  .Nequ#multùm  retert, 

qubd  noftii  Vitruuius  8c  Vegetius  L^«  «a 

non  probent  in  ciuitatibus  iitum  sj  , 

,r  .tf«     1  •        .     Lib.A.c. 

quadratum  :  nam  îili  de  ciuitati-  z         • 

bus  foquuntur  ,  quse  timerrt  ho- 

ftes  ,    Scriptura    verb   fanera   de 

Ciuitate  loquitur,  quxpofuitrines 

E  nij 


104      EE    jETEÎINÀ     FELICITATE 

fuos  pacem;  &  ad  quam  propter 
?/ 147.  fummam  altitudinern;malum  non 
*A*o.  poteft  accedere,  vt  fan&us  Pro-  ^ 

phetacecink. 


CAP.     V. 

Qefundamentis  &portïs 
Ciuitatis  Dei. 

POrro  fundamentum  Ciuitatis 
huius  eiufmodi  eft,  vtipfa  fola 
fundamentum  habere  meritb  di- 
<m  poiïit.  Sic  enim  loquitur  fanctus 
Utl.  u.  ApoftolusinEpiftolaadHebrseos; 
JixpeFiabat  emm  fandamenta  hxbcn- 
tem  CJuitatem,  cttius  artifcx  &  con- 
ditor  Deux.  Reddit  enim  Apo- 
ftolus  rationem ,  cur  Ab^ham 
non  aedificaueHfc  in  terra  promif- 
fionis  ciuitatem  ,  aut  domum, 
ftd  habitauerit  in  ea  quafi  pere- 
grinus  :  cauila  enim  eft,  quia  in- 
celligebat,terram  iilam  promîffio- 
nis  fui  ft  Hguram  quam  dam  maio- 
cis  terrae  proiuifllonis  i_&  ideono- 


LÎBfR     SECVNDVSr         I"OJ 

Iebft  domum  vel  ciuitatem  perU 
.turam  sedificare,  quia  expettabac 
Ciuitatem  (labili  tundamentoin-» 
nixam ,  cuius  artifex  de  conditor 
efl  Deus.  Itaque  fola  Ciuitas  caele- 
ftis  fundamentum  verè  ck  propriè 
habet,  quae  à  Deo  aedificata in  çter- 
numdurabit:  ciuitatesquasxdifi- 
cauerunt  homines ,  Cain,Nem- 
broth  5  Ninus  ,  Nabuchodono- 
for ,  Romulus ,  &  ali) ,  qubd  faepè 
corruerint  ,  &"  quod  in  confum- 
mationc  mundi  funditùs  delendae 
fint,  fatis  often  durit  fundamentum 
non  habuiilè.Hinc  intelligerepo£- 
fîimus  ,  quanto  fàpientioresnobis 
fuerint  illi  Patriarche,  qui  cùm 
duplo  amplius  viuerentquàm  nos 
viuamus ,  &  per  aliquot  annorum 
millia  expe&aturi  eiîent  y  ante- 
quam  in  Ciuitatem  carleftem  in* 
troirent  ;  tamemneque  ciuirates 
neque  domos  cediRcare  dignaban- 
tur;  ied  in  tabernaculiSjVfhofpites 
8c  pereguini,  habitabant,  certa  de 
viua-fide^fpe  tenentes,habituros 
feeiîe  Ciuitatem  eternam  in  ca?lis, 
£:  que  in  terris  finit ,  brêui  omnia 
£  v 


ÏOÔ     DE^TERNA    FELl-TIT-ÀIE 

ruitura.  Nosautem,  qui  breiiîflî- 
mo  tempore  viuimus,&  pollumus 
Ci  volumus ,  ftatim  à  morte  carie-- 
item  illam  &  beatiffimam  Ciui- 
tatem  intrarej  fie  laboramus  in  ex- 
truendis  &c  ornandis  sedificiis  in 
terris  quafi  aut  numquam  moritu- 
îi  eiremus.auc  Giuitatem  cejeflem 
non  expectaremus.  Certè  in  hac  re 
ivon  fidèles  Patriarchas,  fed  infi- 
dèles ethnicos  imitarnuri&  camen 
Chriftiani  iumus,  Se  fcimus3Chri- 
ftura  &  A-poftolos  nullam  in  terris 
neque  ciukatem-,  neque.  turrim,ac 
ne  domum  quidem.habere,nedunv. 
a.\lincare  voluiiïe.  Nec  tamenre- 
prehendirrHis  Principes  fseculi, 
quamuis  Chriftianos,  qui  nouas 
ardiheant  ciuitates, neque  priuatos 
hommes,  qui  domos  fibi  &c  fuis, 
commodas  ext-ruimt.Scimus,enim 
Dauidem  Rcaenv  pium  amplifi- 
caiie  eiuitatcm  Ierulalem,  &  in  ea 
fibi  domum  regiam  extruxilïè,  vt 
*&&&  S  captura-  fanera  docet.  in  libris 
Regum*  Scimus  etiam  fanctum 
Ludouicum  Regem  *Fnmcorum 
in  paleftina  fumpribus  fuis  aliquot 


é     LIBER  SECVNDVS.  IO7 

ciuitarôs  Chriftianorum  reûitnif» 
fe  nec  ignoramus  sequuni  elfe,  vc 
Principes  commodius  &c  mignifî-  . 
centiùs  habitent  quàm  homines 
priuati,  &kpatttdj  quàm  plebeij; 
led  modum  requirimus  3  &  exeef- 
ium  damnamusjprçf  ertim  quand© 
priuati  Regum  palatia  volunc,  6c 
Regcs  palatijs  non  contenu,  im- 
menfas  moles,  qua?  oppidamagni- 
tudine  adxquent,  fibi  extruunt: 
deniquenimiumad  îfta  tempora- 
liaafr'ectum ,  quafî  in  his  fummum 
bonum  lit  poiitum,  repiehendi- 
mus  ;  &  mundi  contemptum ,  at - 
quç  humilitaçem  Chrilli  lauda- 
mus. 

Iam  verb  portai  Ciuitatiadicun- 
tuu  à  bcato  Ioanne,  loco  ckato ,  ex  yAfoc,i] 
margaritis  conflare:  murorum  ve- 
rb (trucc-ura  ex  lapide  iafpide  :  & 
platea  Ciuitatis,  atque  adeb  tota 
Ciuitasexauromundo;  Qujcoiti- 
maligniticant ,  fan&ara  illam  Ci- 
uitatem*otam  elfe  pretiofam ,  fed 
candidam ,  ôc  perlucidam:  rtam 
fe  margaritas  pretiofas3&  canduias 
notiiîîmurneftj  iaipis  autem  alius 
Evj 


lO%      DE  jCTERNÀ    FELICITAT^, 

ell  viridis  ,  alius  caiididus.  Sect 
ideb  fandhis  Foannes  ait  :  Et  lumen 
eliis  (initie  Upidi  pretinfo ,  tAmntutm 
Upiditdfptdts, fient cryfiAlum^  a4didit 
enim ,  fient  ery/iaUvm ,  vt  indicareC" 
loquifede  iafpide  non  viridi,aut 
alterius  coloris,  fed  candido,  8c 
r  lucido.  Sic  etiam  cùm  plateas 
dixic  elfe  ex  auro  mundo  ,  *ad- 
didic,  fîcut  vitro  mundo,  id  eft, 
tranfparente,  Se  albicante  inftar 
cryftalli.  Itaque  tota  illaCiuitas, 
fine  portas,  (lue  mnros,fîue  pla- 
teas intuearis,pretiofa  eftjnihil  vi- 
le ,nihilabiectum  ,nihil  caducum 
udmittit:  &  fimul  tota  candida,  to- 
ta peripicua  cO:,  quia  nihfl  ibi  te- 
6tum,  îiihii  claullim  inuenitur: 
omnes  omnia  vident,  nulla ibi  fiiC- 
picio-,  nul  las  dolus.  Acque  ha?c 
fortaiîè  eft  caulla,cur  in  eodem  lo- 
co  fancfcus  Ioannesdicat,  Er  port* 
ans  non  cUudentur  ;  quia  nullx  ibi 
funt  tenebra?,  nulli  fures,  nulii  ho- 
Aes,  propreu  quos  de  nocTte  clau- 
duntur  fores. Neque  hocrepugnac 
verbis  Pialmille,  qui  in  lauoem  cç- 
J'f.  147.  leftis  Ieruialé  canit:  Ltud*  1er  uf aient 


tIBER  ^ECVNDVS.  IOf 
Dominum,  cjuoniam  cimfortAuït  firxs 
fortarnm  tuarum.  Nam  tam-  Pro- 
pheta  qulm  Euangelifta  id  vnum 
figniiîcarevoluit,  nullfmi  efïè  pe- 
riculum  fuperna?  Ierufalem  ab  ho- 
flibusvelfuribus.  Ille  hoc/ignifï- 
cauic  per  fores  femper  claufas,  ille 
per  fores  femper  apertas  :  fiqui- 
dem  ille  per  fores  femper  claufas 
fîgnificauic,diuinamprotecl:ionem 
non^ermilïliram  vmquam,  vt  in 
ciuitatem  illam  Deo  dile&am  vl- 
Ius  ingrediatur  hoitis  ;  ifle  per  fo- 
res femper  aperças  (Ignificauic,  a- 
deo  fecurafn  eiïe  Ciuitatem  ab 
omni  incurfu  malo  ,  vt  non  fît 
opus  claudere  portas,  nedum  cu- 
ftodias  adhibere.  Sedquid  porta?, 
quid  munis  ,  quid  platea'  lîgnih- 
canc  ?  Porta?  ,  «Se  qu^iem  femper 
patentes,  fignihcant,  dari  aditum 
hommibus  poil  Chrifti  païïïonem 
intrandi  in  Ciuitatem  Dei ,  &  An- 
gelorum  :  ipfe  enim  ChriûusMe- 
uicto  mortis  aculeo  aperuit  cre- 
dennbus  Régna  cadorum.  Neque 
eft  vna  porta,  fed  duodecim  ,  per 
qua$introire  poiiimt  fidèles  in  il- 


ITO      DE    ATER.NA    KLÏCITÀTE 

km  Ciuitat#m.  Sic  enim  loqui- 
Afioc.zt  tarfanctus  Ioannes:^ oriente por- 
r    '  tœ  très  ,  &  ab  ^iqmlon'e  pwt*  très ,  ty 

abiAitftro  poWA  trcsy  <(sr  ab  Occafupor- 
t<z  trcs:  non  enim  foli  intrânt  lu- 
dan,  vt  iili  fibi  fingunc  j  fed  om- 
nes  gentes  %ab  omni  parte  orbis 
terrartirn  ;  imb  tam  pauci  întrant 
ladsei ,  vt  pa?nc  nulli  comparatio- 
ne  aliorum  dici  pofïïnc  Sic  enim 
illis  Dominas  prsedixit  ,  cùqpi  aie 
A/^tt.8.  de  Centurione  :  No#  mueni  tantam 
fuîem  in  Ijïacl;  dico  duiem  y  obis  yfjtSod' 
multi  Ab  Orientée?  Occidcnîe  vernent v 
&  recumbcntjmm  <A:braham ,  &  lfaacy 
&  Iacob  in  Rjgno  cxlorum  ;  filîj  au- 
tem  B^egnt  eycientur  in  tenebras  ex- 
8La.il.  teriores  :  &  in  parabola  vineat  .*  v4ti- 
ferctur  à  vobps  H^cgnum  Dei  >  ey  da- 
bitur  genti  fa^entr  fruBus  eius  :  Se 
fjtu  iy  clarifîïmè^  apud  Lucam  :  Cùm  vi- 
deritts  Abraham  ,  &  Ife^e  >  &  /*- 
ceb ,  or  omnes  'Prophètes  in  B^egno  Deiy 
-vos  Sutem  ex pelli  foras.  Et  y  entent  ab 
Oriente,  &  Qceidentey  &  ^Arjudone^ 
&  .Auftro  j  £r  accumbent  tn  B^egno  - 
Dei.  Dicuntur  autem  efTe^portae 
ctes.ab  omni  parte  mundi,  &  iï^ 


LI*ER      SECVNDVS-.        II  ï 

mul  omncs  duodecim  ,  quoniarr* 
aditus  patebit  non  folùm  ab  O- 
riente ,  A-quilone  ,  Occafu  ,  &  Au- 
fko  ,  fed  à  principio  Orientis,  à 
medio  Oriente,  ôc  à  fine  Orien- 
tas, ôcCic  deaiijs  mundi  partibus,. 
Ni  li  m  agis  placeat*,  très  portas 
fîngulis  partibus  Ciuitati*  cadedis 
atfïgnari  propter  ruyfterium  Tri- 
nitacis,  ôc  très  virtutes  maxime  ne- 
eeflirias  :  illi  enim  omnes  à  qua- 
tuor mundi. parjibus .Entrant 3  qui 
in  nomine  trium  diuinarum  pet- 
fonarum  baptizati ,  fidem  ,  fpem 
&  charitatem  ia  fincm  vfque  te- 
nuerunt. 


C  A  P.     V  I. 
Dt  muro  &  platea  Ciuitatù 


p 


Orro  murus  Ciuitam-nihil  fi- 
gnificat  aliud  ,<nifi  diuinam  eu- 
(lodiam,qux  vna  (urneit .abfq;  alija 
vigilibusjvei  ârmisj  vel  tumbus. 


Itl       DE    ,€TERNÀ    SELÎClYATE 

Ciuitatem  illain  cuftodire.  Ego 
Zach.i.  (inquitDeus  per  Zachariam  )  cro 
x  <»/  mur  m  ignis  in  circuitu ,  &  in  glorid 

ero  in  medio  ci  us.  Admiranda  fahè 
promifîîo.  Ego,  inquit ,  ero  murus 
ignis  in  circuitu  ,  vt  hoftes  prohi- 
beam  ;  Se  ego  in  "gloria  in  medio 
eius ,  vc  «iues  illuftrem.  Quafi  di- 
cat ,  Ignis  vrit ,  Se  lucet  :  ego  igituï 
vram  hofles ,  illuminabo  entés  ;  fie 
ero  murus  ignis  in  circuitu,  Se  lux, 
gloria?  in  medio.  Quod  etiam  pau- 
ïo  pbft  explicat  fanchis  Ioannes, 
'jtpo.ii.  cùm  dicit  :  Et  Cimias  non  eget  foie, 
neque  luna ,  yt  lucamt  in  ea  ;  nam  clari- 
tas  D ei  iltuminauit'eam ,  £r  lucerna  eiu* 
efi  Agnut.  Claritas  I>ei  quafi  fol  il- 
luminât mentes  :  Àghus  Dei  Chri- 
(lus ,  quafi  lucerna  illuminât  cor- 
pora.  Dicitur  autem  Chriftus  lu- 
cerna, non  qubd  in  no&e  fit  ne- 
ceflària  ,  fed  comparatione  diui- 
nitatis  :  alioquin  fî  faciès  San- 
ctorum  lucebit  ficut  fol  în  Re- 
gno  Dei,  vt  ipfe  Dominus  ait  a- 
J/4M3.  pUc{  Matthseum  ;  quantOTnagis  fa-* 
cies  Chrifti,  non  vt  lucerna  ,  fed 
vtfol  primarius  illuminabirCiui- 


LIBER     SBCVNDVS.        II? 

tatem  Dci  ?  ac  proptercà  fubiungic 
fan&us  Ioannes  ,  qubd  nox  non  j4fo.ii. 
erit  ibi.  Reftat  placea  Ciuitatis, 
qux  comprehédit  totum  fpatium, 
quod  eft  incra  ambitum  murorum.. 
Hsc  verbeftcommunishabitatio 
ccleftiura  ciuium,  qux  toca  eft  au- 
rum  mundum  ^d  q&  charitas  igni- 
ta&lucida,  qua?  omnes  continc- 
bit&perquamalij  in  alijsdcgent 
per  afte&um  puni  dile&ionis  :  nec 
folùm  alij  in  alijs,  fed  omnjs  in 
Deo,  '&  Deus  in  omnibus  ;  nam  . 
qui  manec  ii>«%hantate  ,  in  Deo 
manet,  Se  Deus  in  eo.  Quod  vt  fie- 
ret/rogauità  Pâtre  ChritlusDo- 
minus  111  îlla  oratione  ,  quam  5  itu- 
rus  ad  pafïïdncm,  Apoftolis  om- 
nibus audientibus  fudit  ,  dicens: 
N0H  proetsautemrogo  tantnm  yfcd '&  Utn.vj* 
pro  eis  y  qui  per  verbttm  eot'um  creditu- 
ri f ant  m  me  \  vt  omnes  vnumfint,ficut 
ut  Vdter m  me,  &  c^o  m  te,  u<t& ifp 
innobisvnumjint.  O  beatiffima  Ci- 
uitas  ,  qua?  in  monte  altifîîmo  (Ita> 
aura  purifîïma  frueris  ;  quse  iuper 
petram  fundata  es,  vt  attenta  rîr- 
mitatenitauisi  cuius  porta:  vcmar- 


11^      DS    jETERNA    FELICITATE 

ganta?  fulgenc  ,  &  ramper  intro- 
euntibus  patét  :  cums  murus  Deus 
eft  ,  qui  te.  pro:ectione  fua  fem- 
per  circumdat  ,  6c  vt  lapis  iafpis 
pretiofus  exornat  :  cuius  platea 
chantas  efl  omni  aaro  lucidior, 
3c  omni  cryilallo  candidior,  qux 
omnes  in  fe  habitantes  facic  effc 
cof  vnum  ,  ôc  animura  vmim ,  ôc 
gaudio  in-enarrabili  replet  ,  &  in 

ïfal.  83.  alterna  pace  conftituit.  Concuptfcity 
&  déficit  anima,  me*  in  plateas  tuas. 
Qojd  enim  optabilius  laborànti  ôc 
gêmenti  in  medioifttionispraua?,. 
in  ter  rai  fo  s  fratres,  Ôc  in  ipfo  mm> 
do  y  qui  totus  in  maligno  po  finis 
eft,  quàm  eualare  ad  iocum  dul- 
cifïïmae  pacis ,  vbi  fola  chantas  re- 

ffal  41  gnat  ?  QjiAndo  venitm  ,  &  upparebo 
ante  faciem  Dei  ?  Q^nd  enirri  dut- 
cius  anima?  diligenti  Dominum, 
quàm  videre  dilechim  ,  ôc  vider* 
à  dri'ecto,  de  peu  nexum  intimum 
8c  iucundiiïirniim  inhabitare  ,  ôc 
inhabitari?  Audacia  quidem  înto- 
lerabilis  elle  v.idetur ,  vt -puluis  ôc 
cinis  ad  acriatuafu(piret,6  Oui- 
tas  fan  via  •>  ôc  audacia  mai  or  >  vc 


.LIBER     SECVMDVS.        IIJ 

animulavilisad  complexum  lu  m- 
mi  Conditoris  afpirec  :  fcd  auda- 
ciamîftim  excufabk,  qui  cam  dé- 
die cùm  Pacrem  rogauic,  vt  om- 
na  vnum  fimus3&:  iicut  Parer  in 
Filio,&  Films  in  Parre ,  fie  &  nos 
in  vtroque  vnumfirnus. 


CAP.     VIL 
De  templo  Ciuitatis  Dei. 

SE  d  efl  adhucaliquid  quod  re- 
quiramus  in  Ciuicate  Dei  no- 
ftri,  templumvidelicet  adlaudarv 
dum  Deum,  cibum  Se  potum  ad 
comedendum  &  bibendum  :  nam 
de  veftibus  non  eft  qubd*  follici- 
ti  fîimis.  Si  enim  Adam&  Euain 
paradifo  terretlri  veilibus  non  in- 
digebant  ,  mukb  minus  ege- 
bunc  Sancti  in  Paradifo  cadefli, 
\bi  ami&i  erunc  omnes  Iumi- 
nc  ,  ficux  vefti  nenco.  Cibo-  verb 
&  pocu  non  folum  Adanj  &  Eua 


11^      DE    j€TERNA    FELîCIfAT-E 

carere  non  poterant  ,  fed  neque- 
Angeli  ipfi  carent,dicente  Ange- 
rs, il.  1°  Raphaële  :  Ego  cibo  inmfibïli,  & 
potu  qui  ab  homimbus  videri  nànpottfi, 
ytor.  Et  quidem  quod  attinct  ad 
templum,  S.  Ioannesfîcloquitur 
■jg     ■     in  Apocalypfi  :  Et  templum  non  -vtdi 
'  m  ca  ,  Domines  enim  T)ens  omnipotens 
templum  illius  cfl ,  &  ^Agnus.  Quibd 
cemplum  non  viderit  îoannes  in 
Ciuitate  cslefli  ,  mirum  fortaflTe 
videri  non  débet  :  templa  enim 
criguntur  in  Eeclefia  muîtanti  ob 
quatuor  fines  j*  vt  in  eis  verbum 
Dêi  fidelibus  praedicetur,  vt  Sacra- 
menta  Se  facrifteia  celebrentur ,  vt 
oratio  publica  deferatur  Deo,  &£ 
vt  laudes  débita?  cum  cantu  &lae- 
titia  Domino  perfoluantur.  Pra?- 
dicatio  verbi  Dei  cetfabit  inca?lo, 
vbi  Verbum  ipfum  increatum  ma- 
nifeste loquetur  ad  omnes  ,&iu?- 
1ère,  p,  ta  praedicationem  Ieremia?  Pro- 
phète ,  'N.on  ciocebit  -vitra  vir  proxi- 
mttm  fuum  &  vir  frdtrem  fnum  ,  di~ 
cens;  Cëgnofce  Dominum:  Vmncs  enim 
(ognofccnt  me  à  minimo  corum  yffue 
ta  maximum.  Sacramenta  quoque 


LIBER       SECVNDVS.      TI7 

<k  facrificia  non  erunt  îllic  necef- 
iana,  vbi  neque  peccata  expianda 
erunc  ;  ncque  figna  requirentur, 
vbi  res  fignificata:  mamfeitè  pâte- 
bunc.   Oratio,  eV  laudes  Dei  hic  m 
terris  fîunt  in  templis.  Deo  facris, 
quoniam  ipfe  pollicitus  eft  oculos 
iuos  apenos  5  &  aures  eractas  in 
templo  luturas  :  fie  enim  locucus 
eft  ad  Salomonemin  libroiecun- 
do  Paralipomcnon  :  Ocuïï met  erunt  lpar-7 
4pertisC?  aures  me*  creclx  adorationan 
çwsquiinlocoîjio  orAumt.  Sed  cùm 
in  Ciuitate  cadefti  Deus    palàm 
videatur,  c^audiacur  ab  omnibus, 
non  videtur  certè  templum  înlo- 
co  ilio  necelïarium.  Proinde  faci- 
le intelligimus  quodfanchis  Ioan- 
ncs  ait  :  Et  templum  non  yidt  in  es, 
Cur  igitur  fubiunxit  :  Dommus  emm 
Deus  ommpotens  templum  illiuseft ,  CiT 
*Agnust  Si  templum  in'Ciuime  J- 
lanonrequiritur,cur  dickur  Deus 
ipfe  templum  Ciuitatis  illius  elfe, 
nec  folus  Deus  ,  fed  étiam  A.gnusî 
aut  quis  explicabit   nobis  ,  quo- 
modo  Deus  «3c  Agnus  in  cxlo  tem- 
pla diçaiuur?&  quem  vium  habcat 


Pfil.90, 


Xl8       DE    .CTÏTINA    PEIICTTAT^E 

templum  ifiud  in  ca-lo  ?  Scriptura- 
rum  iantlarum  confoetudo  eu,  vt 
vna  iententia  aliam  explicet ,  &  lo- 
cus  obfcurus  ex  alio  clariore  intel- 
Hgatur.  Dicitur  in  Pfalmo  nona- 
gefimo  :  Qui  habitat  m  adiutons 
\Attifîwn ,  in  protcFhotic  Dc't <*U  com- 
jnorabitur  :  quorum  verb-orum  ha?c 
iententia  eft  :  Qui  per  certam  fï- 
duciam  ç^aniungiiur  Deo,isquaii 
facit  ïibi  domum  in  Deo,  in  quîi 
tutus  habitet  ,  &  protegatur  ab 
omni  malo.  Quod  idem  dici  po- 
tefl  de  iaude  &  oratione  :  qui 
enim  per  reuerentiar»  intimam 
coniungitur  Deo,  is  quafi  facit  fibi 
domum  ,  in  Deo ,  vt  in  ea  degens, 
fie  ut  oportet ,  oret,  &  laudet  Deû. 
Sic  igitur  in  cado  Dominus  Deus 
omnipotens  templum  efl  Cmitatis 
fancti  ,  quoniam  beati  illi  ciues 
attermftïme  cogitantes  omnipo- 
tentiam  Dei  ,  tk  fie  per  intimam 
reuerentiam  illi  coniunc~H,inipio 
habitant  ,  &  dignas  illi  ofFerunt 
iaudes:  &  cùm  pro  nobis  orant, 
facillimè  audiuntur.  Sic  etiam 
quando  attente  cogitant  mérita 


LIBER      SECVNDVS.        119 

Chrifti,qui  ficut  Agnus  innocens 
tradidit  (emetipfum  oblationem, 
&:  holHa'Vn  Deo  in  odorem  iuaui- 
tatis  ,  illi  per  a^rem  intimé  v- 
niuntur ,  3c  in  eo  tanquam  in  tem- 
plo  habitantes  orationes  pro  no- 
bis  fundunt,  fine  dubio  inueniunt 
oculos  Dei  apertos,  &aures  ere- 
cl:as,vt  quidquid  pro  nobis  petie- 
rint,  impetren-t.  Sed  fi  in  cxlo  ad 
laudes  Deodicendas,<Sc,preccspro 
nobis  fundendas  ,  beati  illi  ciues 
in  Dco  ,  &  in  Chrifto  tamquam 
in  templo  habitare  folent  :  quid 
nobis  faciendum  eiîet  ,  cjui*neque 
Deum ,  neque  Chri(lum  videmus? 
O  vtinam  contingeret  nobis  ,  ex 
magno  vtique  dono  Dei  ,  vt  ad 
Deum  laudandum  6c  orandum  fie, 
acccderenutSj  vt  antè  per  humili- 
tatem  veram ,  Se  reuerentiam  fum- 
ma  m  ex  confideratione  altifïïmac 
makffcatis,  cum  Deoconiuncl:i3in 
ipfo  Deo  tamquam  in  templo  fà- 
ctfo&n&ifsimo  habitaremus  !•  fie 
enim  fieret  ,  &  preces  ,  non  of- 
citanter  ,  neque  alia  cogitantes 
perficeremus  ;   icd  attcnrifsimè, 


120       DE'ATERNÀ    FEUCITATE 

&  deuotiffimc  gratas  laudes  Deo, 
cxrvtiles  nobis  ac  fratribus  noftris 
preces  Domino pfïerremlis.}  &im- 
VùX  4.9  ple^etur  illud  :  £krifiaum  Lu  dis  bo- 
norificabit  me  ;  &  illic  iteryquo  often~ 
damillifalutare  Dei,  Nam  laudes  di- 
uinae  in  ara  cordis  per  ignem  chari- 
tâtis  in  holocauftû  oblata?  ,in  odo- 
remmirsfuauitatisaicendunt;  Se 
iliud  nobis  «Se  noftris  impétrant,  vt 
iter  nobis  ^periatur  per  cordis  îilu- 
ftrationem  y  ad  afpiciendam  veram 
falutem  ,  quam  pra?parauit  Deus 
diligentibusfe.  Que  omnia .béné- 
ficia ilîi  miferi  perdunt,qui  diuinas 
laudes  &  preces  cum  «îentis  eua- 
gationc,&  voluntaria  cordis  ari- 
dirate  perfoluunt}  8c  laborem  o- 
randi  &  pfallcndi  cum  ceteris  o- 
rantibus  ôc  piallentibu*  partici- 
pant, fed  coniolationem  diuinam, 
*  &  celeftis  beatitudinis  praegufta- 
tionem  minime  participant,  m 

CAP. 


LIBER     SECVNDVS.       III 


CAP.    VIII. 

De  ciho  &potu  CiuitatisBei. 

IA  m  verb  de  cibo  &  potu  cccLe- 
(lium  ciuium  hcec  habentur  in 
Apocalypfi  :  Et oftmdit mtki  fluuium  xpo.zt 
aatt*  ytux ,  (plendidam  tamejuamcry- 
flallnm  ,  procedcfitcm  de  fede  Dei  O* 
^gni.  In  medio  plate*  eius  ^&  ex 
ytraque  parte  ftunnms  i'gium  yitx ,  af- 
férent fruclus  dttodechn  ,  p et  menfes 
(ingulos  reddens  fruciumfuum ,  &  fo~ 
Ita  ligni  ad  famtatem  "gctnimn,  Ve- 
rcornequi  iflaaudiunt,admiren- 
turparfimoniamvidus  ciuium  fu-  • 
pernorum ,  &;  exiftiment  plura  & 
meliora  in  hac  noflra  peregrina- 
tionehaberi:  hîcenimnihii  audi- 
mus  nifi  poma  vnius  arboris  ad  ci- 
bum  ,  &  aquani  fluminis  ad  po- 
tum.  Sed  meminerintquiha?cdi- 
cunt ,  m  Paradifo  terreftri ,  vbi  fi- 
ne dubio  melior  victus  fuitret ,  qua 
in  hoc  exilio  ,  non  fuiiîe  Adamo  Gen.i, 
conceira  ad  cibum  nifi  poma  ôc 
herbas,  &  aquam  ad  potum  :  ôc  ta- 
raé  eaponUj&iila:  herbac  Scacnia-^ 


Ill      DE     ^TERNA     FEL1CITATE 

meliqraerat,  quim  cibi  omnes,  Se 
o mnia  vina  huius  vitae ,  ôc  longe  ac 
longe  détériora  ligno  vïtx3.Sc  aqua 
viua  csleflis  Paradifi.  In  hac  valle 
miferiarû  omnes  homincs  aegroti 
furft ,  ôc  fenfum  guftandi  amaritu- 
dine  quadam  corrupeum  habent; 
oropterea  ad  naufeam  tollendam 
cibos  varios  inuenaruntifed  varie- 
tas  :11a  ciborumita  naufeam  dimi- 
nuit,vt  morbûaugeat.  In  Paradifo 
terreftri  omnes  homines  fani  fuif- 
fenr,  .&  pomorum  illorum,  ôc  a- 
qux  iliius  ea  falubritas  ôc  fuauitas 
crac ,  vt  eos  perfe&è  alere  ôc  fanos 
coferuare  cum  incredibili  delecta- 
tionepotuilTet  :  vt  addamus,  qubd 
fine  labore&fudorefuo  cibum  ôc 
potum  abundater  obuium  habuif- 
fent.  Std  quidquid  fit  de  terreftri 
Paradifo;aquaviua,&lignum  vitae 
in  Ciuitate  Dei3  no  funt  cibi  ôc  po- 
tus  communes  hominibus  cum  be- 
ftiis,vt  funt  aqua?&  poma  huius 
peregrinationis  :  fed  tam  eximia, 
tam  grandia,  tam  diuina  funt,vt 
T/aI.  3j.  Propheta  canat  :  Inebrtubuntur ab  y- 
bertatedomus  tua,  &  torrent t  volupt.i- 
tùtut'potdiscQs,  Neqi  funt  cibi ifti 


LIBER      SECVNDVS.  Il} 

&  potus  res  corporales.,  fed  fpiri- 
tuaies  &  diuinx.  Aqua  viua,fapien- 
cia  eiljde  qua  legiraus: lAtfHdfitpien-  Ecdi.  kr" 
/v.f  fklutdris pttabit  illum  :  Se  lignum 
vicar  elt  panis  illc ,  de  quo  idem  di- 
cit:  Cibabit  illu pane  vit**,  z?imcllccîus. 
Nam,vt  S.Auguftinus  docet,in  ré- 
bus corporalibus ,  aliud  elt  cibus, 
aliud  ell  potus  :  fed  in  fpiritualibus 
res  eadem  ell  cibus  8c  potus;  îd  eit, 
/àpientia,  iiue  intellccius5vel  intel- 
ligencia ,  qua?  idem  hoc  loco  fîgni- 
heat,  cibus  eft  quia  mimt,&  potus 
eft  quia  faim  reftinguit.Quaquam 
poiîet  etiam  pe,r  aquam  viuam  in- 
telligi  fapiencia,  per  lignum  vita? 
charius  .•nanyx  eodem  loanne  in 
Epiftola  fua  prima:  Qftjnondiljgtt,  l'yj*''* 
ntdnet  in  morte.&c'.tlosfcimus  quantum 
trdnsldtifumus  de  morte  dd^itAm,  quo- 
ni  dm  dtlirimus frdlres.  Et  verc  aclio- 
ncs  vitales  iiint  ta  intclhgcre  quâm 
amarc.  Ergo  potus  Sanctor'um  in 
Ciuicate-Deielfc  bibere  de  Rumine 
vmo,  quod  ôritur  à  fonte  viœ,  qui 
Dpis  eft;  frai  videlicetparticipatio 
neiàpientiaeillius,qua  Deus  fapiés 
eft,quçfumma>altiiîima.e\  inentr- 

Fi; 


Ï2-4       DE   ^TERNA    FF.LICITATE 

rabilis  eft.  Ec  cibus  eorumdem 
Sandborumeft  cdere  de  ligno  vi- 
es, id  eft,  frui  participacione  amo- 
ris  illius  ineffabilis  >  quo  diligi  po- 
teft,  bonitas  ipfa  cjare  vila,  Ôc 
quodiligic  Deus  feipfum,qui  eft 
infinitum  bonum,&  fons  omnis 
boniutis.  Quidifta  fint,  fufpicari 
vtcumque  pofïumus,  intelligere 
non  polfumus,  nec  poterimus,  do- 
nec  adCiuitatem  illam  venerimus. 
Quod  autem  fan&usloannes  dicit, 
Iignum  elle  ab  vtraque  parte  flu- 
rninis ,  ôc  fîngulis.  menfibus  fru- 
&um  fuum  facere5n*etaphoricè  in- 
telligendum  eft3vt  aliquo  modo 
per  fimiiitudinem  re§um  corpora- 
lium  fpiritualia  capiamus  :  Voluit 
beatus  Euangelifta  dcmonftrare 
arborem  fummaî  bonitatis  ôc  fe- 
cunditatis;  quod  vt  faceret,  def- 
cripfit  arborem  quse  fît  ad  ripam 
fluminis,  ôc  tum  exbonitate  foa, 
tum  ex  continua  irrigatione  fîngu- 
lis menfibus  fru&um  fuum  produ- 
cat y  non  fingulis  annis  vt  alise  fo« 
lent.  NcquevultfignificarejVnam 
taritàm  efle  arborem, fed  muitas 


LIBER      SECVNDVS.         J2J 

ciufdem  generis,qua?  ah  vtraque 
parce  fluminis  per  mediam  Ciuita- 
tem  fluentis  fuse  fînt,ita  vc 'inter 
vnamatquealterara  arborem  non 
magnum,  fpatium  interfit;  Se  eo 
modo  tota  Ciuitas  frui  pofïîc  3c 
aqua?  decurfu,  3c  arboris  fruéhi. 
Bonicasarboris  fïgnificacur  in  vo- 
ce ligni  vira::  fecunditas  oîlenditur 
exeo,quodimgulis  menfibusno- 
uos  fru&us  pariât.  Vndc  fit ,  vc  ci- 
'  ues  illius  Ciuicatis  femper  hab-cant 
fruclus  récentes  Se  m aturos:recen- 
tes  ex  menfepra?ienti,maturosex 
proximè  practerito  j nûquam  mar- 
cidos  ,  numquam  aridos,  num- 
quam infipidos.  Qux  omniafigni- 
neanteibum  3c  potum  Beatorum 
ideft>fapientiam  qua  Deumper- 
fecfcè  intelligunt,  8c  charitatem 
qua  Deum  perfectè  diligunt,  op- 
timum elfe ,  &  numquam  deficere. 
Qupd  addit  idem  beatus  Euan- 
gelifta  de  foliis  illius  arboris  ad 
ianitatem  Gentium,  hoc  fïgnifi- 
carevidetur3ad  nos  in  hoc  exilio 
numquam  mitti  poma  ipfa  ligni 
vit«e;fed  mitti  tamen  folia  qua> 
F  iij 


lié      DE    iCTERNA     FEIICÏTATÊ 

dam: que  quamuis  non  adferant  ip- 
famvitam  aeternam ,  tamcn  vtilia 
{intad  fanandos  morbos  noftros, 
concupiicentiam  carnis,concupif- 
centiam  oculorum,  fupcrbiam  vi- 
sa^ &"aliaidgenusvitia,  exquibus 
omnes  fîue  grauiter,  fine.medio- 
criter,fiue  leùiter  a?grotamus.  Ha?c 
folia  funt  vcrba  diuina  per  Pro- 
phetas  ôc  Apoflclos  de  ca?lo5id  efl, 
ex  diuina  reuela-tione  ad  nos  allata. 
-  O  quàm  bonû  odoré  folia  ifla  fpi- 
rat3fi  quishabeat  Spiritum  Domi- 
niîLege  ProphetaSjlege  Pfalmifta, 
îege  Euangelia  ,-lege  Apoftolos, 
Petrum,  Paulum,  Joannem,  Iaco- 
bum  ,  Iudam  ;  omnia  ifla' folia  fpi- 
ranthumilicatemjcharitatem  Dei, 
virginitatem ,  de  quibus  apud  Phi- 
lofophos  nulla  mentio.  <Sed  ifon 
mirum  videri  débet ,  quia  ilîa  funt 
folia  de  lignis  Paradifi  3  ifla  de  li- 
gnis  montium  terra*. 

Ergo,  anima  Chrïfliana,  dili- 
gencer  collige  ifla  folia:  fac  tibi 
quotidie  indemedicinam;  Se  ex.fo- 
liis  coniecturam  facito  de  fru&i- 
bus:  ôccontemptis  fïliquisporco* 


LIBER    SECVNDVS.  127 

rum,  ad  illa  qua?  furfum-funt  poma 
vita?  arterna?  ardenter  fufpira,  de  il- 
Iis  cogita;  maneat  illic  femper  me- 
moria,donec  differtur  pra?fentia. 

C  A  P.-   IX. 

Deftindamento  myfiico  Ciui- 
tdt'ts  Dei. 

COnfiderauimus  ftfucturam  v- 
nam  fupcrnse  Ierufalem;  rrnttc 
alteram  confiderabimus.  Ciuitas 
enim  non  folùm  complectitur  furï- 
damentumjportaSjmuros,  plateas; 
fed  etiam  caetum  ciuium,  qui  pro 
diuerfitate  fun&ionum  dicuntur 
etiam  ipfi  vel  fundamenta5vel  por- 
ta? ,  vel  mûri,  vel  alia  generis  eiuf- 
dem.  Et  fortaiie  magis  proprie  di- 
citur  ciuitas  Congregatio  ciuium 
fub  iifdem  legibus ,  quàm  congre- 
gatio domorum  fub  iifdem  mœni- 
nibus. Sic!  enim  Tulliusloqniturin 
Somnio  Scipionis  :  Concilia  cttufq; 
bominum  iurcfocJ>tti,  auitatesttppelLin- 
tur.  De  hac  Ciuitate  car^erti ,  quce 
côftat  ex  ciuibus ,  non  folû  fanctus 
loannes  in  Apocalypfi  loquitur; 
F  iiij 


llS    DE  -«TERNA    ÏÏLICI  TATI 

feà  etiamrfanchis  Petrus  in  Epi-^ 
ftola  fua  priore ,  &  fanchis  Paulus 

uifi.ii.  in  Epiftola  ad  Ephefios.  In  Apo- 
calypfî  legimus,in  portis  duode- 
cim  vifos  fuiiîe  Angelos  duode- 
rim,&infcnpta.nomina  duodecim 
tribuum  fiiiorum  Ifraël  h  in  fun- 
«lamentis  verb  duodecim  fcripta 
fuiife  nomina  duodecim  Apofto- 
lorum  Agni.  In  priore  Epiflola 
p  fan Cci  Pétri  legimus:  ^Adejnemacce- 
'  dentés  Ltpidem  viuum,  ab  hommibus 
qu'idem  reprobatum 5  à  Deo  autem  elc- 
Burn  &.hênorificAtum3&  ipji tamquam 
lapidés  viui  fuper  édifie  amtm.  In  Epi- 

fyhef.i.  ftola  ad  Ephefios  fanctus  Paulus 
fer i bit  :  Ergo  tam  n&n  eftis  be (frites  &* 
aduenx  :fidefits  ciues  Sanciorum  & 
domeftici  Dei  ^pfperadificati  fuperfun- 
tdamentum  ^dpojlolorhm  &  Vropbc- 
Jarumy  ipfo  fummo  angulari  lapide 
Cbrift-o  lefu.  Pirmùm  igitur  .Chu- 
tas Dei  pro  fundamentis  habet 
Apoftolos  &:  Prophetas;  quoniam 
doctrina  Apoftolorum  &  Prophe- 
tarum  totam  fabricam  raftentac. 
Initium  enim  falutis  hdes  ei-t  :  fides 
autem  reuelata  eft  per  Prophetas 


LIBER.  S  ECVNDVS.  II9 

&  Apoftolos,  (lue  fcribentes,  fi- 
uepraedicantes.  MyfteriaTrinita- 
tis,  Incarnationis,  Rcfurrecbionis, 
mortuorum,  gloriae  beatar,  fuppli- 
ciorum  aeternorum,  &  alia  quae  fu- 
peranthumanam  rationem,cxPro- 
phetisatque  Apoftolis  didicimus, 
quibus  Deus  ca  reuelare  dignatus 
eil:.*Quamuis  autem  fides  nonha- 
beat  locum  in  Beati.s,qùi  quod  cre. 
diderunt  vident  ',  Ôc  quod  videtur, 
non  creditur,  fed  fcitur,  &"  cerni- 
tur:tamen  dicuntur  Apoitoli  & 
Prophète  fundamenca  Ciuitatis 
fuperna?;quia  fîdes  imtium  eft  ialu- 
tis5acper  hoc  initium  bearitudi- 
nis.  Sed  quoniam  lanctus  Petrus  l'tfx* 
dicitjiios  vt  lapides  viuos  iuper- 
•rdificari  fuper  Chnilum,  &  ipie 
Apoilolus  Paulus  in  prioreadCo- 
rinthiosdick  :  ïundurMnîum  AÎiud \.C*r J« 
ncmo  poteft  poncre  fréter  in  quod f 
Mfttm  cjl  -quod  cft  Cbnftus-  Icfu-s  :  ideb 
vnum  eil  fundamentum,  &duo- 
decim  funt  fundamenca,  vt  fan- 
•  cius  Auguftinus  docet  in  "explica- 
tione  Pialmi  octogefuni  fexti, quo- 
niam m  «luodccim  Apoftolis, 
F  v 


ï$0       DE    i€TERNA   FELICITÀTE 

Chriftus  erat.  Ipfeenin^fmeSpi1 
ritus  eius  per  eos  loquebatur,  ôc 
Ct  docebat.  Audi  Apoftolû  Paulum: 
'  *An  cxperimentumy  inquit,  quAritts  e- 
ius  qui  in  me  loquitMY  Chriftus  ?  Audi 
Chriilum  ipfum  :   Qui  y  os  audit. 

ZUC.  10.    -  .  r     /         o        H.  '      -vt 

Mat  ro  ln(ïult3  m€  au"?*  5  (xalibi:  New  70/ 
cfiis  qui  le  qui  mini  ,fed  Spiritus  Vatris 
yeflriyqui  Uquitur  in  y  obis.  Neque 
dubium  eft,voum  ÔC  eumdem  ef- 
/è  Spiritum  Patiis  ôc  Filij.  Exquo 
ctiam  intelligimus  ,  in  duodecim 
fundamentis  non  folos  Apofto- 
los  duodecim  intelligi,fedomnes 
illos  qui  primi  camdem  fidem  prç- 
dicaueruncs  alioqui  Paulus  ipïc 
&  Barnabas,&feptuaginta  difei- 
puh  qui  non  erant  ex  duodecim, 
non  pertinerent  ad  fun  dam  en  ta, 
imb  nec  ipfi  Prophetarad  funda- 
menta  pertmerent,&  Apoftplum 
mendacem(quod'abn*t)faceremus, 
qui  dixit  nos  fuperaîdificari  fuper* 
fundamentum  Apoftolorum  Ôc 
Prophetarum. 

Sed  occurrit  non  leuis  dubita*  « 
tio,quomodo  Chriilus  poflit  ve- 
xa dici  fundamentum  sedincij  *  cum 


LIBER     S  E  C  VN  D  VS.       1$I 

fit  fummus  lapis  angularis,vt  App- 
ftolus  loquitur,  &  fit  exaltatus  in 
capuc  anguli,  vt  canic  Propheta.  - 
Quomodo  enim  potetl  idem  lapis  ' 
fîmul  efl'e  fummus  &  imus  ,  iii  fun- 
damento&in  failigio  ?  Sed  fî  quis 
cogitet  ifta  elle  vocabula  meta- 
phorica,  non  difficulter  intelligec, 
ob  diuerlas  fun&iones  polfe  vni 
perfona*  côuenire  contrarianomi- 
na.  Siquidemnonfolùm  Chritlus, 
qui  Deuseft&homo,fedquilibet 
Prxlatus  in  Ecclefia  fua  eft  funda- 
inentum  &  fadigium, quia  débet  vt 
fundamemum  fuftinerc  pondus 
sedificij ,  tolerare  infirmitates  om- 
nium, ac  per  hoc  iubeiTe  omnibus: 
&tamen  ipfe  idem  débet  vtfatli- 
gium  pra?eiîe  omnibus,  omnibus 
imperare,&:ab  omnibus  fulfmeri. 
Multoigitur  magis  Chriftus  Do- 
minus  poterit  vt  fnndamentum 
Ecclefia? ,  omnes  portare,omnef- 
que  auctoritate  &  virtute  fua  fufti- 
nere;  &  fimul  vt  pofitus  in  caput 
anguli,  connedere  duos  parietes, 
&  ex  Gentibus  «Se  luda?is  vnum  po- 
fjulum  conftituere ,  omnibus  prae- 
iîdere,  omnibus  imperace. 


s: 


I32.     DE    i€TERNA     FILICITÀTE 

C  A  P.     X. 

Déporta  myftica  Ciuitatis  Dei. 

Equitur  vt  portas  cadeftis  Ie- 
'rufalem  confideremus.  Etqui- 
dem  communis  eft  Interpret.um 
expoficio ,  per  portas  intelligi  eof- 
dem  Apoftolosjinquaexpo/itio- 
ne  fecuti  funt  fanctum  Augufli- 
num  in  expofîtione  Pfalmi  octo- 
gefîmi  fexti.   Sed  beatus  Ioannes 
"  '    '  in  Apocalypf^cùm  deportislocu- 
tus  eft ,  mentionem  fecit  duode- 
cim  Angeiorum ,  &  duodecim  tri- 
buumfiliorum  Ifraèl,  quorum  no- 
mina  fcripta  elfe  dixit  in  duodecim 
portis  Ciuitatis  Dei  ;  Apoitolos  eo 
focoSie  nominauit  quidem.  Nec 
tamen  falfa  eft  fententia  beati  Au- 
guftini,  &  eorum  qui  eum  fecuti 
iunt  ;  loquitur  enim  fanctus  Ioan- 
nes myfticè,  non  vt  litera  fonat> 
y t  Propheta ,  non  vt  hifloriçus  ;  Se 
totailla  eius  deferiptio  myfticis  iî- 
gnificationibus  plenifîima  eft.  Ter- 
xa  promiiEonis  figura  fuit  >  omniiï 


LIBER    SECVNDVS.         133 

confenfu,  caclettis  Ciuitatis.   Cui 
pnmitm  faifta  efl  piomilTio  terrx 
illius  3  Abraham  fuit  ;  fie  enim  lo- 
quitur  Deusad  Abraham  in  iibro 
Genefeos  :  Qmnem  terram  qium  con~  G<n.  i^ 
Jptcts  ,tibt  d.tbu  &  femim  tuo  yfquc  tn 
fimpiternum  :  de  Apoftolus  ad  Gala-  GaI.  5. 
tas  ,  v4.br Ah  a  ,  inquit ,  àicÎAfuntpro- 
mtfiiones  ,  tir  femini  et  us-:  &  paulb 
pbft  :  v4brabA  fer  repronufiionan  do- 
?j(tutt  Dctts.    Abrahami  hères  fuit 
Ifaac  lolus ,  Ifmaële  exclufo ,  qui 
fiiius  eratancillae,  dicente  Scriptu- 
ra  :  No/;  hères  erit  fiiius  ancill  a  eu  m  fi-  ~     ir 
lio  kforA.    Ifaaci  hères  fuit  Iacob  GaL  4. 
folus ,  exclufo  Eiau  fratre  eius,  qui 
vendiditprimoge'nita  :  vnde  Mala-  MM.u 
chias  dicit  :  Dtlext  Iacob ,  Efiut  nutem 
»dio  babui:  quam  fententiam  repe- 
tit Apodolusad  Romanos.  Iacobi  pJ)m§  9 
heredes  fuerunt  omnes  èms  filij., 
qui  erant  duodecim  ,  nullo  exclu- 
fo. Atqueita  terra  promiiïïonis  di- 
uila  eft  duodecim  tribubus  Ifraël,  j0rMeJU 
vt  ex  libro  Iofue  intelligi  poteil.  j4.  is. 
Ha?c  eiVigitur  cauiFa ,  cur  ianctus  &!«{**> 
Ioannes  in  Apocalypfi  dixerit,  in  ****** 
duodecim  portis  fcriptafuilieno- 


134       DE    jfcTERNÀ    FELICITÀTE 

mina  duodecim  cribuum  filiorum 
Ifrael  :  quiavidelicet  porta  ingre- 
diendi  ccrram  promifijonisfuerat 
ius  hereditatis ,  quod  Colis  ôc  om- 
nibus filiis  Ifrael  competebat-Sed, 
Vt  paulb  antè  dicebamus  ,  Apo- 
.  ftolus  loannes  myiticè  loquitur, 
ôc  per  duodecim  tribus  Ifrael  in- 
telligunturvèri  Ifraëlitae,non  fe- 
cundùm  carncm  ,  fed  fecundùm 
/piritum  ôc  fidem,  ac  per  hoc  A- 
pofloli  duodecim ,  ôc  eorum  fpiri- 
tuales  filij.  Nam5vt  fanctus  Paulus 

Rom.  ç.  apertèdoçetinEpiftolaadRoma- 

nos,  Non  omne s  qui  ex  Ifrael  funt ,  ij 

funt  Ipi-dëlit*  y  nequc  qui femenfunt  *A- 

brabét  yomnei  filij  \  qui  etiam  paulb 

Rem.u.  infà  comparât  Ifrael  cm  arbori, 
cuius  multi  rami  fracti  funt  pro- 
pter  incredulitatem  ,&:alij  inferti 
iuntpropter  fidem.  Sic  etiim  Gen- 
tiles  conuerfi  ad  fidem  cœperunt 
eiTe  filij  Ifrael  ,  Se  plurimi  Iudau 
defierunt  elfe  veri  Ifraelitae.  De- 
monflrat  &  explicat  harc  omnia 
copiose  fancrus  Anguftinus  in  Epi- 
t' 10£>  ftola  ad  Afellicum  ,  in  qua  fie  lo- 
quitur :  lionne  mirabflia  magna  funt 


LIBÏR  SECVNDVS.  ÎJJ 
iftd, profundumque  myfterium ,  vt  mul- 
ti  ex  Ifraelnon  ndtiyfint  Ifrdel,  &  mul- 
ttnon  fint  filij  ,  cùm  fint  femen  *Abrd+ 
h**.  Quomodo  enim  non  funt*  qucmo- 
dofunt?  nifi  nonfunt  filtj  promifîionis 
dd  Chrifti  grdtidm  pertinentes ,  fed  fi- 
lij carnis  ,  nomen  inane  gcfixntes  :  ac 
fer  hoc  nec  illijjjnt  Ifrdel  tficut fumns 
nos  i  nec  nosfumus  ïfrdel,ficutfunt  tlli: 
nos  enim  fumus  fecundum  jftmtudlem 
regenerdùonem  3  illt  fecundum  ctrnd- 
lem  gêner  dtionem  :  &  paulb  infrà  : 
In  nepoùbtu  et'utm  ^Abvdh*  9filijs  Ifddci 
illts  gcminis ,  Efdu  ,  &  Idcob ,  qui  po- 
fted  yocatus  eft  Ifrdel  >  hoc  tpfnm  md^ 
gnum  &  pvefundum  myfterium  repe- 
ritur  ,  de  quo  tdem  ,4poftolus  loqui- 
tur>  cùm  pqLjfac  promtfttonis  filios 
commenter dfiftbd  Chrifti  grdtidm  per- 
tinentes. Hœfcertè  doclnnd  jLptofto- 
lt et  dtque  Cdthohcd  Çdtis  eutdenter  in- 
dtcdt  nobis  ,  fecundum  origtnem  cdr~ 
nis  dd  Sdrdm  ludxos  ,  dd  *Agdr  yer* 
lfmdelïtas  pertincre  :  fecundum  dutem 
myfterium  fpiritus ,  dd  Sdrdm  Cbrifttd- 
nosy  dd  *Ag*r  ludxos.  Item  fecundum 
originem  tamis  dd  Efitu  ,  qui  diffus 
eft  etidm  Edom  ,  gentçm  idumtorunn 


I$6  DE  jêTERNA  FiLICITATl 
ad  lacob  autem  ,  qui  diclus  efi  etiam  If- 
ra'êl >  gcntem  ludaoYum  :  porro  fecun* 
dum  myflerium  jpiritus ,  ad  If  au  lu- 
dites ,  ad  îfraël  pertinere  Cbriftianos. 
Hsecille:  qui  fatisapertè  demon- 
ftrat  Chriit-ianos  eue  veros  Ifraë- 
litas  non  fecundùm  carnem  ,  fed 
fecundùm  lpiritumf  acperhocef- 
fe  veros  heredes*terrae  promiiîio- 
riis,  quaein  cselis  eft.  Ergo  portas 
cadeflis  Ierufalem  habent  infcri- 
pca  nomina  duodecim  tribuum  If- 
raël, quia  porta  3  per  quamintra- 
tur  in  illam  cadeftem  promifïio- 
nis  terram  3  eft  ius  heFeditatis  filio- 
rum  Dei ,  qui  foli  funt  veri  fince- 
rique  Chriftiani ,  Apoftolorum  fi- 
lij,  qui  per  veros  Ifrai^tas,id  eft, 
Iacobi  Patriarchae  iîftjfc  ,  fignin- 
cantur.  Quod autem  âddit  fanctus 
Ioannes,  in  portisillis  finifeAn- 
gelos  duodecim  ,  fîgnifîcat ,  An- 
gelos  efle  portarum  cuîtodes3quo- 
rum  officium  eft  curare  ,  ne  vllus 
ingrediatur  quinonhabeatiushe- 
reditatis.  Etfortaile  hac  decauiTa 
depingitur  Archangelus  Michaël 
cum  datera  in  manibus  3  quia  per 


LIBER     SECVNDVS.       137 

Angélos  fibi  fubiectos  examinac 
m  enta  eorum  qui  ad  cscleftem  il- 
lam  Ciuitatem  afpirant.  Hxc  de 
pôrtis. 

CAP.     XI. 

De  lafidibus  myfticis  Ciuitatis 

Det. 

REliqua  sedificatio  conftat  ex 
lapidibus,  quifunt  omnes  fi- 
dèles ,  qui  fupersedificantur  ,  vt 
ADoiloli  Petrus  &  Paulus  in  Epi-  i.  P<*.  * 
ftolisfuisperfpicuè  pofuerunt.  Et  EïbeU> 
quoniam  naec  pars  aedificationis  ad 
omnes  pertinet  ,  optimum  fadtu 
erit,  fî  notemus  conditiones  liue 
qualitates,  quas  habere  debant  qui 
fuperœdificari  cupiunt  fuper  fun- 
damentum  Apoftolorum  Se  Pro- 
>hetarum ,  fub  ipfo  fummo  angu- 
ari'lapide  Chrilto  Iefu}  vtnonfo- 
ùm  Tint  in  Ciuitate  Dei,  feà  etiam 
Tint  ipfi  Ciuitas  Dei  celiiilima  & 
feliciirima. 

Tria  requiruntur  vt  quis  fuper- 
«dificari  poffit  fuper  tam  no  bile 


I3S      DEjïTEfcNA    FELICITATE 

fundamentum  Primùm,  Vt  lit  la- 
pis ,  deinde ,  Vt  fit  vitras*,  déni  que, 
Vt  fîtquam  optimè  politus  atque 
quadratus.  Prirnùm  igitur  lapides 
elfe  deb émus,  non  ligna,  non  fœ- 
num.noK  ftipula,  vt  folidum  parie- 
tem  emciamus,id  eft,viri  graues 
&  ftabiles,  perfeuerantes  in  fide, 
in  charitate,inhumilitate,  inobe- 
dientia  mandatorum,  <3£  non  cir- 
cumferamur  omni  vento  doctrinq, 
quemadmodum  ha?retici  folent: 
neque  rapiamur  variis  defideriis, 
vt  leues  Catholici  facillimè  rapi 
folent.  Ifti  enim  ab  ardifiçatoribus 
Ciuitatis  œterna?  non  admittun- 
tur,  fed  ad  vfum  tuguriorum  de- 
feruiunt,  qua?  nullo  negotio  de- 
ftruuntur.  Deinde  elle  debemus 
i.Tet.i.  lapi^es  viui,vt  fanctus  Petrus  ad- 
monet,  id  eft,  pleni  charitate  8c 
/pirituvita? ,  qualis  eft  lapis  angu- 
laris  Chriftus-  qui  etfi  mortuus 
eft  femel  fecundùm  carnem,  ta- 
Tnen  fecundùm  fpiritum  femper 
vixit,  Ôc  fecundùm  carnem  poft 
mortem  deguftatam  reuixit  ,  & 
vitra  iàmnon  morietur.  Lapides 


LIBER     SECVNDVS.  I35? 

mortuidomosmortuas3id  eftcor- 
porales,a?difîcant:at  Domus  fpi- 
ritualis3  vel  potius  Ciuitas  Rcgis 
magni,quae  fpiritualis  &  cadeLti? 
elfe  dignofcitur,  lapides  fpiritua- 
Ies,acperhocviuosrequirit.  De- 
nique  lapides  quadratos  &  policos 
nos  elle  oportet,  non  rudes  ôc  in- 
formes :  quoniam  itadecet^aedifi- 
cationem  Ciuitatis  omnium  pra> 
ftantifïîma?.  Sic  enim  Arphaxac 
Rex  Ecjpatanam  ciuitatem  ardifi- 
cauit  ex  lapidibus  quadratis  ,  Se  fc- 
ctis,vte(tirf  libroludith.  EtiIRex  luiithh 
Salomoncemplum  Dominiinhac 
noftra  terra  de  lapidibus  dolatis  at- 
que  perfectis  extruxit,  vt  Scriptura  Re»$a 
loquitur  in  tertio  libro  Regum  : 
quid  par  eft  futurum  in  ardifïcatio- 
ne  Ciuitatis  seternae,  de  omnium 
aliarum  longé  praeftantiflima?? 

$ed  ifta  quadratio  ,  ôc  fectio  ,  6c 
dolatio  hic  in  terris  facienda  eft, 
non  in  ca?lo.  Cuius  rei  figura  prx-» 
ceilît  in  aedificatione  templi  Sa* 
loYnonis.  Sic  enim  leeitur  in  libro     „     . 
^ertio  Kegum  :  Domus  autem  cum       ô 
tdificétretur ,  de  Upidtbus  doUtts  <ttqut . 


I40      DE    jETERNA   FELICITATE 

perfc&n  œd/ficata  eft  ;  &  malleus ,  & 
fecuris ,  &  omne  ferr^mentum  non  fun*t 
auditaindomocum  édifie nrctur  ;  quia 
videlicet  procul  à  domo  Domini 
lapides  fecabantur  &  tundeban- 
tur  5  atque  ita  perfectè  quadraban- 
tur ,  vt  cùm  adferréntur  ad  tem- 

filum  ,  fine  vllo  fonitu  mallei  in 
ocis  fuis  collccarentur.  '  Itaque 
non  audietur  incadefti  Ierufalem 
fbnitus  mallei  percutientis  :  quia 
ibi  nulla  erit  perfecutio ,  nulla  tri- 
bulatio,nulluspœnitentia?  labor, 
nullus  gemitus ,  nullué  dolor,  nul- 
la triftitia.  Proinde  lapides  electi 
ad  gloriamDomus  cadeftis,  in  hac 
valle  lacrymarum  tunfionibus  & 
prefïuris  expoliri  debent  :  fie  enim 
canit  Ecclefia: 

Tunfiombusy  prejfuris 

Exfoliti  lapidcsy 

Sms  coaptantur  locîs 

Ter  manus  iArtifictsy 
*  T>ijj>onuntur  permanfuri 

Sacrts  œdificiis. 
Hîc  nobis  pœnitentise  îabor  ne- 
cetfarius  eft ,  quoniam  in  nmltis-  eA 
Ucob.'.fcndimus  omnes9\t  fan&us Iacobus 


LIBER      SE.CVNDVS»        I4Ï 

affirmât.  Hîc  domandx  concupi- 
fcentiac  carnales  ,  hic  vincendas 
propria?  voluntaces  ,  hîc  corpus 
caftigandum  Se  in  feruitutem  re- 
digendum  ,  hîc  contra  ignica  ia- 
cuia ipirituum  immundorum  feu- 
tum  ndei  indefellb  labore  femper 
obiieiendum.  AJioquin  Ci  tunho- 
nem  mallei  ferre  non  poiïumus, 
quomodo  rudes  8c  impolitiàca>^ 
lelli  Architecto  ad  celeftem  fabri- 
cam  admitteniur?Ofi  mojrtales  in- 
telligeret,quanto  bono  priuentur, 
du  malleum  percutientë  fugiunt, 
8c  nihil  incômodi,  nihil  afperi5  ni- 
hil  amari  ferre  poiîunt  !  propofîtu 
certè  mutarent,  8c  dimiflïs  comef- 
fationibus  ieiunia  frequentarent; 
6c  mollibus  induraentis  reli&is  ci- 
li-cia  qua^rerentj  8c  confabulatio- 
nibus  negle&is ,  vigiliis  Se  oratio- 
nibus  operam  darent  :  8c  ii  quid 
moleftia?  à  falfis  fratribus  ,  vel  à 
manifeftispaterëtur  inimicis,  non 
de  vindida  cogicarent  ;  fed  Deo 
gratias^igerent,  «Scpro  calumnian- 
tibus  8c  perfequentibus  ex  animo 
De-um  orarenti  quia  nuifuntcon-  *«w.  8. 


I4I  DE  jCTERNA  FELIC1TATE 
dignx  pafiiones  huius  tcmppns  dd  fu- 
tur am  gloriam  quœ  reueUbitur  in  no- 
1.C0.4.  bis,  8c:  Quod  in  prtfenti  eft  momen- 
ttmcum  &  leue  tribulationïs  noflrœ  y  fît- 
pra  modum  in  fublimitate  Aternumglo- 
rix.  pondus  opcratur  in  nobis. 

Et  certè  fi  refpiciamus  lapides 
viuos  ,  qui  nos  ad  caclefte  aedifï- 
cium  prseceiïerunf,  nollos  vide- 
bimus  non  tuniionibus  raultis  & 
preiîuris  variis  expolitos.    Chri- 
flus  ipfe  ,  lapis  angularis  &r  pre- 
tiofîflimus  ,  qui  pro  fe  dolatione 
non  indigebat  5  tamen  palïus  eft 
pro  nobis  ,  vt  relinquerec  nobis 
r.  Pet.%.  exemplum  :  >£c  cutn  malediceretur, 
non  maledicebatj  cum  pateretur  5  non 
comminabarur.  Apoftoli  omnes  cum 
1C0. 4.  beatoPaulo  dici  poterant:  V faite 
in  btnc  horam  &  efurimus  ,'&  Jîti~ 
mus  ,  &  nudi  fumus ,  &  coUphiscœ- 
dimur 5  {?  inftabiles  fumus,  &  Ubc- 
ramus  opérantes  minibus  noftris:  m<t- 
hdicimur  ,  O*  benedicimus  ;  perfecu- 
tionem  patimur  >  &  fufiinemus  ;  bU- 
J}bemamur ,  &  obfecrtmus  ;  tamtjuam 
purgamenta  huius  mundi  fich  fumus 
omnium  peripfema.  Quid  de  Marty- 


LIBER      SECVNDVS.      14$ 

ribus  dicam  ?  nonne  omnes  per 
mulcas  tribiilationes&  crucîatus, 
ôc  mortes  acerbifîîmas  fccti&  do  - 
lati  ad  cxleûus  Ierufaleoi  aediri- 
cium  afcenderunt  ?  Omitto  iàn- 
ctos  .  Confeiïorcs  ,  Ânachoretas, 
Virgines  ,  Viduas  ,  ôc  alios  om- 
nes qui  Deo>placuerunt  ,qui  non 
ju.fi  carne  m  fuam  cum.vitiis  ôc 
concupifcentiis  crucifîgentes- ,  ôc 
fecum  ipfl  bellum  gerentes  ,  ad 
caeleftem  sdificationem  admifîï 
funt. 

Neque  folùm  poft  Chritti  ad- 
uentum  ifta  lapidum  viuorum  do- 
latio  neceifaria  fuit ,  fed  etiam  an- 
tea ,  atque  ab  ipfo  mundi  princi- 
pio.  Primus  lapis  viuus  Aoel  fuit 
a  fratre  Gain  crudeliter  ca?fus. 
Sanchis  Patriarcha  Iofephàfra- 
tribus  venditus.  Tobix  dixit  An-  TQy  '- 
geius  Raphaël  :  Qui*  acceptas  crus 
Deo  y  necejfe  fini  vt  tentdtio  probarct 
te  :  non  dixit ,  Quja  peccator  eras, 
ôc  Deo  inuifus,  neceUe  fuit,  vtpœ- 
nam  ci?citatis&  mendicitatislue- 
res  :  fed ,  Q^a  acceptus  eras  Deo, 
vtpote  iuftas  ôc  fanctus  j  ideb  vt 


144-  DE  jEterna  feiicitate 
lapis  vinusj&cselefti  aedificio  de- 
flinatus,  neceire  fuie  vt  malleum 
percutiétem  fullineres.  Qujs  Pro- 
phetarum  non  peirfecutionem  im- 
pio&um  pailiis  ell  ?  Qua?  tormenta 
non  tolerarunt  fanebi.  pueri  Ma- 
chaban?  Apoftolum  audiamus  de 
Sancbis  veterisTeûamenti  concio- 
.  nantem  in  EpiLlola  ad  Hebra?os^ 
■  Mij  verb,  inquit ,  ludibria  c<r  verbera 
experti ,  infuper  ^s  yincula  &  carccrcs; 
hpîdati  fung ,  fe Eli  funt ,  t en  Ut i  funt, 
in  occifione  gladtj  mortui  funt  :  circule - 
y  unt  in  ??iclotis,wpelltbus  caprin  is^egen- 
tes ,  anguftiati ,  afflicïi ,  cjmbus  dignus 
nonerat  mundus,  in  folttudmibus  er- 
rantes ,  in  montikus,  &  Jpeluncts  3  e-r  tn 
c  du  émis  terr*. 
Qujd  hîc  dices3anima  Chriftiana? 
Siquibus  dignus  non  eratmundus 
obinfîgnëiliorumfan&itatem,  iis 
malleus  sdificantis  non  pepercit, 
vt  conquadrati  ôc  expoliti  caelefli 
ardifîcio  efTent  idonei  :  quid  de  te 
tuique  iimilibus  fiec,quibus  pec- 
care  libet  5  &  Iabor  pœnitentiae  ni- 
mis  grauis  eft?  Vnum  è  duobus  ne- 
GeiFarium  eft,vt  veiin  hac  vita,  auc 

in 


LIBER     SECYKDVi,  I45 

in  purgatorio  percutiaris  k'polia- 
ris ,  vel  in  a^dincio  illo  fublimi  lo- 
cum  non  habeas,  8c  in  arternum 
malleus  te  gehennse  contundat. 
Cui>igitur  non  eligis  (lî  quid  fapis) 
in  hac  vica  potiùs  contundi  Se  qua- 
drari  tribulatione  breui  &  leui, 
quâ  in  futura  reprobari;  &  ad  seter- 
nam  intolerabilcmquc  tunflonem 
amandari  ? 

Neque  defpicias  purgatoriam 
tunfionem  in  vica  futura  :  ea  fiqui- 
dem  ,  quamuis  arterna  non  fît;  gra- 
uior  tamen,  &:  farpè  diuturnior  eft, 
quàm  poena  quolibet  huius  vitar. 
Audi  enim  fanchim  Auguftinum 
explicantern  Pfalmum  trigefimum 
feptimum  :  Diatur ,  inquit,  Saluus 
cris ,  fit -tamen  quafi  perignem.  Et ejuia 
dicitur  9  SaIuus  tris y'contemnitur  tlle 
igttis,  grauior  iamen  trit  nie  ignis^uÀm 
(jmdtjuid  fotejl  bnmo  pati  in  bac  yir.i. 
Ha:cille,qui  addit  j  grauiores  fo- 
T-epurgatorij  pœnas  quàm  fint  ia- 
tronum  fupplicia,  &  quam  fuerint 
Martyrum  cruciatus:proinde  ftul- 
tos  elfe  qui  purgatorium  ignern 
contemnunt ,  &  tribulationes  vitsc 

G 


Î^C       Dfi   iîTERNA    FF.LICITATE 

prarfcntis  exhortent.  Et  quia  in 
oteduorumvel  trium  teftiumftat 
omneverbum  ,  audi  fandtum  Gre- 
goriutn  in  Pfalmum  tettium  Pœ- 
nicentialem:  lllum ,  inquic ,  tranjito- 
rium  ignem  omni  tribulationc  prœfenti 
exiftimo  intolerabiliorcm.  Audi  /an- 
6tum  Bernardum  in  Serraone  De 
obitu  Humberti  Monachi  :  llludy 
inquit ,  feitote ,  quia  poft  banc  yitam 
in  purgatqriù  loris  centupliciter  qux 
fucrint  hic  negle&a,  redduntur  y/que 
ad  nouifîimum  quadrantem.  Audi 
denique  fan&um  Anfelmum  in 
explicatione  capitis  tertij  exprio- 
re  ad  Corinthios:  Sciendum,  in- 
quit ,  efi ,  quia  grauior  eft  illc  ignisy 
quam  quidquid  peteft  homo  pati  in 
bac  yita.  Omnia  enim  tormenta  qu* 
bîc  funt ,  faciliora  funt  3  Cr  tamen  ho* 
mines  ,  ne  ca  patiantur  y  quidquid  ah 
bemine  fuerit  iuffum  >faciunt.  Quanta 
tneliùs  efi  facere  quxiubctDeui ,  ne  iîla 
grauiorapatiamur  ? 


LIBER      SECVMDV*         I47 
CAP.        XII. 

Defugienda  ciuitatemundi. 

EXplicata  a^difïcatione  Ciuita- 
tis  Dei  ,  id  ibium  reliquum 
cft,  vt  paucis  txponamus,  quid 
pociilimum  requiratur,  vt  ciues 
in  illam   feliciffimam  Ciukatem 
adicribantur.   Id  verb  \no  verbe 
dici  poteft  )  vt   videlicet  mundi 
huius    ciuitati  renuntiemus  3  ac- 
que  vt  hic  intérim  vt  adi;ena?  Se 
peregrini  viuamus.  Neque  enim 
rieri  poteft,  vc  fimul  ciues  mun- 
di &  ciues  Sanctorum  fimus  :  6c 
nemo  ciuitati  fa?culi  huius  nun- 
tium  remittit,  qui  non  flatirn  in 
finum    Cmicatis    Dei    recipiatur. 
S'ed  rem  totam  paulb  fuiiùs  ex- 
ponamus. 

Dua?  funt  ciuitates  in  Scriptu- 
ris  fanctis  nobis  declarata?  ;  ciuitas 
cerrena,  qua?  cœpic  in  Cain,  qui 
primus  in  terra  condidit  ciuita- 
tem,vtin  Genefilegimus;  ôc  Ciui-  ce».  4, 
tas  caeleftis ,  qua?  cœpit  in  Abcl3  & 
Gi, 


I4S       DE    jCTERNA    FELICITATE 

cuius  non  Abel ,  fed  Deus  efl  con- 

Heb.  \û  ditor,vtfupr%diximusex  Apofto- 

lo.  Iliius  ngifram  geflît  Babylon 

magna  ,  quae  confitfioncm  fîgnificat; 

huius  autem  nguram  gemc  Ieru- 

falem  Ciuitas  Régis  magni,  quac 

dicitur  yijioptcis.  Ciucs  terrenae  ci- 

uitatis  illi  funt ,  c\m   non  folùm 

corpore ,  fed  etiam  corde  in  terris 

habitant,  terram  colunt,  terrenis 

bonis  inhiant,  pro  iliis  conten- 

dunt,pro  illislitigant, proillistu- 

muituantur.  Huius  ciuitatis  prin- 

ceps  eftdiabolus ,  qui  de  Ciaitate 

cselelli  eiectus ,  ciuitatis  terrenae 

tyrannidem  occupauit.  Quamuis 

enim  Dominus  nofter  imminente 

lotn.u.  paffionefua  dixerit ,  N#/*c  ludicium 

efl  mundi ,  nunc  princeps  huius  mundi 

eiicieturforh;  ôc  verè  foras  eum  eie- 

cerit  baculo  crucis  fuse ,  ôc  per  ip- 

fam  crucem  deillo  triumphauerit, 

dicéte  Apoftolo  in  Epiftola  ad  Co- 

Cdojf. t  loffcnfesiExpolùns principdtus & po- 

teftates ,  trdduxit  confidenter ,  pdlàm 

triumpbans illos in  femctipfo.  Ho  c  ta- 

men  non  ita   eft  intelligendum, 

quafl  diabolus  penitus  de  mundp 


LIBER    SECYNDVS.        I4.9 

fit  eicctus,  au:  mundi  principatum 
penitus  arniierit  :  fed  qubd  eiectus 
fit  ab  illis  omnibus ,  &:  in  illis  om- 
nibus principacum  amiferit ,  qui  fe 
Chrifto  adiungunt>&  de  ciuitacc 
terrenafugientes,  in  Ciuitatem  ce- 
leltem  adfcribuntur.  Quod  enim 
diabolus  adhuc  in  ciuicace  terre- 
na ,  quar  &:  mundus  dicitur  3  impe  - 
rium  habeat/docet  Apoilolus  in 
Epiflola  ad  Ephcfios  ,  cura  aie:  » 
Non  cftnobis  coÙuciAtto  aduerfus  car-  £i"7elc 
nem  &  fanguinem  3  fed  dduerfus prin- 
cipes £r  potejÎ4tcs  j  aduerfus  mundi 
retlores  tcnebrArum  h  Arum.  I  caque 
adhuc  fatanas  cum  adminiftris 
fuis  principatumhabet  inmundo> 
ôc  re&or  eft  mundi ,  id  eft  ho- 
minum  mundanorum,  &  terrenas 
ciuicatis  ciuium  :  de  quo  mundo 
fan&ûs  Ioannes  dicit  :  "Mundus  in 
maligno  pefitus  eft  :  ac  fi  dixilfet,  - 

Mundus  capiti  fuo  adha?ret3qui 
malignus  per  anconomafiam  dici- 
tur :fiue,  mundus  inmaligni  dx- 
monisimperio  &poteilate  elt. 

Porrb  ciues  Ciuitatis  cadeftis 
illi  funt,qui  in  Regno  cxlorum 
G  iij 


IJO      DE  jETERNA   T'ïLICITATE 

beati  régnant  ,6:  illiquoque,  qui 
in  corpore  mortalipofiti  terra  in- 
habitant, non  corde  fed  corpore. 
,  Corde  enim  conuerfario  eorum  in 
BbiU.    cxlo  eft3  &  cupiunt  diiïolui ,  &  ef- 
fe  cum  Chrifto  qui  Rex  etl  Qui- 
tatis  caeleftis.  Quia  verbpermifti 
font  in  terris  ciues  cadi  cum  ciui- 
bus  terra? ,  ideb  S  captura?  fan&x 
dicunt ,  ciues  ca?li  elle  in  mundo  , 
fed  non  elle  de  mundo  ;  ôc  m  mun- 
do eiïe  non  vt  ciues,  fed vt  aduenas 
ôc  peregrinos  :  fie  enim  loquitur 
i.  Fet.  i    'ail&us  Petrus  ;  Obfecro  yostamquam 
adaenas  &  peregrinos  abftinere  y  os  à 
ctmalibus  dejiderijs  :  ôc  contra  ci- 
ues terra?  dicunt  Sacra?  iitera?5efle 
fyhcf.u  bofiites   teftamentorum  ,  promifsioni; 
(j>em  non  habentes ,  &  fine  Ûw  in  hoc 
mundo  :  his  enim  verbis  vtitur  fan- 
c~his  Paulus  in  Epiftola  ad'Ephe- 
i'îos.  Qu_a?  cùm  ita  fint,  nemo  Ce 
ipiefallatmemoexiftimetfe  ciuem 
mundi  &  ciuem  caeli  fimul  eiïe  poi- 
fe.  Ciues  mundi  de  mundo  funt, ci- 
ues caeli  non  funt  de  muntio.  De 
mundo  eiFe ,  6c  de  mundo  non  ef- 
ù3  contradicentia  fiinç  proinde  fi- 


LIBER     SECVNDVS.       Ijl 

mulcopulan  non  portant.  Quate 
quos  adhuc  mundus  &  terrena 
dcledtant,  ij  non  putenc  in  Ciui- 
tatc  carleiHfe  locum  habere  polle^ 
mil  antea  de  mundo  exeant ,  ixcu- 
lo  abrenuntient,  &  terrena  fafti- 
dianc. 

Et  quoniam  ha?c  magna  finit ,  Ôc 
à  paucis  intelliguntur,  vcl  ,vt  o- 
portet,  cogitantur:  ideo  vt  nemo 
ignouantiam  in  nouifïïmadie  pra> 
tendat  ,  nihil  fxpiùs  Apoftoli  & 
Euangelifta?  inculcant  ôc  repecunt. 
Audi  Dominum  :   Vos  de   mundo  loans. 
hoc  eflisy  ego  non  furn  de  hoc  mundo. 
Item  ad  Apoftolos  :  Si  de  mundo  loan.ij. 
fmjjetisi  mundus  cjuod fuum  cr.it  di- 
ligeret  :  quia  vero  de  mundo  non  eflis, 
proptereà  odit  y  os  mundus.  A  udi  bea- 
tum  Paulum  :  Sapicntia  huius  mun-  i-Cor  5. 
di  ftultitia  cfl  4pud  Deum  ,  Item:  l-Cor-5* 
Ucbueratis  de  hoc  mundo  exiffe.    I-  i.Ccr.n. 
tem  :  Vt  non  cum  hoc  mundo  damne- 
mur.  Audifandum  Iacobum  :  Kcf-  Iaf9ï'+ 
citts ,  quia  amicitta  huius  mundi  tnimi- 
ca  cfl  Deit  quicumque  ergo  y  oluerit  Ami- 
ens  cfjc  foculi    huius ,  inumcus  Dei 
cmjlituttur.  AudifanClum  Petrum:  *•*«*.* 
G    iiij 


151  BE  iCTERNA  PELICÎTATI 
Eugite-etus ,  eptœ  tn  mundo  efl,  cottcupif- 
centi*  ctrrupticnem.  Audi  fan&um 
*  Ioannem  :  Kclite  dîltgere  mundum, 
nequc  eacju*  in  mundo  f h*  t.  Item;  Si 
gjtiis  diïtgn  mundum ,  non  efi  chantas 

1.  ha.  5.  *p4tns  jn  eo>  Jtem,  Et  mundus  tôt  us  m 
malignopeft 'tus tfl.D enique  audi  Do- 
minum  dicentem  in  oratione  fua 

U*nm\-t.  âc{  pacrem  :  Ego  pro  eis  rogo  ',  non  pvo 
mundo  rcgo  3  fed  pro  his  tjuos  dedifti 
mihi.  Et  mundus  eos  odio  habnit  3  tjuit 
nonfunt  de  mundo  ^Jtcttt  &  ego  nonfum 
dcmundo.Hic  habemusapertifïimè 
mundum  fie  elfe  à  Deo  quodam- 
modb  excommunicatum  ôc  dam- 
natum,vt  pro  eo  Chriftus  nulfu 
modo  orandum  putauerk.  At  Ci 
Chriflus  non  pro  mundo  rogar, 

Uan.  t.  quomodo  alibi  dicit ,  Stc  Deas  dile- 

xtt  mundum  yt  Eilium  funmymgeni- 

tumdarct  rnum  Pater  diiigitmun- 

dum  ,  &  Filius  odit  mundum  ?  aut 

quomodo  Filius   mundum  à  fua 

oratione  excludit,  quem  Pater  à 

fua  dile&ione  non  excludit  ?  San- 

*    chis  Auguftinus  hune  locum  po- 
107.       n     -  i-i 

iteriorem  exponens,  dicit3  mun- 

dum,pro  quo  Chriftus  orarc  fe  ne- 


IIBER     SICVND7S.       I55 

gat5  reprobos  tantùm  iignifïcare, 
quomodo  loquitur  Apoftolus  in 
priore  ad  Corinthios  ,  cùm  ait:  i.Cjmu 
Vt  non  cum  hoc  mundo  datnnemur. 
Scd poffiimus  etiam  dicere ,  Chri- 
ftum  non  oraife  pro  mundo ,  quia 
qua?  tune  petebat  Apottolis,  mun- 
do minime  conueniebant.  Pete- 
bat enim  donum  perfeuerantia?: 
Serua,  inquit ,  ces  in  nomme  tuo  ;  6c 
fimul  petebat  eis  glori^m  fempi- 
ternam ,  cùm  diceret  :  Volo:  Pater, 
vt  vbi  fum  ego ,  &  îlltjjnt  mecum ,  vt 
videant  cUritatem  mcàm.  At  mundo 
iftanon  conueniunt:  neque  enim 
mundus  aptus  eft  Regno  cœlo- 
rum,  nifi  priùs  mundetur;  quo- 
modo non  decerec ,  ingredi  Régis 
cubiculum  hominem  luto  vndi- 
queafperfum,  ôc  fordidum.  Deus 
autem  diligit  maidum  3  &  pro  eo 
Filium  fuiTm  dédit,  vt  eum  verè 
mundarct,&:  idoneum  ad  Regnum 
facerer.  Idcb  ôc  Chnltuspro  cru- 
cifixoribus  orauit ,  non  vt  perfeue- 
rarentin  {latu3  in  quo  erant;  fed  vt 
Pater  illis  ignofeerec  ,  ignofeen- 
dopurgaret  a  vc  ôc  ipfi  de  mundo 
G  v 


rj4     BE    ,£TERNA    FELICITAT! 

exirent.  Quod  etiam  Chriftus  m 
illa  oratione  feruauic ,  in  qua  di- 
xit,  Non  j?ro  mundo  rogo  :  adiunxic 
enim  non  longe  uifrà ,  Vt  credat 
mundus^quia  tu  me  mififti,  Summa 
igitureft,  Chriftum  pro  fuis  ro- 
gaffe, non  pro  mundo;  quia  nifi 
quis  antè  cxeat  de  mundo  ;  quàm 
decorpore-,adRcgnum  Deinum- 
quam  peraeniet. 

Ergotjuicumque  Ciuitatem  il- 

Iam  fupernam  diligit,  feltinet  cxi- 

re  de  mundo ,  ne  repentfnus  dies 

potlremus  adueniat ,  8c  rapiat  eum 

devita^quandonullaei  fpes  con- 

uerfionis  erit  :  Ôc  cùm  de  mundo 

exierit,  obliuiicatur  mundum  & 

v  concupifcentias  eius ,  vt  folius  Ci- 

uitatis  Domini  afïîduè  recorde- 

turj&cum  Propheta  fancto  iu- 

a/»ntf     ret:  Si  oblitus  £*cro  tui  Icrufalem, 

eUiuicni  detur  dtxterj  mea.  ^AdhtYCAt 

liifgad  me*  faucibus  mets ,  fi non  me- 

minero  tut  :  fi  nen  propofuero   leru- 

falem  m  principio  UtttiA  me  4.  Ha?,c 

enim  eft  vera  nota  ciuium  Ciui- 

tatis  aeternae.,  Ci  reuerà  &  ex  totc 

corde  cupiant.dcftitui.potiùslii*- 


LIBER     SECVNDVS.        Ift 

gua&  manibus,  quàmaliquiddi- 
cere  aut  facere  contra  dileclionem 
Dei  Patris ,  &  cadeftis  patrie  :  &c  Ci 
verè,non  fîctè,  principium  lani- 
tiae  ipforum  JÛt  Ciuitas  illa,  qu» 
ciues.  fuos  beatosfacit  >  fie  vc  nul- 
la  eos  félicitas  mundana  deleclct, 
ôc  folaad  eos  exhilarandosinhoc 
exilio  fufficiat  futurorum  recor- 
datio  atque  expe&atio  gaudio- 
rum. 

Placetconcluderehunc  librum 
verbis  faiicti  Auguftim ,  vt  qui  mi- 
hi  forte  non  credent  ,  tanto  vi- 
rofidem  haberenon  dubitent.  Is 
enim  in  explicatione  Pfalmïfexa- 
gefimi  primi  his  verbis  explicat, 
quaefit  vera  nota  ciuium  ciuïtatis 
mundi,<Sc  ciuium  Ciuitatis  Dei: 
Omtjes,  inquit ,  qui  terrai  a  fapiunty 
omnes  qui  fdicitatem  terrendm  De$ 
praferunt  lomnesquifu*  qiiArunt,ncn 
qux  Icfu  Cbrifti>ad  yrum  iliam  dut- 
tatem perti?ient  qu&  didtur  Bdbylonia 
myftkè ,  &  hubct  regem  dubolum: 
tmncsétutcmy  qui  ca  qux  furfumfunt  % 
fapiunt ,    qui    c<defti<t    mcdtt*ntur+ 

G  vj 


1(6  DE  <«TERNA  FELICITATE 
qui  cumfoUicitudine  m  hoc  foculo  yi- 
uunt  ne  Deum  offtndant ,  qui  eduent 
fcccarc,  quos  peccantesnon  pudeteon- 
fiteri,  humtles  ,  mites y fan 'cliyiufti  ypy , 
boni y  omnesad  vnam  CiuitAtem  perti- 
nent >  qu*  Bjgem  babet  Chrifium. 


DE    £TERNA 

FELICITATE 

S  ANCTORVM 

fub  nomine  Domus 

Domini. 

LIBER    TERTIVS. 


CAP.     I. 

Jî>ubd  omîtes  Beau  fînt  domeftïci 
&flij  Dei. 

£tatvs  fum  in  his pr4tllït 
qux  citRd  funt  rmhi  ;  in 
Domum  Donnnt  ibmius. 
Verè  magna  &  ineffa- 
biiis  eft  caufla  laetandi  feruo  bono 
&  fideli,  quando  vel  follicitè  labo- 
rauit  in  vinea ,  vel  in  ncgotiationc 
cal  enta  mulciplicauic ,  v  cl  in  fladio 


158      DE    iCTERNA   FELICITATE 

brauium  primus  apprehendit  >  vel 
in  bello  aut  in  agone  coronam  pro- 
meruit,  vel  ouesfibi  créditas  di- 
ligenter  pauit ,  &  à  lupis  ftrenuè 
fortitérquedeferfdit  :  &his omni- 
bus Iabonbus  perfunctus  Domum 
Domini  fui  lœtus  ingreditur.  Sed 
videamus  cur.Domus  dicatur,qu2é 
paulb  antè  Ciuitas  dicebatur.  Hu- 
ius  enim  rei  nô  efl  illa  cauffa,  qubd 
angufta  fit  s  ôc  idefc  ciuitatis  no- 
m en  non  mereacur.  Siquidem  tam 
efl  ampla,vt  nulli  ciuitati,aut  e- 
tiam  Regno  magnitudine  cedat. 
Bamc.y  Audienim  quid  Baruch  Propheta 
^f"~  clam  et  j  0  Ifrael ,  quœm  magna  e$i 
Dow  us  Dei3&  ingïs  le  eus  habitattoms 
eius  !  Wlagnui  efi ,  &  non  habet  finem. 
Quid  ni  igitur  tam  magna  Do- 
mus  Ciuitas  dici  pofîit  ?  Prima  igi- 
tur illa  cauilaeft,  quiaBeati,  qua- 
uis  toto  Regno  cadorum  difFufK 
omnes  funt  domeftici  &  famiiia- 
res  Domini.  Potuiflet  enim  âli- 
quis  exiftimare  ,  fi  folius  Regni 
aut  Ciuitatis  mentio  fieret,  mul- 
tosforein  Regno  cslorum>&  in 
Ciuitate  Dei  noftn .',  qui  num- 


1IBER  TERTIVS.  !/£ 

quam  Deum  vidèrent  ,   <S:  num- 
quam 'ad.  eum  alloquendum  adi- 
tum  haberent,  nifi  per  Sanctos  ali- 
quos*naiores  aimicterentur.Quia 
verb  non  ita  fe  res  habent,  fed  om- 
nes  omnino  D eum  femper  vident, 
ôc  eum  eo  veriantur,&  colloquun- 
tur  facie  ad  faciem  ,  due  Tint  exi- 
mi;  Seraphini  &  Cherubini ,  A- 
poftoii  &  Propheca?  ,  fuie  mino- 
res Angeli   ôc  minores   Sancti. 
Nam  de  Angclis  cuitodibus  qui 
ad  vlcimum  ordinem  Ançielorum 
pertinent,  Dominus  dicit  :^nge-  Mât.\î. 
h  corum  in  cœlis  femper  yidenr  feiciem 
Tatrts  mei,  qui  in  ctlis  eft  :  ôc  Apo- 
ftolus  ad  Ephefîos  feribens  dicit,  Ephe 
S  an  do  s  omnes  elle  non  folùm  ci- 
ucs  Sanctorum,  fed  etiam  dome- 
flicos  Dei.  Ideb  habitatio  eorum 
non  folùm  Ciuitas  dicitur,  fed'e- 
tiam  Domus.  Sunt  quidemin  cx- 
lo  manfïoncs  diuerfae ,  maiores  ôc 
minores  ;  &  funt  etiam  corons  di- 
uerfs,  illuflriores,&  minus  illu- 
ftres,  pro  diuerfitate  meritorum: 
fed  tamen  ciues  illi  funt  omnes 
beati  &felices,  ôc  omnes  mundi 


léo    DI  ATIKK  A  F  E  L  I  C  I  TATI 

corde  ,&charitatepleni.  Propte- 
reà  nemo  eft  qui  non  fie  etiam  in 
Domo  illa,&  qui  Deû  non  videat, 
cVcumeo  nôverfeturvt  doînefti- 
cus  ôc amicusrquamuis  in  aliis  Re- 
gnis&  ciuitatibusmulti  Tint,  qui 
Regem  numquam  videant,&:ra- 
rifîimi  qui  ad  eius  colloquium  ôc 
confuetudinem  admittantur.  Al- 
téra ratio  elfe  videtur >  quia  in  ci- 
uitate  multi  Regem  vident,&:  cum 
eo  loquuntur,fednonomnesfunt 
filij  ôc  heredes  Régis ,  fed  ij  tan- 
tùm ,  qui  in  palatio  degunt,  ôc  à 
Rege  pro  filiis  ôc heredibus agno- 
feuntur.  At  in  Regno  cadorum  ôc 
Ciuitate  Dei  nôftri  omnes  Sancli, 
fîue  maiores,fîue  minores,verè  sût 
filij  Dei,  ôc  fratres  Chrifti,  ôc  here- 
des Dei,  &coheredes  Chrifti:  ac 
per  hoc  etiam  inter  fe  fratres ,  neq; 
maiores  defpiciunt  minores  ,neq> 
vllus  eft  inter  cos  liuor  aut  inuidé- 
tia.  Nam  cùmDominus  ©ratio- 
nem  illam  primariam  &quotidie 

Mâtt.6.  recitandam  doceret,? Uterm fi ler^ui 
csinctlis'-)  neminë  exclufit  :  ôc  cùm 

MAt.iî.  Uî  îudicio  dicet ,  VamttbtncdiBi  ?*- 


LIBER     TERTIVS.  l6l 

tris  met,  poftdcte  parât  um  y  obi  s  I{f- 
gnrnm  }  conftitHttene  mundt  j  nemi- 
nem  iuitorum  excipiet  :  Se  cùm  A- 
poilolus  ad  Romanos  dixit,  Qui-  ^om  g# 
cumque  Spirun  De*  aguntur,  ïjfuntfilij 
Dei '  :  8c  paulb  infrà  :  Ipfe  Spirttuste- 
ftimomum  reddit  fiiritui  nofiro  ,  qued 
fumus  filij  Dei  \fi  tut  cm  filij  ,  &  herc- 
des,  heredes  quidem  Dci ,  coheredesau- 
*w(T/;/7y?*:nequeipfevllum  exciu- 
fit,neque  magnum  neque  paruum, 
modo  Spiritum  Dei  habeat ,  &  ab 
eoduciièfînat.  Quod  ccitc  com- 
mune eft  omnibus  regeneratis  in 
Chrifto,  &  in  fide,  fpz ,  6c  charita- 
teperfeuerantibus.  Beatus  quoq; 
Petrus  in  EpiiTolafua  priore  om-  i.  ht  h 
nibus  regeneratis  pollicecur  here- 
dicatë  incorruptibilem ,  &  incon- 
taminatam,  &  immarcefcibilem, 
conferuatam  in  cxlis .  Denique 
fanchisloannes  in  Epîftola  prima  ljcau., 
omnibus  iuitis  fine  excepeione  di- 
cit  :  Vtdcte  quaftm  ch/tnratem  dcdtt 
nobis  Vaury  yt  filtj  Dcimmincmur ,  <<r 
fimus* 

Rectè  igitur  dicitur  Domus ,  & 
non  iolura.  Cùutas  &  Regnum  , 


l6l  DE    .€TERNA    FELICITATï 

habitatio  îlla  Sanctorum ,  in  qua 
emnes  font  fîlij  ôc  haeredes  Régis 
magni,  ôc  omnes  à  Deo  diligun- 
tur  vt  filij ,  &  à  Chriflo  vt  fratres; 
ôc  iure  dicere  polTunt  cum  Pro- 
V^lU  pheta  :  Quam  bonum  &  c^uam  iucun - 
dum  habit  are  fratres  in  ynum  !  Nara 
quaemaioriucunditas  cogitari  po- 
teft  ,  quàm  verfari  cum  innumera- 
bilibus  Angelis,  &  hominibus  ma- 
ioribus ,  zqualibus ,  minoribus,  & 
ab  omnibus  aflfecfcu  iinceriflimo 
diligi  vc  fratrem  ,  tra&ari  vt  fra- 
trem, complecti  vc  fratrem? 


CAP.     II. 

De  mngnitndine  & pulchritudwe 
Dornm  Dez. 

A  Lia  ratio  cur  habitatio  San - 
ctoruîn  Domus  dicatur,aiTï- 
gnari  potefl>quia  videlicet  domus, 
praefertim  Regia*  plurimahabent 
ornamenta  in  aulis,  in  cubiculis, 
in  thalamis  ,  quae  reliqua  ciuitas 
non  habet.  Nam  quis  enumeret 
petiftromata,aulaca,  tapetia,  vc- 


LIBER    TERTIVS.  l6j 

fies  pretioïas ,  vafa  aurea  &  argen- 
té*,  quibus  fulgent  palacia  Rc- 
gum.î  Nec  folùm  oïnamenta  in- 
teriora  magno  pretio  confiant,  fed 
etiam  ipfa  aedificatio  externa  ad- 
mirabilis  elfe  foie*  ob  marmora 
pretiofa,  &  coltimnas  ,  atria  de- 
aurata  vel  depicta  ,  hortos  pcnfi- 
les ,  ôc  alia  id  genus ,  qnx  enume- 
rarc  longum  elfet.  Salomon  Rex  j.r*»,/, 
Ierufàlem  pofteaquam  a?difïcauit 
cempjum  Domino,  ea  magnifi- 
centia  qua  par  erat,  sedifïcauit  e- 
tiam  domum  fuam  tanto  appara- 
tu,vt  in  ardifîcatione  coniumpfe- 
rit  annos  tredecim  ;  cùm  tamen 
adminiftros  Se  pr«efe&os  operum 
haberet  plurimos,  6c  materia  la- 
pidum  precioforum  &  lignorum 
cedrinorum  efîèt  ad  manus.  Nec 
minore  fumptu  &  induflria  aedi- 
ficauit  palatium  vxori  fur  ,  filial 
Régis  i£gypti  ,  &  domum  fai- 
ms Libani  ,  cuius  deferiptio  ha- 
betur  in  libro  tertio  Regum ,  ita 
fumptuofam  vt  incredibilc  videa- 
tur.  Ergo  Scriptura  facra  cùm 
Domum  Dei  appellat  eam  ha- 


1^4      DE   jCTERNA   FELICITATE 

bitationem  quam  appellauerat  Ci- 
uitatem  Dei  ,  &  Regnum  cado- 
rum;  id  fignificare  voluit,  totam 
Ciuitatem  illam  ,  &  totum  illud 
Regnum  ita  nitere  &  fulgere,  vc 
domus  Regia  fnlget  ac  nitet.  Nam 

-  vtexProphetaBaruchaudiuimus, 
Domus  Dei  tam  ingens  elt ,  vt  to- 
tum Regnum  cadorum  occupare 
poffit. 

Admirabile  omnino  videbatur 
paulb  antè ,  Ci  totum  Regnum  ali- 
quodeapulchritudine  fpienderet, 
qua  fplendet  eius  primaria  ciuitas. 
Quis  ergo non  obitupefcat , /i  co- 
gitet  totum  caelorum  regnum  dici 
Domum  Dei  ,  quia  totum  orna- 
tum,  totum  pulchrum,  totum  pre- 
tiofum  eft  ,  ac  ipia  Domus  Dei? 

«- ,  a    Iure  clamât  Propheta  Dauid  :  Con- 

rjAl,  8j.  n  ■        ,      1  r   ■  • 

cupîfcit ,  &  déficit  Anima,  med  m  dtrtà 
Domini:  quis  enim  non  toto  cor- 
de concupifcacvidere&poffidere 
domum  Regiam  nobilifïimam, 
qua?  totum  Regnum  magnitudine 
fua  adsequet  ?  ôc  contra  videre  & 
poflidere  Regnum  ampliflïmum, 
quodquamlibet  Regiam  domum 


LIBER     TERTIVS.         l6f 

adxquet  ornamentis,  Ôc décore,  ac 
pretio  ?  Necfolùm  concupifcercc 
anima  noftra  talem  Domum  &z  ta- 
ie Regmim  ,  Ci  attente  ifta  cogita- 
ret  Se  rldeliter  crederet;  verùm  e- 
tiam  plané  defîceret  &  extra  fe  ra- 
peretur,  ob  incredibilem  pulchri- 
tudinem  ôc  magnitudinem  tantae 
rei.  Sed  noshumi  ftrati  rebiifque 
terrenisintenti,  magna  elle  puta- 
mus  quae  hîc  cernimus ,  &  ideb  de 
inuifibilibusnoncogitamus  :  que- 
admodum  pueruli  faciunt,  qui  do- 
mum paternam  numquam  egrelîî, 
domunculam  fuam  diligunt  ,  de 
palatiis  Regum  ne  cogitant  qui- 
dem.  Quomodoetiamruftici  fo- 
Icnt ,  qubd  ciuitates  numquam  vi- 
derint ,  de  colendo  agello  iuo  fol- 
■  licirifuntj&dereparandadomun- 
cula  lignea  vel  lutea,fi forte  rui- 
nam  minetur  ',  de  palatiis ,  de  arci- 
bus ,  de  foro ,  de  theturo,  de  hono- 
ribus,de  dignitatibus,  de  augen- 
dis  pecuniis ,  de  fplendidk  conui- 
uiis  nuila  cura  eos  reinordet.  Ec 
fortalTe  ruftici  &  pueruli  beatiorcs 
font  ciuibus  locupleùbus,  &ma- 


l66    DE    itTERNA   F E L I C I TÀTE 

gnis  Principibus:  quoniam  eaqua* 
■videncur  in  hoc  mundo  fublimia, 
plus  affermit  moleftice&'periculi, 
quàmfolidae  vtilicacis  veldignita- 
tis.  Qux  verb  bonafunt  in  Donio 
illa  cselefti  Patris  noftri  Dei,  &  ve- 
rè  maxima  funt,&  nullam  adferunc 
moleftiam,  nullûmve  periculum> 
fed  ab  omni  moleftia  &  periculo 
libérant  ,  non  ad  tempus,  &d  in 
■  fempiternafaecula. 

Icaque  beatus  Paulus,  qui  nec 
paruulÙs  nec  rufticus  erat,  Se  bona 
liuiusmundi  nouerat,  quippe  ho- 
mo  docbifîimus,  &  cum  fapienti- 
bus  verfatus  5  &"  fïmui  in  Domo 
Dei  fuerat ,  &  Ciuitatem  cseleftem. 
luftrauerat ,  raptus  in  Paradiium, 
Ôc  in  tertium  carlum  ,  de  fe  ipfe  di- 

i  Cor  a.  c*c:  "&on  contempUntibus  nobts,  cjuœ 
v/dentur,  fed  qtt*  non  videntur.  Quœ 
enim  videntur>  temporaliafuntiqu*  non 

?hilif>.$.ytdentur,*terna:  &rrurfum:  Ncjfra 
étutem  conuerfatfo  in  calis  eft:  &  nos 

Colojfj.  omnes  exhortans  dicebat:  Qu/efur- 
fumfunt  qutritc  ,  ybi  Cbrifitts  eft  in 
dexterd  Deifcdens;  qtt<e  furfumfuntfe- 
fitc ,  non  qu*  fuper  terrant. 


LIBER     TERTIVS.  l6j 

CAP.      III. 
De  tridinio  Domm  Dei. 

ACcedit  alia  ratio  curDomus 
Domini  dicacur  5  qua?  di&a 
eft-  Ciuicas  &c  Regnum  :  ea  verb 
duciturab  illis verbis  Domini,  /;;  ioanAr 
domo  Vdtris  mei  manfiones  multœ  funt, 
Siquidcm  in  domibus  funt  tricli- 
nia  adcibum  fumendum,  cubicu- 
la  cum  cubilibus  ad  fomnum  ca- 
piendum  ,  aula?  vel  atria  ad  varias 
exercendas  actiones  ,  qua?   extra 
domosfierinon  folent.  Ac  vt  in- 
cipiamus  à  triclinio,  verè  cft  tri- 
clinium  in  Domo  Domini  s  vbi 
Sancti  omnes  non  folùm  cibis  Re- 
giis  vefcuntur ,  fed  quod  eft  admi- 
randum  valdc  ,  &  non  credibilc, 
nifi  Spiritus  fanctus  ipfe  hoc  nos 
docerec,  Rex  ipfepraecinctus  men- 
fis  miniftrat.Sic  enim  loquiturDo- 
minas  apud  Lucam  :  Bearifuntferuï  &*•  11. 
illiy  quos  cum  venerit  Dommus,  tnnene- 
rit  vigiUntcs  :  Amen  dtco  y  obis ,  quod 
prtcinçctfc  &f4aet  iUos  dtfc  wnlxrei& 


r63    de  jETernà  felicitate 
tvAuJiens  miniflrabit  *#/.r.Qualc,qua?- 
fo ,  eft  hoc  triclinium  ?  quis  vm- 
quam  audiuit  talia  ?  Dominus  ftat, 
famulus  recumbit.  Dominus prsc- 
cingicur ,  vt  fine  impedimento  mi- 
niftret;  famulus  dilcingitur,  vc  li- 
ber i  ù  s  tk  commodiùs  recumbat. 
Dominus  tranfît  difcurrens  ,  (Scri- 
bes adfercns;  famulus  quietè  co- 
médie, &  cibis  Regiis  fruitur.  G  fi 
ifta  cogitaremus ,  &  caperemus, 
quàm  citb  vilefcerent  omnes  ter- 
rent cupidkates  î  Praecinxit félin- 
teo  aliquando  Dominus  3vt  difei- 
IvuKii.  P,Jhs  pcdeslauaret.  Petrusexhor- 
ruit,  &  ferre  non  poterat,  à  Do- 
mino feruispedeslauari.  Sedtunc 
Pecrus  meritbexhorruit,  quiavi- 
dit  maieftatem  humiliatam  3  vt  ex- 
emplum  humilitatis  feruulis  fuis 
daret.    Seà  in  Domo  illa  cseiciti 
prarcinctio  &:  minifterium  Domi- 
ni  non  eft  humiliatio3fed  dignatio  : 
ncque  humilitatis  exemplo  indi- 
gebunt  ferui  Dei  in  ca?lo ,  vbinul- 
li  erunt  iuperbi  3  fed  omnes  in  om  - 
ni  génère  virtutum  confïrmati  at- 
que  perfe&i.  Igitur  prxcinctio  illa 

Domini 


LIBER     TERTlVS,        l6? 

Domini  fignifïcat,ita  libéré,  ita  ex- 
pédiée ,  ita  fine  vllo  impedimen- 
to  adfuturum  Dominum  vni- 
cuique  feruorum  6c  fratrum  fuo- 
rum ,  bonis  omnibus  cumulando 
ac  recreando  ,  ac  iî  nihil  haberet 
aliud  quod  agerec^  6c  foliis  cum 
fol  oeil  et. 

O  Anima  Chriftiana,  quid  eft 
hocJVtinam  faperes  &  inteliigc- 
res;  quali  honore,  ôc  quali  deleàa- 
none  cumulable  Dominus  in  ster- 
num fan&os  fcruosfuosîHçcenim 
fïad  cor  tuum  profundèdefeende- 
rent,certè  tu  quoque  fpiritu  fer- 
uens,  lumbofque  prarcinctus  to- 
tum  te  in  obfequium  tam  dulcis 
Domini  la?tus  impenderes  :  6c  Ci 
quando  in  pauperibus  fratribus 
luis  tibi  occurreret,  non  folùm 
non  cum  faftidires ,  aut  toruè  afpi- 
ceres  i  fed  charitatis  viieeribus 
dilatatis  îllum  reficeres  ac  fouercs, 
memor  verborum  illorum  ^.Amcn 
dic9  y  obis,  qtumdiu  feciftis  y  ni  ex  frA*  *  "  ' 
tribus  mets  minimis  ,  mihi  feciftis. 
Qubd  autem*  faciet  feruos  fuos 
difeumbere ,  ftgnificat  eos  iana  in 

•H 


I70  DE   ATERNA  FELICITATE 

Domum  Patris  admillos  ,  pofle 
tutiiïimèfinevllo  periculo  aut  fol- 
licitudine  recumbene,  ôc  repleri 
ac  ftui  bonis  omnibus ,  quibus  re- 
fertaeft  Domus  Domini.  Nullus 
enim  deinceps  ericqui  vel  per  vim 
vel  per  infidias  polïïc  eos  impedire 
vei  prohibere,  ne  omni  bono  li- 
berrimc  ,  perfruantur.  Denique 
qubdipfe  Dominus  traniîens  mi- 
niftrcc,nihil  efl  aliud ,  nifî  prarci- 
puas  epulas  San&orum  in  ipfoDo- 
piino  elfe;  ipfe  enim  eftpanis  vitac, 
ipfe  efl  fons  fapicntiç.-ipfe  efl:  man- 
naabfconditum ,  quodnemo  fcit, 
nifiquiaccipit.  Itaque  ipfetraniit 
ad  omnes  ;  ipfe  miniftrat  omnibus 
epulas  ineiïabiles ,  qu<e  fine  fafti- 
dio  faciantjôc  fine  fatietate  replcnc. 

■iii  ii     ■  i        r  i  ii  i 

CAP.    IV. 
De  cubictilis  Domus  Dei* 

Ranfeamus  nunc  à  triclinio 
ad   cubiculum   vel    cubilia, 
#f4*  Exultabunt3  inquic  Dauid  , $*ncït 
inglomi  UubuntHT  in  cubilMs  fuis. 


LIBER      tERTIVS.  I7I 

Hoccubilenihil  eftaliud,nifi  re- 
quies  omnimoda  Sanctorum,  Se 
fomnus  illc  de  quo  canicalio  loco 
idem  Dauid:  Cumdedem  diltïïis  fuis  ff%  U£. 
fomnum^cce  beredttxs  Domim.  de  qua 
requie  dicic  in  alio  loco  :  Inpaccm  vfal.  4. 
idtpfum  dormum  dr  requiefeam.  De- 
nique  ha?c  et!  illarequies  ,dequa 
di&um  eft  fancto  Ioanni  :  Scribe,  xpo.ixl 
Beati  mortui  qui  in  Domino  moriuntur. 
lAmodoiam  citât  $piritiïsyyt  requief- 
cant  x  Uboribus  fuis:  $peî'4  entnt  tllorum 
fcquuntur  illos .  Magnum  eft:  hoc  bo- 
num,&  proprium  Beatorum.  Si- 
quidem  in  hac  vita  nemo  omnino 
iibereftalabore  :  &  qui  videntur 
quiefeere ,  vjc  nobiles  8c  diuices,  il- 
li  maioribus   vrgentui:  anguftiis. 
Non  enim   fine  caulFa  Dominus 
nofter    diuitias    comparauit    fpi-  MWf.t/é 
nis,  in  parabola  de  feminante.  &:  J^7« 
lob,  l)litituty  inquic ,  tjr  rit  4  homints 
fnpcrtcYYtm  :  Se  vmis  ex  ciuslociis3  Io^' 
Homo,  inquit  3  n-.tfitur  ddUborewy  O* 
4uix  dd  voLtum.  Sed  omnium  cla- 
rifIîmcEcclefiafticus;>Orr//^r/owrf-  EfcU.+o 
g**,  inquic  icrcdtd  eft  omnibus  homî- 
nibusjs iitgù  gAucfupcrfilios ^Ad4my 
Hij 


IJl  D£  ATERNA  FELICITATE 
à  die  exitus  de  -ventre  mat  ris  eorum , 
yfque  m  diem  fepulturA  m  matrem  om- 
nium. Cogitationes  eorum ,  &  timo- 
rés cordis,  adinuentio  expetlationis , 
£?  dies  finitionis ,  a  ref dente  fuper 
fedem  glortofam  yfque  ad  bumiliatum 
in  terra  &  cinere  :  ah  eo  qui  ytitur 
hyacinthe  y  {?  portât  coronam,  yfque 
dd  eum  qui  operitur  ïino  crudo.  Hxc 
Ecclefiafticus  :  vbi  pulcherrimc 
docet ,  nullum  mortaliurn  vllo 
tempore  quietis  elfe  participem. 
Exponabreuiter  hanefententiam, 
vt  orrmes  intelligant,  quanti  fieri 
debeat  fomnus ,  id  eft  requies  Bea- 
torû.  Occupatio  magna,  inquit,  créât* 
eft  omnibus  hominibus ,  &  iugum  gra- 
ue  fuper  filios  ^4d*m.  Occupatio 
opponitur  quicti:  fed  quia  multi 
occupantur  in  rébus  Isetis 3  in  vc- 
natione,  inlufu,in  cantu,in  fal- 
tatione,  addit ,  <r  iugum  graue;  vt 
oftendat5loqui  fe  deoccupationc 
laboriofa  &  molefta,  qua  nemo 
delectatur ,  &:  quam  omnes  refu- 
giunt.  Atquehanc  moleftifïïmam 
occupationem  dicit  c(Tc  creatam 
hominibus ,  id  eft ,  adiun&ara  de 


LIBER      TERTIVS.  173 

deftinatam  homini  ab  ipfa  creatio- 
ne  tamquam  comitem  indiuiduum 
ôc  infeparabilem.   Id  quod  expli- 
cat ,  ne  quis  forte  non  intelligeret, 
dicens, }  dte  exitm  de  y  entre  ttuuris 
corum,-vfcjucin  diemfeptdtur*  in  m*- 
trem omnium.  Itaque  mitiùs  a&um 
eft  cum  bobus,  qui  iugum  graue 
ferunc  incerdiu  ,  ôc  noctu  quief- 
cunt,  quàm  cum  hominibus,  qui 
diebus  &  no&ibus  iugum  grauc 
ferre  coguncur.   Deinde  breuiter 
attingic    partem    occupationum 
moleftarum,  quaeinftargrauiiîimi 
iugi  colla  mortalium  premunt.  Co- 
£ttationesy  &  timbres  cordts> ,  tdinuen- 
tio  expe&dtionis  ,  6r  dies  finitionis. 
Prima  pars  moleftae  occupationis 
efl   cogicatio    rerum  futurarum: 
femper  enim  follicitus  eft  decra- 
ftino  j  ac  dicic  intra  fe  :  Quid  erit 
poft  h*c  ?  Amittemus-ne  id  modicum 
ùoniéjuo  fruimur  ?  Ex  his  nafcitur  ti- 
mor  cordis  continuus ,  qui  non  fi- 
nit hominem   requiefcere.  Atquc 
haec cogitatio  cum  proie  fua,qux 
eft  timor,  duplex  eft  :  altéra,  quarn 
fibi  ipfe  animus  fingit  >  altéra  3  qua: 
H  ii) 


174  DE   itTERNA   FEIICTTATE 

«eceflaria  eft,  &  quam  nemo  fuge- 
repoteft.  Deprioredicit,W;w«f«- 
tie  cxpeclationis ,  depofteriore,*//^ 
finitionis.  Adinuenit  hcmo3ideft3 
fingit  fibi  varias  expectationes 
rerum  futurarum ,  qua?  non  mi- 
nus cruciant,  quam  fi  certb  Ven- 
tura? eiïent.  Sed  maxime  torquct 
cogitatio ,  ôc  timor  mortis  >  quam 
vocat  diem  finitionisiquam  omnes 
cum  timoré  tanto  expédiant,  vt 
Heb,%.  «Apoflolusad  Hebraeos  eamvocet 
continuam  feruitutem  :  mortis  e- 
nim  expectatio  amarefcere  facit 
omnes  huius  vitae  iucunditates. 
Deniqj  addic  Ecclefiafticus,  hanc 
laboriofam  occupation em  ita  ef- 
fe  communem  omnibus  filiis  Adar, 
vt  pertineat  ad  omnes  hommes, 
à  primo  vfque  ad  vkimum,  ab 
illo  qui  fedet  in  throno  fublimis, 
ôc  geftat  coronam,  8c  vtitur  hia- 
cintho,  vfque  ad  eum  qui  humi 
iacetj  &  vtitur  lino  crudo.  Atque 
in  bis  omnibus  funt  homines  poil 
Adac  peccacum  beftiis  omnibus 
mfeliciores  ;  beftia?  fiquidem  fine 
timoré  viuunt,  nequede  craftino 


1IBER     TERTIV5.         I75 

ibllicitaefunt5&;neque  recordan- 
turprseteriti  laboris,neque  angun- 
tur  expedatione  futurorum.  Et 
ideb  iapiens  Ecclefiafticus  dixit5 
hociugum  efie  fuper  filios  Adam, 
tum  vtexcluderet  beltias,  qua?  li- 
bers funt  ab  hoc  iugo  j  tum  vt 
indicaret,  caulïàm  huius  miferix 
fuilïe  pcccatum  primum  hominis 
primi. 

Illudautem  eft  omnium  mifer- 
rimum  iis  qui  ad  cadeftem  Do- 
mum  non  afpirant,qubd  in  hac 
vitaiugum  graue  ferunt,  fed  gra- 
uiùs  multb  apud  inferos  inuenient. 
Siquidcm  in  hac  vita  nemo  liber 
eft  à  labore,  fed  cum  aliqua  confo- 
lacicne  coniuncto  :  polî  hanc  vi- 
tam  apud  inferos  labor  &  dolor 
eft  fineconfolatione&requie:  in 
folabeataDomoDeirequies  cft  fi- 
ne vllo  labore,  de  côfolatio  fine  vl- 
lodolore.  Reclè  igitur  canit  Pro- 
pheta,  Exultabunt  Sancli  in  gloria,  pf- l** 
Içtabuntur  in  cubilibusfkis  :  quoniam 
non  requiefcent  vt  dormientes, 
qui  no  fentiunt  quietem  fuam;  fed 
eu  exultacione  magna  requiefcent, 
Hiiij 


I7<5       DE    ^ETERNA   TBIICITATz 

fcientes  &  cognofeentes  cum  eter- 
na gratiarum  a&ione  bonum  feli- 
ciuïma?  quietis  ,  ab  omni  kbore,. 
doiore ,  ti-raore,  moleflia 5  pertur- 
batione  liberrimae.  Profectb  Ci  ni- 
hiî  eiïet  aliud  in  Dorao  Dominï3 
nifï  ifta  fempiterna  requies,  non- 
ne digna  effet ,  quae  omnibus  hu- 
ius  vit»  laboribus  &  doloribus 
emeretur?  Et  fî  apud  inferos  tor- 
mentumnon  effet  aliud  nifî  fem- 
piterna &  irrequieta  vigilia,  nonne 
digna  elfet,  quae  omnibus  huius 
vitae  diurnis  no&urnifque  oratio- 
nibus  6c  fletibus  redimeretur  ? 
Certè  enim  quàm  dulce  San6cis 
erit3in  exitude  hoc  fa?cuIovidere 
fine  laboris  &:  do!oris,,tâ  erit  ama- 
rum  iniquis  in  exitu  (îmili  cernere, 
nullam  deinceps  fperandam  efFe 
requiem  iaborum  arque  dolorum. 
Vltimum  terribilium  dicitur  eiïk 
mors  :  &  tamen  quia  mors  re- 
quiem aliquam  habere  videtur, 
ideb  miferrimiilli,qui  ad  inferos 
jipot.9.  descendent, qutrent mortem ><?  non 
inuenient  eam  :  &  defiderabunt  m$- 
rix  &  fuçiet  mors  ab  eis,  Itaque  ca- 


IIBIR     TERTIVS,         I77 

rentia  omnisquietis  grauiusiudi- 
cabitur  malum ,  quàm  fît  vltimum 
terribilium.  Ettamen  tantaeftin 
hoc  fseculo  mortalium  excitas,  vc 
pro  nihilo  ducant,  requiem  fem* 
piternam  amittere,  Se  ad  locum 
illum  defeendere,  vbi  fupplicia  re- 
quiem nullam  admittent. 

CAP.    V. 
Deaula  Domus  DeL 

REflant  Ioca  in  domo  nego- 
tiis  variis  deputata.  Sed  in 
Domoiila  beatavnum  erit  nego- 
tium  commune  omnibus,  Re°is 
ïuperni  laudatio.  Hic  enim  qui- 
dam negotiantur  vt  lucrenturpe- 
cuniasjalij  vt  dignitates  acquirant; 
alij  dant  operam  ftudiis  do&rina- 
rum  ^vtdii'cant,  vel  doceanr,  alij 
mechanicis  artibus ,  vt  parent  quse 
iunt  ad  vitam  neceiîaria.  Sed  in  illa 
regione  viuentium  &  immorta- 
lium  nulla  eric  inopia ,  nulla  igno- 
rantia,  nulla  necefîitas  ,  ambitio 
nulla  $  omnes  eruntftatujpra*fenti 
H  v 


17$      CS.  iSTERNÀ    fILICITATE 

contenti,neque  aliquid optabunt 
autrequirentampliusjproinde  to- 
tieruntin  fummo  bono  fruendo, 
diligendo,  &  laudando  intenti. 

Sed  videor  mini  audirequidi- 
cant,officium  laudandi  Deum  in 
Pfalmis  &Hymnis,  ac  praecipuc 
in    Horis    canonicis   recitandis  , 
non  carere  labore  &  fatigacione: 
nec  deetfe  qui  graue  onus  impo- 
fltum  iîbi  elfe  querantur  ,  quod 
tôt  horas  cantando  in  Ecclefiis ,  &: 
Deum  laudando    confumere  iu- 
beantur.    Q^uibus   reipondemus, 
laudationem  Dei  in  hoc  tempore 
meritum  ç(Te,  in  vita  alterna prar- 
mium  :  atq;  hinc  fieri,  vt  hicqui- 
Jf.  ia6  ^em  ^c laboriofa multis  &  molefta 
'  quçibi  erit  omnibus  iucunda  8c  dé- 
cora laudatio.  Nunc  multa  legi- 
mus  vel  canimus  3  quac  non  intelli- 
gimus  :  prartereà  in  abigendis  va- 
nis  cogitationibus,  quafi  mufeis 
importuniffimis ,  non  mediocriter 
îaboramus  :  denique  corpus  quod 
corrumpitur,  non  poteft  diutiùs 
mentis  fundionibus  fine  fatigatio- 
nt  ferake.  At  in  beata  illa  patria 


LIBER     TERT1VS.  Vj$ 

corpus  erit  immortale  &  impafïl- 
bile,aberuntmufc2e  inanium  cogi- 
tacionurrijintelligemusomniaper- 
fcctifïïmè  qua?  cancmus  :  8c  quod. 
eftpotifïimum^nihil  eritaliuddi- 
uina  laudatio ,  quàm  felicitatis  ex- 
ercicatio:proinde  fî  non  eritmo- 
lefta  fempiterna  félicitas  ,  neque 
molefta  cfle  poterit  alterna  lau- 
datio. Elle  autem  in  caelo  Dei  lau- 
dationem ,  beatitudinis  exercka- 
tionem,docet  Propheta5qui  ait:  p  ,  .  , 
Beat i  qui  habitant  in  Domo  tua3  Domt- 
ne,  infçculafçculerum  laudabmt  te.  S  i- 
cut  enim  ad  beatitudinem  pertinet 
femper  videre  <3c  amarefummum 
bonum  \  fie  ad  exercitium  beatitu- 
dinis pertinet ,  femper  admirari  Se 
laudare    pulchritudinem    fummi 
boni.    Et  quemadmodum   nemo 
fatigabitur  Deum  amâdo,fic  etiam 
nemo  fatigabitur  Deum  laudan- 
do.  Adde  qubd  non  folùm  non  fa- 
tigabimur    videndo    ôc   amando 
Deum  y  fed  etiam  non  fatigabimur 
videndo  &  laudando  opéra  Dei3 
quee  omnia  femper  in  conipectu 
aderunt,cV  pulchritudinem  iuam 

Hvj 


ï8b      DI   iETERNA    FELIC1TATE 

eximiam  femper  oftendent  :  ncc 
laudarepocerimus  opéra  Dei3pul- 
chra  valdcj  quin  fimul  laudemus 
Auctorem  operum  illorum,  quae 
femper  clamabunt,  Ij/fe  fecit  nçs, 
&nonipf<tnos.  Deniqueficutnum- 
quam  obliuifci  poterimus  benefi- 
ciorum ,  quibus  nos  Deus  obruit, 
&quafi  nodis  amoris  infolubilibus 
adftrinxicjfic  etiam  non  poterimus 
iv  De  non  femper  animis  gratiflimis  iu- 
Cmitate  hilare  in  laudibusoptimiBenefa- 

Concludamus  igitur  cum  fancto 

Auguftino  j  atque  dicamus  :  Quid 

aliud  ageretur  y  yhi  necjtte  y  Ha  defidU 

cejfitbttur^  neque  vlld  indigentia  Ubor*- 

bitur?  Ipfe  Deus  finis  erit  defideriorum 

nofirorum ,  qui  fine  fine  yidebitur,fine 

fafitdto  tmabiturjtnefatigdtione  laudd- 

bitur.  Hoc  munus^  hic  ajfcclus^hic  acîtn 

profetlo  erit  omnibus ,  fie  ut  ipfa  vita  <t~ 

îerna  communis.  Ibi  ergo  yacabimus  & 

yidebimusiyidebimu*  &  amabimusi  a- 

mxbimus  &  Uudâbimus,  TLcce  quod  erit 

in  fine  fine  fine,  H<tm  qui*  alius  nofter  efi 

finis ,  mfi  peruenire  ad  ï\egnum  cuint 

kuim  efi.  finis? 


tIBIR     TERTIVS.         I&I 

-— — — —    i       i  i      -— » ^— — +mm ■— m 

CAP.     VI. 

De  prima  parte  portœ  Domus  Deiy 

qud  efi  F  ides. 

HIs  explicatis ,  vnum  illudre- 
liquum  elle  videtur,vtvidea- 
mus  qua?  fie  porta ,  per  quam  in  il- 
lam  Domum  feliciflïmam  ingredi 
valeamus.  Sed  ipfe  Dominusin  E- 
uangelio  non  loîùm  portam  often- 
dit ,  fed  etiam  anguftam  valdè  elfe 
prardixit,  ac  vt  intrare  contenda- 
mus  admonuit.  Siquidem  interro- 
gatus  s  Domine ,  (i  paucifunt^  qui  fil-  Lite.  13, 
uantur?  refpondit,  Contendtte intt \t- 
reper  anguftam  portam  :  quia  multi,  dt- 
co  -volts  >qu*rent  intrare ,  ey  nonpote- 
runt.  Cùmautem  intrauerit paterftmi- 
lias,  Cr  cLufcrtt  oftium,  incipietts  fris 
ftare,  &pulftreoftium  dicentes  :  Domi- 
ne ^aperinobts .  Et  rtjftondens  dicetyo- 
bis:  Kefcio  y  os  yndeftts  j  difeedue  a  me 
omnes  operarij  wtquttatts.  lit  eritftetta 
&  ftriaor  denttum.  Haec  Dominus: 
qui fatis  apertè  docet,  portam  Do- 
mus Dei  quae  eil  in  c«lis>  anguûit , 


I$2    DE  iCTERNA    FEIICITÀTE 

fïmam  efie ,  quamuis  ipfa  Domus 
fît  ampliffima  ,  ôc  propter  angu- 
ftiam  eius  multosnonintraturos, 
qui  alioqui  Iibenter  intrarent:& 
ideb  non  intraturos  ,  quia  cupient 
quidem  intrare,  fed  non  conten- 
dent ,  nec  prefïuram  illam  pati  vo- 
lent. 

Explicemus  >  vnde  fit  angufta 
porta  domus  amplifïîma?.  Qua- 
tuorpartcs  habet  porta,  limen,  fu- 
perliminare,  &  Jateraduo,id  eft, 
quatuor  lapides,  vnum  infrà,al- 
terum  fuprà  ,  &  duo  ad  latera  : 
qua?  mhac  noftra  porta,  quatuor 
funt  virtutes  omnino  necefTaria?, 
vt  quis  cadeftem  Domum  ingredi 
valeat,  fides ,  fpes,  charitas,  humi- 
litas.  Fides&fpes  lapides  funt  la- 
térales j  chantas  efl  fuperlimina- 
re,  humilitas  limen  quod  pedibus 
teritur.  Sedomnesifti  lapides,  id 
eft,  omnesiftse  virtutes  ,tam  exi- 
guam  habent  in  fe  longitudinem 
&  Iatitudinem,vt&in  ieanguita; 
fint ,  ôc  portam  angultifîîmam  fa- 
ciant. 

Incipiamus  à  fide.  Fides  Chri- 


LIBER     TERTIV5.  I$$ 

itiana&  vera,  eiufmodipatituran- 
guftias,vt  nid  menshumana  vim 
fibi  faciat  ,  Se  quafi  in  captiuita- 
tem  fe  redigi  patiatur,  &c  ligarioc 
trudi,  nemo  per  eam  ingredi  va- 
leac.  Acquehoceft,  quod  Apofto- 
lusfcribitinpofteriore  EpUtolaad 
Corinthios  :  In  captiuitatem  redtgcn-  i.Co.io. 
tes  omnem  intelU&um  in  obfeqwum 
Cbrifti.  Proponit  enim  fides  Chri- 
ftiana  multacredenda,  quar  itafu- 
perant  omnem  rationem ,  vt  dif- 
ncillimum  fît  illis  aifentiri  ',  &  ta- 
men  fie  certb  ,  fie  firmiter  credi 
iubet,vt  homo  paratus  elfe  debeac, 
millies  vitam  fanguinemque  pro- 
fundere,  quàmvnam  partemfidei 
abnegare.  Magna?  (une  ifta?  angu- 
ftia^neemirum.  Ci  pauci  illas  iu- 
perent.  Atque  haec  ratio  efl ,  cur 
cam  multi  ad  Mahometarvos  vel 
harreticos  déridant,  quoniam  illi 
anguftias  fidei  iuftulerunt ,  &  por- 
tas latiflimas  aperuerunt  ;  per  quas 
tamen  non  itur  ad  vitam  ,  fed  ad 
perditionem,iuxta  verbum  Domi- 
ni  apud  Matthaeum  :  Lat4  porUyCr^att.j, 
jptitjQfa  y  ta  ffty  <pi*  ducit  édfcrditioat^ 


184       DH    ATERNA    FELICITÀTI 

<?  multifunt  qui  mtrdnt  pcream.  Si- 
quidem  omnis  homo  naturaliter 
fcire  defîderat  ,  vt  Philofophus 
fcripfit  ad  initium  Metaphylica?  : 
idcbnon  facile  aflentitur  ,nifide- 
monflratio  ,  vel  certè  probabilis 
ratio  adferatur.  Expertus  eft  hoc 
Apoftolus  Paulus:  quiquamuisex 
infufa  ôc  acquifita  doctrina,  ôc  ex 
dono  linguarum  mirabiliter  lo- 
queretur;  camcn  cùm  praedicaret 
refurrectionem  mortuorum,  non 
deerant  qui  illum  irriderent  :  ôc 
alij  qui  dicerent  >  Quid  yultfemi- 
muerbitt*  hic  dicerc  ?  &  cùm  Chri- 
flum  crucifixum  annuntiaret,  gen- 
tilibus  itultus  elle  videbatur  ,  cV 
Iudasi  fcandalum  pariebantur  ,  vc 
-,  ipfe  teftatur  in  priori  ad  Corin- 
thios.  Hincetiam  veteres  haereti- 
ci,  vt  portam  anguflam  dilatarent, 
varios  errores  inuenerunt.  Alij  e- 
nim  myfteriumTrinitatisiuitule- 
runt,  vtSabelliani  &  Ariani:  alij 
myfterium  ïncarnationis, vt  Ne- 
ftoriani  &  Eutychiani  :  alij  Refur- 
rectionem mortuorum  5vt  Origc- 
niftae^&alij.  Sediftseomnespor- 


LIBER     TERTTVS.  1  8  J 

ta?,  &aliaepa?ncducenta?,  quiahu- 
manos  archite&os  habebant  ,  ôc 
folido  fundamento  carebant ,  bre- 
ui  tempore  corruerunt ,  vt  iam  vix 
nomina  teneamus  ;  ôc  ne  nomina 
quidem  fciremus  3  jiifî  in  libris  Ca- 
tholicorum  qui  cas  oppugnarunt, 
Irenaei ,  Philaftrij ,  Epiphanij,  Au- 
guftini5Theodoreti,  ôc  fîmilium,. 
calegeremus.  Iamverb  Mahome- 
Uni ,  qui  nunc  tam  longe  latéquc 
fe&am  fuam  dilatauerunc ,  omnia 
ferè  quac  difficiliora  funt  in  fidc 
Chriftiana,  fuftulerunt  >  vt  perfo- 
narum  diuinarum  Trinitatem  ,  vt 
Inç.arnationem  Vcrbi  diuini  ,,vc 
mortem  ôc  rcfurre&ionem  Filïj 
Dei  ,  vt  Sacramenta  Pœnitentix 
ôc  Euchariftia?  ;  quibus  fublatis 
omnes  anguftiae  fublatz  funt  3  ôc 
porta  dilatata  multitudinem  innu- 
merabilem  admittit. 

Harretici  verb  temporis  noftri 
per  aliam  viam  ingrefli  funt ,  &  cas 
anguftias  potifïïmùm  fuftulerunt, 
quar  non  tam  ad  intelligentiam, 
quàm  ad  a&ionem  pertinebant. 
Fides  Chriftiana  docet ,  vitanda 


IÎG      DE    jCTERNA   EÊLICITATE 

elfe  omnia  peccata  ,  vc  etiam  ce 
verbo  otiofo  reddenda  fît  ratio  :  & 
/iquis  in  peccatum  létale  labatur, 
confitenda  elle  peccata  Sacerdo- 
tij&  per  contritionem  feriam  &c 
fatisfa&ionem  elle  diluenda  :  opé- 
ra bona,  quantumuis  laboriofa  ôc 
difficilia ,  elfe  facienda,fî  à  Pra?- 
pofîtis  praefcribantur  :  Regnum 
cseloruin  elle  bonis  operibus  pro- 
merendum,  vt  coronam  iuftitiar, 
&mercedem  laboris:  Ecclefîafli- 
cis  facratifqvhominibus  carlibatû 
elTe  colëdum:  vota  Monachorum, 
ôc  Sanctimonialium  elfe  feruanda. 
Ha?c  &  his  fîmilia  quae  anguftias 
facerevidebantur,  haeretici  huius 
temporis  ita  fiilt.ulerunt,  vt  por- 
tam  latiffimam  aperuerint.  Pra?- 
dicauerunt  enim ,  folam  fidem  elITe 
neceirariam  ad  falutem ,  ita  vt  ho- 
mo  Chriftianus  non  polîît  perire, 
quantumuis  peccatis  omnibus  fît 
coopérais, nifî  nolit  credere.  Item 
non  elfe  opus  confiteri  peccata  Sa- 
cerdoti,  fatis  elle  fî  quis  confîtea- 
tur  Deo  :  contritionem  non  requi- 
ri,  lacis  elfe  terrores  quofdam  men- 


IÏBEII     TERTIVS.  lîj 

lis  :  pœnitentiae  8c  fàtisfactionis 
opéra  non  eiïe  necefiaria  :  liberum 
elfe  Sacerdotibus  caelibatum  cum 
coniugio  commutare  :  nec  minus 
licere  Monachis  8c  San&imonia- 
libusomniavotacotemnere  :  non 
poiî'e  Prçpofitos  ad  aliqua pia  opé- 
ra fubditos  populos  obligare.  His 
&  fimilibus  do&rinis,  fublatis  an- 
guftiis  fidei,  portam  falutis  latif- 
fimam  fîbi  facere  vifi  iunt  :  fed 
reuera  portam  ,  qua?  ducic  ad  in- 
feros  ,  aperuerunt ,  8c  per  eam 
turbam  ingentem  leuium  homi- 
num  ad  perditioncm  fecum  duxe- 
runt. 

Nec  verb  Catholici  omnesan- 
guftias  fidei  fuperant  :  nam  tametfi 
omnia  qua?  fides  docec,  credunt; 
tamen  dum  aliter  viuuntquàm  fi- 
des iubet,de  illis  probantur  eiTcy 
de  quibus  Apoftolus  Ioquitur  cùm 
ait  :  Confitentur  fc  no  (je  Dcumyfd&ts  Tlt>  JZ 
tutemntgant:  ac  per  hoc  ipfi  quo- 
que  anguftias  fidei  refugiunt ,  8c 
portam  latam  ingrediuntur,  qua; 
ducit  ad  perditionem.  Itaque  fi 
de  fide  agatur  ,   ad  quaeftionem 


lS8      DE     uETIRNA    PELIC1TATE 

Domino  propofitam ,  Sipaucifunt> 
ejut  faludntur  ?  refpondendum  erit5 
paucos  elle ,  &  ideb  contedendum 
intrare  per  anguftam  portam. 


CAP.    VII. 

De  Spe,  qujt  efi  altéra  pars  port <& 
Dormis  De:. 

IÀ  M  verb  Spes  quoque  fuas  ha- 
bec  anguftias,  nue  prarmij  ma- 
gnitudinem  ,  fuie  paruitatem  no- 
(tram  confîderes.  Siquis  enim  iu- 
bcrec  rufticum  indo&um  }  &  qui 
jiullam  habet  experientiam  rerum 
humanarum ,  fperare ,  brcuî  fe  ha- 
bicurum  fapientiam  Salomonis, 
vel  certè  Platonis  &  Ariftotclis, 
&  fimul  imperium  Alcxandri  Ma- 
gni,  vel  Augufti  >  quando  quaefo 
perfuaderi  pofTeteiufmodi  henni- 
ns vt  tancillus  tantafperaret  ?  At 
id  muko  facilius  eft ,  quàm  vt  ho- 
mo  mortalis  fperec  fapientiam  ôc 

Îiotentiam  Angelorum  quiinca?- 
o  funt,  &  purac  intelligenti-e  funt. 
Nam  ille  rufticus ,  &  Alexander, 


11BER     T  E  R  T  I  V  S.  1S9 

atque  Ariftoteles ,  eiulaem  natur* 
eranc  ,  omnes  homines  mortales 
erant  ',  Se  fapientia  Arillotelis  fa- 
pientiam  humanam  non  tranfeen- 
debat,<Sc  imperium  Alexandri  ne 
tertiam  quidem  terrai  partemoc- 
cupauit.  Ac  fpes  fidclium  fperare 
eos  iubec  squalitate  Angelorum3 
dicente  Domino  :  Qui  dignt  habe-  Lhc>  l9- 
buntur  fxculo  Mo  y  &  refurrecîione  ex 
morttêis  ,  neque  nubent  5  neque  ducent 
vxorcs;  neque  enim  vltrà  martpoternnt; 
tqutles  enim  lAngeUs  funt ,  &filq  funt 
Det.  Etfîquis  ho  mine  m  qui  humi 
repic ,  fperare  iuberec ,  breuî  futu- 
rum  vt  volet  per  aërem  ,  aut  in  a- 
quis  longo  temporc  fubfîftat  ,  ôc 
currat  atque  difeurrat,  quand o  ad- 
duci  polletvt  ifta  fperaret?  &ta- 
men  aues  etiam  magna? ,  vt  grues, 
vt  ciconise,  vt  aquilae  ,  celerrimè  - 
volant  per  aë rem  :  ôc  naues  grauif- 
mna?  &  onuftae  fubfîtlunt  inaquis, 
vel  currunt  ôc  di-feurrût  per  aquas , 
prout  voluerint  nautar.  At  ipes 
Chrittianorum  (ine  viia  ambigui- 
tate  iubet  ,  vt  homo  Chriftianus 
etiam  cura  corpore  fperet  fe  fuper 


T£0      DE   iCTERNA    FELICITÀTE 

caelos  afcenfurum  ,  &  à  cœlo  ad 
terram  fine  vllo  periculo  ruendi 
defcenfurum ,  Se  m  curfu  ab  ortu 
adoccafnm  cum  foleipfo  certatu- 
rum,  eûmque  finedubitationevi- 
cturum.Denique  fi  quis  paupercu- 
Jus  parentibus  orbacus  ,  /perare 
iuberetur  5  à  Rege  magno  fibi  non 
cognitofein  filium  adoptandum, 
certè  multum  laboraret}vt  id  poilè 
fierialiquando  fperaret  :  &"tamen 
vterque  homoeft,  &  terra:  filius, 
acmorti  obnoxius.  At  fpesChri- 
ftianadocet3hominemquemcum- 
que ,  modo  baptizetur  in  Chriito, 
Se  Chrifti  mandata  euftodiat,  Cpi- 
ritum  adoptionis  à  Deo  habitu- 
rum3  &  verè  in  filium  cooptadum, 
om'  '  &fore  heredem  vniueriorum  qu«e 
ipfe  Deus  poflidet;  coheredem  au- 
tem  Chriili ,  qui  Fihus  efl:  natura- 
lis  &proprius,&  quem  Pater  con- 
flituit  heredemvniuerforum. 

Ha?c  fpes  tam  magna  Se  tam  ex- 
celfa,  fia  Chriftianis,vj:par  eft,  co- 
Ieretur  Se  teneretur,  certè  faceret 
illos  impauidos  vc  leones ,  vt  nul- 
lis  nequepcriculis  neqi  terroribus 


Hcb.  i. 


LIBER     TERTIVS.  Ipl 

cédèrent,  &  cum  Propheca  dice- 
rent:  Domtnu*  mibt  ddiutorz  non  ti-  Tft.ny. 
mebô  qiud  faci.it  mihi  Bomo.  &  :  Si  Pfal.  16. 
confinant  dduevfum  me  caftra ,  non  ti- 
mebit  cor  meum.  Se  cum  Apoitolo:  fhSL  \. 
Omnidpojjumm  eo  qui  me  confortât.  Se  Rom'  8# 
Si  Deuspro  nobis ,  quiscontr*  nos  ?  Szà 
val  de  pauci  funt,  qui  res  tam  ar- 
duas  fperent  vc  oportet ,  cùm  plu- 
rimi  inueniantur ,  qui  res  ctiam 
temporales  &  paruas  à  Deo  non 
fperant  &"  magis  cenfidunt  in  allu- 
tia  fua,  in  furtis,  in  médaciis,quàin 
in  adiutorio  Altiiîîmi.  Dominus 
ipfe  apud  Matthaeum  &apudLu-  Mdtt6- 
cam  pulcherrimis  limilitudinibus 
admonuit  fidèles,  ne  nimis  follici- 
ti  cirent  de  quarrendo  cibo  ôc  ve- 
ftibus*.  quia  Pater  ca*leftis,  qui  nu- 
trit  auiculas  ,  quxjnon  ferunt  neq* 
metuntj&  veftit  lilia  agri,  qua?  non 
laborant  neque  nenc  >  muicb  ma- 
gis profpiciet  hliis  fuis}quibus  fer- 
uat  Regnum  xternum,  ôc  tam  en 
tam  modica,&;  pxnè  nullainue- 
nitur  in  plerifque  Chriftianis  con- 
fîdentia  in  Deum,  vt  Cxpè  in  an- 
guftiis  iuisvel  ad  humanas  fraudes, 


15*2.      DE     ATERN'A     FELICITAT! 

vel  ad  diabolicas  artes  potiùs  con- 
fugiant,quàm  ad  Deum.  Ergo  iî 
illa  non  fperant  à  Deo ,  qua?  Deus 
tribuit  volucribus  carli  &  liliis  a- 
gri,  quaeque  fe  daturum  elle  pro- 
mittit,il  fpemiuam  ponant  in  co: 
magnum  elt  argumentum ,  in  eiuf- 
modi  animis  locum  non  haberc 
ipem  illam,  quae  propria  eftfîlio- 
rum  Dei  5  qui  Regni  fempitemi 
confortium  fperant  à  Deo. Et  quo- 
niam  fine  fpe  certa  &  viua ,  qux 
pars  eft  porta?  Domus  cseleftis,  ne- 
mo  ingreditur  ad  (alutem  ,  ideb 
non  muki  funt  quifaluantur. 

Sed  funt  etiam  aiia?  maiores  an- 
guftia:  invirtutefpei  :  iubet  enim 
Chrifliana  ipescontemni  pratfen- 
tia  quas  videntur ,  &  fperari  futura 
qua?  non  videntur:  iubet  difperge- 
re  8c  dare  pauperibus ,  vt  ea  mulri- 
plicata  reftituantur  in  cselis  ,  vbi 
nemo  fuit  qui  vident  5  &ncmoe(l 
qui  cogitare  vel  fufpicari  pofîlt, 
quas  Tint  illa  bonaquarnobis  red- 
dentur  in  carlo  ,  fi  notlra  feminc- 
mus  in  terra.  Et  quidem  rufticus 
facile  perfuadetur  3  vt  triticum 
feminando 


LIBER     TERTIVS.  I^$ 

feminando  fpargat  in  terram  ,  quia 
vfus  multorum  annorum  docuit  , 
quod  feminatur  cum  labore ,  cum 
exultationemeti  :  fed  quse  difper- 
guntur  in  pauperes ,  colligi  muki- 
plicata  in  ca?lis,nulla  experientia 
Socuit.  Ideb  difficile  videtur  ho- 
minibus,  dimitterepraefentiaquae 
videhtur,&  fperare  fucura  que,  non 
videntur. 

Denique  magnum  efl  argumen- 
tum ,  anguftifïïmam  elle  portam, 
confidentiam    firmam  in  Deum, 
quod    tanta    vbique    inueniatur 
turba  miferorum,  lugentium,  cla- 
;   mantium,  blafphemantium ,  deP 
;  perantium.  Deus  enim  in  fecon- 
;  fidentibus  aut  tollitmiferias,  aut 
donat    patientiam  cum  tam   in- 
\  genti  confolatione  coniunctam,  vt 
|  dicant   cum    Apoftolo  :  Bjpletus  i.Cor.j] 
A  fum  confolatione  ,  fuperabundo  gaudio 
i  in  omni   tribuUtione  noflra.  Turba 
I  igitur  illa  lugentium  8c  flentium 
inmifenisargumento  eft,  vtfcri- 
bit  fanctus  Bafilius  in  Pfalmum 
quadragefimum    quintum ,  mul- 

Itos  elle  qui  in  ore  habeant,  Deus 



V 


1^4      DE^CTERNA    FELICITAT! 

rtfuginm  n.ofirum  <?  virtus:  pauciffi- 
mos,  qui  in  corde ,  quiqùe  verè  ôc 
exanimofperentinDeo. 


CAP.     VIII. 

T>e  charitate ,  qu&  efi  tertio, 
pars  porte, 

E  K  i  A  m  v  s  ad  charitatem, 
quaeeft  ïuperliminareportae 
cseleftis.  Charitas  Regina  virtu- 
tum,  quae  ab  vna  parte  videtur  la- 
tior,  cùm  fe  extendat  ad  Deum  ,  ad 
Angelos,ad  omnes  homines,etiam 
ignotos  6c  inimicos ,  eb  redditur 
anguftior,  cùmpeream  tranfeun- 
dum  eft  j  ob  incredibilem  difficul- 
tatem  quam  fecum  adfert ,  cùm 
nonverbo  &lingua,  fed  opère  Se 
,     r    veritate  praecepta  illiusadimplen- 

mI«/3'  ^a  ^unt*  Qj^i^  enim,  qusefo,  Regi- 
ai  '  «a  iûaiubec?  Primum3  vtdiliga- 
L»ç.  io.  tur  Deus  ex  toto  corde,ex  tota  ani- 
ma, ex  omnibus  viribus.  In  ma- 
gnas anguftias  redigkur  homo, 
cùm  ad  ifla  implenda  feaccingic. 
Quid  efl  enim  diligere  Deum  ex 


LIBER     TERTIVS.  l}f 

toto  corde,cx  omnibus  viribus,ni- 
fidiligere  amore  vero  Se  fummo? 
llhidex  corde  Se  exmimdy  fïgnifïcat  i-Ioan.f. 
amorem  elle  debere  verum,non  fi-  À/dr-* 
mulatuin  ,  nonverbo&lingua,  vt  *■ 
loquitur  fandbus  Ioannes ,  fed  opè- 
re Se  veritate.  Illud  ex  toto^  Se  ex  om- 
nibus yjrtbùs,  fiue  ex  omm  virtnte  ,  vt 
habet  alius  Euangelifta,  fîgnificat 
amorem  in  Deum  elfe  debere  ma- 
ximum. Vis  igitur  prarcepti  eft,  vt 
diligatur  Deus  amore  vero  &  fum- 
mo, vtnihilei  pra?ponatur,  nihil 
ada?quetur,  omnia  poltponantur, 
fie  vt  paracus  fit  homo  Chriitianus 
cum  Pacriarcha  Abrahamo,fi  opus 
fit  adgloriam  Dei,  vita?  propnj  Se 
vnigenici  Se  amantiiïimi  nlij  fui 
nonparcere.  Nequeidfolum,  fed 
etiam,  vc  Dominus  mandat  in  E-  Lut.i^, 
uangeliojodifîepatrcm  &  matrem, 
vxorem  Se  filios,  fratres  Se  foro- 
res,  adhuc  autem  Se  animam  iuam, 
&  renuntiare  omnibus  quaepofïï- 
det,  ideft,  paratum  eireeaprom- 
pticudine  priuari  omnibus  confan- 
guineis,  &rvita propria,  <3cfacul- 
tatibus  ac  dignitaûbus  omnibus, 


V)6      DE  iCTERKA  FF.LICITATE 

quiaillis  priuaretur,  fi  ea  verè  ôc 
ex  animo  odifîet.  Magna?  angu- 
ftiaefunt  iftx,  &ad  easpenetran- 
das  quis  idoneus  ?  Quantb  faciliùs 
inuenientur  homines,  &  ij  non 
pauc^quiparatifint  Deo  renun- 
tiare,  de  omnibus  eius  promifïîs, 
quàm  diuitiis  &honoribus  tempo- 
ralibus ,  ne  dicam  vita?  propria?  vel 
filiorum?Teftis  efl  fanclus  Cypria- 
nusin  TractatuDe  lapfis,  in  ipfa 
primitiuaEcclefia,  quand©  arder 
charitatis  erat  multo  maior  quàm 
mine  fit,  pro  paucis  Martyribus 
plurimos  fuiflTe  defertores  >  qui  pa- 
trimoniafuanedum  vitas,  charita- 
ti  Dei  anteponebant  :  quod  ipfum 
teftatur  etiam  Euiebius  in  mttoria 
„,.       Ecclefiaftica. 

clef.'ltb.     Qs^  ^am  dicemus  de  charitate 
2  g.i,  *  erga  proximum  ?  Qujd   mandat 
charitas  vt  erga  proximos  facia- 
mus  ?  nimirum  vt  diligamus  eps 
ficut  nos  ipfos  y  ôc  quod  nobis  fieri 
#  volumus,nos  quoque  erga  alios 

faciamus.Qu.is  verb  efl,qui  fi  mul- 
tum  egeat,  non  cupiat  nbi  dari  à 
diuitibus  3  faite  quod  iilis  fuperell:^ 


IIBERTERTIVS.  lf)J 

Neque   accipiec  excufationem  fi 
diuès  refpondeat,  aerc    alieno   fe 
premi  ,  qubdemerit  villam  magni 
precij ,  aut  fumptuofum  palatium 
aedificauerit ,  aut  certè  periltroma- 
tibus  pretiofîs  exornauerit  :  illa  e- 
nim  fortatfe  fuperuacanea  funt  j  ôc 
nonpatitur  chantas  ;vt  proximus 
pauper  rébus  necellariis  careat,  ôc    • 
proximus  diues  fuperuacaneis  ré- 
bus abunder.   Dequa  re  confulat, 
qu;rfo,Lecl:or  fancîum  Balîlium  in 
Ôracione  ad  diuites,  ôc  fanctum- 
Bernardum  in  declaratione  iuper 
illa  verba ,  Ecce nos  rehqmmus  omnuu 
Videbic  enim  6c  horrebit  pericu- 
lumeorum,  qui  non  cogitant,  fe 
de  propriis  opibus  rationem  Do- 
mino reddituros  ,  âç  qui  fecundùm 
fuam  cupiditatem ,  non  fecundùm 
Dominivoluntatem,  &ergapro- 
ximos  charitatem    illis    vtuntur. 
Nam  fl  de  verbo  otiofo  rationem  lAattK 
rcddemus,curnonmagisdepecu-  JI» 
niis  malè  confumptis? 

Sed  Apoftolum  Ioannemaudia- 
mus,  atqueabeodifcamus,  quo-  s 

ufque  fe.cxcendat  debitumchari- 

iiij 


T9?      I>E    ^TERNA    PÊLICTTATE 
iJmb.$.  tatis  :  In  hoc,  inquit,  cognoutmuscha- 
ritatem  Dei ,  quoniam  illc  animamfuam 
fro  nobis  pofuit  :   &  nos  debemtis  pro 
fratribus  animis  poncr  s .    Deus  Chri- 
ftus  pro  feruis  fuis  animam  pofuit: 
quid  ergo  magnum  erit ,  fi  nos  pro 
fratribus  animam,  id  eit,  vitam  po- 
namus?  Itaque  non  dicic  Apofto- 
ius,  poiïumus,fed  debemus  pro  fratri- 
bus animas  ponere  :  neque  dixit5  arbi- 
•tror^cenfeo,  confîliumdo;  fedab- 
folutè  pronuntiauit  ,    debemus  pro 
fratribus  animas  ponere:  &  fî  animas, 
curnon  magisfacultates  ?  Proinde 
ian&us  Gregorius  rectè  concludit: 
Jïm».î4.  Cum  incomparabiliter  longe  fit  melior 
*n  E»***  anima  qua  viuimus  3  terrena  fubftantia 
£«m.      quat»  exterihspofîidcmus  j  qui  non  dat 
fubftantiam  fuam ,  quando  daturpts  efi 
animam  fuam?  Quod  idem  de  aliis 
rébus  dkere  polîumus  :  quienim 
débet  pro  fratribus  animampone- 
re  3    cur  non  multb  magis  débet 
fratribus   iniuriam  fiue   offenfio- 
nem  condonare?  &  qui  débet  pro 
fratribus   animam  ponere  ,    cur 
non  débet  diligenter  cauere  ,  ne 
fratrem  verbo   aut  fa&o   Isedatf 


LïtfER     TUTIVS.  15)9 

Quia  verb  prarceptum  charitacis 
Dci  ôc  proximi  eiufmodi  angu- 
ftias  habec  ,  vt  à  paucis  fuperen- 
mr;  idebquserenti à  Domino,  Si 
pduci  funt)  qui  foltuntur  ?  iure  po- 
tin c  Dominus  refpondere  ,  pau- 
coî  elfe ,  ôc  proptereà  totis  vinbus 
côtendédum  elle,  vt  cum  illis  pau- 
cis falutaris  portée  anguftias  ir.pe- 
feaius. 


CAP.     IX. 

Behumilitate^  qu.e  ejl quarto, 
pars  port £. 

RE  s  ta  t  humilitas,  quae  fuas 
etiam  nec  paruas  habet  an- 
gultias.  Qujd  praecipit  Magiîler 
flic,  quidefèveriffimèdixic  :  Dtf-  ^attÎ7' 
cite  à  ?nc  ,  ejuia  mitts  fum  &*  humilis  j^ç  r 
corde  ?  V*de  ,  Yccttmbc  in  nciufiim» 
lx)co.  Etquoddixit,  fecic.  Venîens 
enim  in  huac  mundum,  recubuic 
nafeens  inprsefepi,  Se  moriens  in 
eruce.  Locum  certe  humiliorem 
imienire  non  potuit  neque  naf- 
eens ,  neque  moriens.  Et  dum 
I  iiij 


3tOO     Dl    JET1RKA  FI1ICITATE 

vixit  pauperior  fuit  non  folùm  ha- 
minibus  ,  fed  etiam  animantibus 
brutis  :  nam  vulpes  foueam  ha- 
Xm.9.  bent,  &volucres  caeli  nidos;  ipfe 
autem  non  habuic  vbi  caput  fuum 
leclinarer.  Sedquidfîbivult,  I{c- 
cumbeinnouifîimolocoï  illud  fignifi- 
cat,  Quicumque  tu  fis,  &  quantuf- 
cumquefis,  exiftimatefempervl- 
timoioco  dignum  efle.  Cuius.rei 
rationem  reddit  Apoflqlus  in  Epi- 
Ci?,  e.  ftola  ad  Galatas,  cùmait  :  Jlamfi 
tjuis  txiftimat  fe  aliquid  effe ,  cùm  mhit 
jitytpfcfcfcdticit:  &non  dixit3  Qui 
fe  exiftimat  magnum  elle ,  aut  ma- 
iorem  aliis,  /îue  fapientia ,  /îue  po- 
tentia,/îue  virtucibus  :  néque  dixit, 
Si  quis  exiftimat  fe  non  magnum 
eflè.neque  ceteris  maiorem  jfed  ta- 
menaliisparem  rfeddixit,  Siquis 
txiftimat  fe aliquid 'effe  :  3c  denique 
nondixit,  Cùmpauper,  velindo- 
tfcus  ,  vel  inglonus  fit  y  fed,  cum 
nihiljît.  Itaque  non  potuit  Apo- 
ilolus  magis  defcendere,  vtlocum 
nouifîîmum  defîgnaret,  ôc  verba 
Domini  digno  commentario  ex- 
plicaret.  At ,  inquiunt,  oportet 


LIBER     SECVHDVS<       201 

cfTe  hommes  in  alris  gradibus3Prq- 
latos,  Principes,  Reges,  Impera- 
tores,  Poiuifices.  Ita  eft,  oportet; 
fed  vnufquifque  fédère  débet  in 
nouiffimo  loco  ,  &  expectare  vt 
Dominus  dicat:  *Afcende fupertùsy 
cuius  rei  exemplum  infîgne  habe- 
mus  in  fan&o  Auguftino  ,  quod 
eius  verbisproponere  libet.  Seâ 
enim  loquitur  in  Sermone  De 
communivita  Clericorum  :  *Abeis 
qui  diligunt  fixculum ,  fegregduime  \fed 
ex  qui prtfunt  popuhs  non  me  coœquaui: 
vec  in  conuiuio  Domim  fupeï iorem  lo- 
cum  elegi  y  fed  inferiorem  <&*  abieElum.- 
litpUcuit  illi  dtcerc  mibi ,  ^Afcendefur- 
ftrm.  Vfque  adco  autem  timebdm  Epif- 
eopdtum }  yt  quonidm  ejfc  cceperdt  dlicu- 
ius  nominis  inter  hommes  fuma  me  A ,  ii% 
tjuo  îocofàebdm  non  efje  Epifcopum,  non 
illo  dccederem.  Cduebdm  hoc,  &  agebdm 
quantum  poterdm  y  tin  loco  humiltfdl- 
*drery  non  tn  dit 9 pendit drer.  Sedy  y  g 
dtxi  y  Domino  feruus  contradicere  non 
débet.  Vtinam  hoc  exemplum  om- 
nesimitarentur  !  haberemus  enim 
multos  Pr.Tlatos  bonos  ,  multos 
bonos  Principes,  multos  optimos 

lY 


102.     Dï    iCTïRNA    FEIICITATE 

Magiftratus.  Std  quia  mulci  fe  in- 
gerunt  ,  rrequc  vocationem  Do- 
mini  expectare  dignantur  ;  Deus 
aliquando  irafcitur,.  Se  ad  exem- 
plum  aliorum.  cogit  non  paucos  in 
nouifïïmo  loco  fédère,  vt  om- 
nes  intelliganc ,  honores  ôc  di- 
uitias,  vt  cetera  temporalia&fpi- 
ritualia  bona ,  à  manu  fua  pendêre. 
Hincenim  iipèvidemushomines 
ditifîîmos  breuî  redigi  ad  extre- 
mam  pauperiem,  &c  magnos  Prin- 
cipes de  fedibus  fuis  deiiei. 

Sed  neque  latis  eft  expectare 
Dei  vocationem  :  fed  oportet 
etiam  in  ipfa  Pradatura  vel  Princi- 
patu  non  iuperbè  iapere  ;  fediuxta 

&&.  5.  iapientis  confilium ,  quanto  quis 
maior  eft ,  tanto  fe  omnibus  humi- 
liari;  noncorporç,  fed  corde,  vc 

Tafi.Ub.  fanclus  Gregorius  irt  Pailoralifuo 

i.c^.tf.  jocet,  ^  apertiùs  fan&us  Augu. 

Xq'  ftinusin  Epiftola,  qux  eft  Régu- 
la SanCfcimonialium  :  Honore ,  in- 
quit,  csram  bommibus.pr.iiatd  Jitvo- 
bvs  ,  coram  Deo  fubflrata  fit  pedtbus' 
yeflris*  Débet  enim  vnufquifque 
.    ceteros  omnes  meliores  ,  ac  per 


LIBER     TERTIVS.  203 

hoc  maiores  fe  credere.    Ille  cnim 
propriè  &  fimpliciter  maior  eft, 
qui  maior  eftapud  Deum.    Apud 
Dcum  autem  maior  eft5  quime- 
lioreft;  &il!emelioreft,  quivir-' 
rutibus  pneflat  }    quidquid  fie  de 
prarfecturis ,  de  diuiciis  ,  de  titulis, 
de  coronis,de  infulis/.virtutesenim 
bonum  hominé  faciunt,  nôprarfe- 
ctura?,  diuitiar,   tituîi  ,  ôc  alia  id. 
genus  :  &  fi  virtutes  bonum  ho- 
minem  faciunt,  maioses  virtutes 
faciunc  meliorem  ,    ôc  maxima; 
optimum:  &  qui  virtutes  in  excel- 
lentiori  gradupoiïident,  illi  cete- 
risprztlant.    Et  qubd  vna  ex  ma- 
gnis  virtutibus  fit  humilitas  ,    ex 
eo  cognofeitur  ,  qubd  ipfe  Domi- 
nas  numilitati  tribuit  exaltatio- 
nem,  inillafententiaab  eo  farpiùs 
repetita  :    Omnis   m$i  fi  bumnUt  >  M*tth. 
cxaitdbitur:  quam  fententiam  fecu-  ** 
ta  eît  Virgo  beata  in  Cantico  :  De-  ^  '  4* 
fofuit  patentes  de  fede  ,  &  exaltmut  ^,1' 
èmimler  :  ôc  beatus  Petrus  :  numilta-  i.  Pet.î. 
mini  fub  potentt  ?n.<nn  Dct  ,  yt  y  os 
exaltet   in    tempore  yifitttioms  .     Et 
ianctus  Iacobus  ;    YmmtliAmmi  m  Ut^l 
Ivj 


tC4    *>E  -«TERNA  PEirciTATK 
tonjpc&u  Domini  ,    &  exahdbit  -vos, 
Denique beatus  Paulus  de  Chrifto 

t hifyi*  ipfo  di ci C  :  HumilUuit  femetipfum9 
t>r opter  ejtioil  &  Deus  exalrauit  illum. 

Qupniam  igitur  virtutes  verê, 
aepraecipuè  charitas  &  humilitas, 
bonos  nomines  faciunc  coram 
Deo,  vt  etiam  meliores  8c  maxi- 
mos  :,  &  quia  nemo  cereb  nouic 
qualis  fit  coram  Deo,&quales  fine, 
vel  paulb  pbft  fururi  fine  alij ,  ideb 
periculofum  eft,alicui  fe  pra?pone- 
rej&vtilifîîmum,omnibus  fepoft- 
ponere  :  ideb  Dominus  abfolutè 
pronuntiat ,  T{ecumbeinnouifiimo  lo- 
co.  Quotufquifqueautern  çft,  qui 
hoc  praeceptum  Dominicum  fer- 
uec?  Dequare  magiscontendiiur 
inter  homines  ,  quàm  de  pra^ce- 
dentia  ?  Quanti  laboresfufcipien- 
di  funt  ab  iis,  qui  licigantes  de  pun- 
ctis  honoris  ad  concordiam  redi- 
gere  ftudent?  Quammulcos  faepè 
audimus  fententiam  illam  ex  S  cri- 
pturis  vfurpantes ,  Glonam  meam  aU 

1fat  42.  teri  non  dxbo  ?  Se  tamen  ea  fententia 
ipfius  Akiflîmieftapud  IfaiatT^cui 
foli  iuftè  conuenit.    Deus  enira 


folushumihs  effe  non  débet;  quo- 
niam  humilitas  eft  virtus  qua?  re- 
fraenat  cupidicatem  hominis  ,  ne 
velit  afcendere  fuper  fe  :  Deus  au- 
tem  cùm  fit  altinîmus  ,  nihil  ha- 
bet  fupra  fe.  Itaque  intoleranda 
fùperbia  eft,  qùbd  verrniculus  ter- 
raedicere  audeac:  Gloridmmedmdl- 
tennon  dabor  8c  tamen  iidem  ver- 
miculi ,  quos  fùperbia  ita  inflat,  vt 
dicant  cum  Deo ,  Glonam  meam  <*/- 
tcrinon  dabo  ;  ita  fe  abiiciunt,  vt  fer- 
uos  honoris,  id  eft,  inanis  exifti- 
mationis,  fe  elfe  fateantur;  &  fie 
fideliter  domino  fuo  honori  hu- 
mano  fermant,  vt  malint  in  fingu- 
Iari  certamihe  crudeliter  necari,at-» 
que  ad  inferna  defcendere,  «Se  fie 
vitam  auernam  &  temporalem  (1- 
mul  amutere  3  quàm  idolo  fuo  ho- 
nori detrimentum  aliquod  adfera- 
tur.  O  vanitas  vanitatum  î  ô  quàm 
grauitei*  excaecauit  oculos  mentis 
îtte  fumus  honorisî&  tamen  Chri- 
fliani  fumus  ,  ôc  cimus  Chri-  Matthl 
ftum  ab  inimicis  audiuiile ,  Ecccho-  n- 
mo  ygr4x ,  & potdtor  vini.  Item  :  S<t-  &**»•* 
maritanM  es  tu ,  Çjr  d^monium  habcs* 


10$  DE  i€TÉRNA  FELTCITATE 
Lwcii.  Item  :  In  Beel^ebub principe  dtmonio- 
rumencitd<tmoni<i  :  &  tamennemo 
audiuicab  oreeius  verbum  Menti- 
ris,  autaliquideiuimodi:  fed  quia 
î.Pff.i.  mitis  erat,  &:humilis  corde,  cùm 
mdsdicereiur  y  non  mdledtccbat  ;  ctan 
pateretur,  non  comminabatur ,  vtfcri- 
bic  Apoftolus  Petrus. 

Ex  his  peripicuurcrefl,  portam 
vitae  alterna?  non  minus  ob  humili- 
tatem  5  quàm  ob  Theologicas  vir- 
tiues,  fidem  ,  &fpem  ;  &charita- 
tem,  eiTeanguilanv&àpaucispe- 
netrabiiem;acper  hocinterrogan- 
ti,  SipAucifunt,  quifdumtHY  ?  redhf- 
fîmè  refponden  polie,  paucos  ciîc: 
quia  pauci,  vc  par  eft ,  tocis  viribus 
contendunt  per  anguftias  porta?  il- 
Hus  intrare. 


CAP.    X. 

îterhm  de  fi  de ,  qu&  cft  prima 
pars  porte. 

CE t e  r v m  ne  videamur ter- 
rore  nimio  abingi'eiîuportoe 
illius  homines  auoeare,  cùm  nobis 


LIBER     TERTIVS.  ÏO7 

contra  propofitum  fit  intotohoc 
libro ,  mentes  fid'clium  ad  patriam 
noftram  dulcifîimani  &  rclicifîîr- 
mam  defiderandam  accendere  ; 
oltendam  paucis ,  portam  illam 
qu<e  ab  vna  parte  ob  illarum  virtu- 
tum  eminentiam  &  perfection em 
anguitifîîma  efta  eamdem  ob  Dei 
ipnus  omnipotentiam ,  &  venta - 
tem,  Scmifericordiam,  dici  poile 
latiflîmam  &  aditufacillimam  ,  (i 
quis  verè  per  illam  ingredi  cupiat. 
Acvtàndeincipiamus.  Verè  ri- 
des resdifHcillimas  3  ôc  fupra  ien- 
fum  &;  ration  cm  longe  poîitas,  Se 
iupra  ipforum  Angelorum  natura- 
lem  capacitatemfublimiter  exalta- 
tas  ,  credendas  doect  :  fed  cùm  ad- 
monemur  ab  ipfa  fidei  doC~hina,res 
illas  credendas  e(Te  Deo  qui  men- 
tirinonpotefl ,  non  Angelis,  non 
hominibus ,  iam  angultia?  dilatari 
incipiunt.  Si  fides  diceret;,  Crede 
Dcum  elïb  trinum  fimul  iSc  vnum, 
Crede  Filium  Dei  factum  e(îe  h- 
lium  Virgmis  ,  Crede  Chriftum 
a  mortuis  refurrexiile  poft  très 
dies  virtuce  propria immortalemj 


108    DE    i€TERNA   F  E  L  I  C  I  TÀTE 

&  ha?c  omnia  firmifîïmè  crede, 
quia  Petrus,  &  Paulus,&  Ioannes, 
Ifaias,  8c  Ieremias,&  Ezechiel  ha?c 
dixerunt  :  ha?fîtarem  vtiquemeque 
auderem  res  tam  difficiles,  &  fupra 
rationem  pofîtas3hominibus  mei 
fimiiibus  credere.    Scriptum  -eft 

fjkl.uu  Cnim:  Ommshomomendax:  8c  ideô 
tôt  iuramenta,  8c  totfideiufïores 
requirimus  ,  vt  hominibus  fidein 
habeamus.  Szd  cùm  fides  dick, 
Haec  omnia  Deus  reuelauit,neque 
Petrus ,  8c  Paulus ,  8c  Ioannes,  ne- 
que  ceteri  Apoftoli  8c  Prophetac 
ex  mente  fua  hsec  docuerunt,  fed 
ab  ipfo  Deo  edo£H  ;  8c  verbû  Dei, 
non  verbafua  pra*dicauerunt:con- 
tinub  cordilatatur,  acque  adcre- 
dendum  praeparatur.  Qnbdautem 
Deus  fît, qui per  Apoftolos  &Pro- 
phetas  Iocutus  eft ,  idem  Deus  tôt 
fîgnis&prodigiismanifeftauit,  vt 
ftultum  fît  ,  nedum  temerarium, 
non  velle  credere.  Sic  enim  lo- 
quitur    Apoftoius    ad  Hebra?os  : 

Heb.i,  Qa*  cùm  inttium  accepiffeî  enarrtri  fer 
Dominum  ab  eis  qui  M citer unt  y  in  nos 
confirma*  cfi7  contejhnte  Deopgiis  <& 


EIBER  SECVNDVS.  200 
portcntis,  &  variisvirtutibus,  &  Spi- 
ritusfan&t cttftributionibus.  Qux au- 
tem  Deus  loqukur,  quis  neget  elle 
vera,  cùm  Deus  omnino  mentiri 
non  poflït  j  Se  Ci  mentiri  poifet, 
Deus  non  effet? 

Atquae  nobisproponunturcre- 
denda,fuperantrationem.  Itaettj 
fednonfuperantpotentiam  Se  fa- 
pientiam  Dei.  Ideb  dicit  beatus  i  ?<*»,£ 
Ioannes,  Deum  efle  maiorem  cor- 
de noftro, quia poteftfacere,  quae 
nos  non  poflumus  intelligere;  Se 
elfentia  atque  exiftentia  eius  perfe^- 
ctioreit5quàmmensnoftracapere  • 
pofîîc.  Si  facile  crédit  homo  rudis 
Philofophis  atque  Ailrologis  mul- 
tade  magnitudine  folis  ôc  ftella- 
rum  ,  quae  videntur  incredibilia; 
cur  non  facile  credat  homo  ipfl 
Deo,  quidquid  tandem  ille  reuela- 
re  voluerit,  cùm  infinito  interuallo 
diftet  fapientia  Se  potentia  eius ,  ab 
igniculo  rationis  quo  prsditi  funt 
homines?  Ida  igitur  qui  confide- 
rant  ,  non  patiuntu?  anguftias  in 
credendis  iis  qux  nobis  Ecclelia. 
credendaproponit. 


2JÔ       DE    vÊTERNÂ    FELICITATE 


CAP.      XI. 

Iterum  de  Jpe  qti&  eftfecmdd 
pars  porte. 

HO  c  idem  devirtute  ipei  di- 
cere  poiîûmus  :  nam  (i  qux 
iperamus  in  vita  futura,  ab  homi- 
nibus  iperanda  elle  diceremus,  vt  " 
vani  8c  imDoiloresreiiciendi  efli- 
mus  :  fîquidem  homines  &c  menti- 
ri  poiîunt,  &  tam  eximia  prarmia 
nuilo  modo  darepoiîunt.  Acnoa 
ab  homine  iperanda  eflTe  dicimus, 
ftd  à  Deo  ,  qui  nec  mentiri  po- 
teil,  cùm  lie  veritas  ;  nec  fallere, 
cùm  fit  bonitas*,  nec  aliquid  ina- 
poflibile  apud  eum ,  cùm  fie  omni- 
potens.  Icaque  meritb  irrideri  ie 
crederet  rufticus  ,  il  quis  illi  fa- 
pientiam  Salomonis  ,  auc.  poten- 
ciam  Augufti  polliceretur  ;  quia 
qui  illi  promkteret ,  homo  elFet 
mendax  «Scimbecillus.  SedChrï- 
ftianus  cui  Deus  promific  vitam 
xternam ,  Regnum  ca?lorum ,  Pa- 
radifum   omnimodx    volupeacis, 


L  I  B  1  R     T  I  R  T  i  V  S.  2TÎ 

cur  fperare  non  débet  ?  Fortalïe 
défunt  nobis  pignora  optimal  vo- 
luntacisDei?  nonne  in  nguramre- 
rum  pra>fentium  eduxit  Deus  po- 
pulum  jfuum  per  Mare  Rubrum 
ficco  veîligio  ?  pluie  illis  manna  de 
cselo  ?  eduxit aquam  dépêtra?  in- 
troduxiteos  denique  per  Iofue  in 
terrain  promiffîonis  ?  numquid  in- 
anis  &  vacua  débet  effe  ta  infîgnis 
figura  ?  Deinde  Ci  fie  De  us  dilcxtt  loan.{, 
mundum  ,  rt  Filium  fuum  vnigmitum 
duvet ,  nonne  cumtlls  omnid  nobis  do-  Rom.Z, 
nauit  ?  Quid  magnum  fperamus  à 
Deonobisdonandum,  quod<ion 
fuperetur  à  dono ,  quod  nec  ipe- 
rantibus  nec  petentibus  iam  dédit? 
Si  dédit  peccatoribus  ôc  inimicis 
mortemFilif fui,  non  donabitiu- 
ftificatis  Scamicis  vitam  Filij  fui? 
Nequehis  contencus ,  adiecit  Spi-  fybef.il 
ritum  fàndhim  ,  tanquam  pignus 
hereditatis ,  qui  clamât  in  cordi- 
bus  noftris  :  Mbd  Vxter ,  ôc  tefti-  Rom'*' 
monutm  rendit  jftirituineftro  ,  quod  fu- 
mus  filuDet.  Si  autem  filïj  ,  &  berc- 
desibendes  qutdem  Da^oberedes  stutem 
Clmftt. 


211     Dï    iCTERN'A    FELICITÂTE 

Quare  fi  magnitude  rerum  pro- 
m-iuarum  fpem  noftram  fliperare 
videripoflît,  nonpotefëtarnenfu~ 
perare  magnitudmem  promicten- 
tis  :  qua?  magnitudo  cùminfinita 
fit ,  facile  poteft  fpem  noftram  eri- 
gere,  vt  ad'illapromiflafînetitu- 
.  bationepertingat.  Quam  promif- 
Iionem  ,  vt  Apoitoius  probat  in 
Epiftolaad  Hebrseos,  Deus  iura- 
mento  cônfirmauit;  vt  per  duas  res 
immobiles  5  videlicet  promifîîo. 
nem  eius  qui  mentirinon  poteft,& 
adiun£bum  iufîurandum>habeamus 
fpem  ,  tamquam  anchoram  tutam 
&  fîrmam  incedentem  vfque  ad  in- 
teriora  velaminis  ,  vbi  pro  nobis 
introiuit  hsvs,  fecundùm  ordi- 
nem  Melchifedech  Pôntifex  factus 
in  aeternum. 


CAP.     XII. 

Ittrum  de  charitate ,  qujt  ejt  tertia 
pars  port£. 

QVid  iam  de  charitate  dice- 
mus  ?  Ea  certè  ûxut  ob  diffi- 


■LIBER     SECVNDVS.  11$ 

eultatem  implendi  prxcepta  eius, 
anguftiffima,  fie  ob  excellentiara 
diuinse  bonitatis,quam  refpicit,la- 
tifîima  dicipoteft.  Cur  enim  diffi- 
cile videri  débet,  toto  corde,  &  to- 
taanima,  &  omnibus  viribus  Deu 
diligere,cùm  fît  ipfe  pulcherrimus, 
&opcimus,  Se  infinico  amore  di- 
gnillîmus  ?  Non  eft  difficile  hîcin 
terris  amare  pulchra  3c  bona;  fed 
difficile  eft  non  amare,aut  certè  ni- 
mium  non  amare.  Videtur  igitur 
Deus  quodammodb  nobis  iniu- 
riam  facere ,  cùm  tam  feuerè  iubet 
vt  eum  diligamus  ,  quafi  iponte 
noftra  eum  diligere  non  debea- 
mus.  Atbona&  pulchra  qua?func 
in  terris,  ideb  ardenter  amantur, 
quia  clarè  videntur  ;  Ûeum  autem  ù***ls 
nemoyidttymqu4m.   Itaeft,nonvi- 
dimus  Deum,  fed  vidimus,&  vide- 
mus  quotidie  opéra  eius,  pulchra 
valdè, de quibus Sapiens  dicit  :  S"J    ▼•*»! 
Jpecie  folis  &lunae  dclccîxù^  deosputa- 
ucruntifcUnt  quant o  bis  Dominator  co- 
rimifpeciofiareft  :  fpecieienitn  ge?ierator 
h*c  omMdcorjflituit.lLxipçïimur  quo- 
que  dulcedinem  eius  in  benenciis 


114-       DE  JîTEP-NA    FELICITATE 

dus  quotidianis  :  habemus  deni- 
que  teirimonium  eius  qui  vidit ,  ôc 
quimentirinequit,videlicetfànél:i 
Spiritus,quiper  Apoftolos&Pro- 
phetas  in  Scripcuris  fanctispraedi- 
cat,  Deum  vfque  adeobonum  ôc 
pulchrum  elfe  ,  vc  meritb  folus 
conus  ôc  folus  pulcher  dici  me- 
reatur. 

Sed,  inquiunt,durum  eft  valdè, 
propter  Deum  cogi  nos  ad  faculta- 
tes,cognatos3  &vitampropriam 
aliquandoperdendam.  Fateor  ôc 
ipfe  durum  id  elfe  non  amantibus 
Deum;  fed amantibus,  Ôc  eum  adi- 
pifei  cupiencibus  facile  ôc  lene  elfe 
contendorprsefertim  cùrh  ifta  tem- 
poralia propter  Deiamorem  con- 
temnentibus ,  paratafînt  bona  fine 
comparatione  plura  Ôc  meliora. 
Quid  enim?  amittis  diuitias  corru- 
ptibles ,  acquires  Regnum  fempi- 
ternum  :  amittis  patrem}&:fratreSj 
&amicos;  acquires  Deum  patrem, 
ôc  "Chriftum  fratrem  ,  ôc  omnes 
Angclos  Ôc  Sanctosamicos  &fo- 
cios  :  amittis  vitam  temporalem  ôc 
miferam  jacquires  asternam  ôc  fcli- 


LIBER      TE.RTIVS.  2IJ 

cifflmam.  Audi  Canticum  amoris  Cant.%.' 
diuini  :  Si  dcderit  bomo  omnem  fub- 
ftantiam  domus  fiut pro  dilcftione,  ejud- 
finihil  dejptciet  cam  :  $c  paulbantè: 
lAcjUAtnnltA  (tribulationum  &an- 
gufliarum)  non  potuerunt  exttngncre 
cbarttdtem ,  nec  flumina  obruent  :llam . 
Audivnumexdiligentibus  Deum: 
Qui s crgo  nos  fepat\ibir  a  cbaritate  Chn*  %onrt $f 
ftiî  tribulatiot an  «ngufti<i?*nfames*an 
nuditas?  an  periculumï  an  ptrfccutioï  an 
gladtus  ?  Sed  in  bis  omnibus  fuj/crafnus 
propter  eum  qui  dilcxit  nos. 

Ac  proximum  ica  diligerè  ,  vt 
bona  mea  cum  eo  communica.- 
re  ,  etiamfî  mihi  fuerit  inimicus, 
meqûe  grauiter  Iœferit,  adhuc  il- 
li  non  folùm  ignofcere ,  fed  etiam 
benefaceredebeam  ,  contra  natu» 
ram  pugnare  mihi  elle  videtur, 
Id  cjnidem  contra,  naturam  per. 
peccatum  corruptam  fortaife  di? 
ci  poterit  3  fed  non  contra  natu- 
ram per  Chrifti  gratiam  .repara- 
tam  .  An  non  Deus  ipfe  bona 
fua  cum  inimicis  luis  commu- 
nicat  ?  de  quotidie  inimicis  fuis 
ignofeit ,    &  reddit  eis  bona  pro 


lit?        Dl    jCTERNA  F1ICITATB 

&Ï4tt.  5.  malis  3  dumfolem/uum  oriri  facit  fu- 
ferbonos  &  mdtos  ,  &pluitfupo  tufles 
&iniuftos}Qubâ  fi  Deus  itafe  gerit 
.cum  inimicis,  non  eft  concra  natu- 
'ram  Dei  ,  neque  hominis  qui  ad 
imaginem  Dei  creatus  eft,  diligere 
inimicos,  eifqûebenefacere  :  fed 
contra naturam  beftiarum  ,  &  eo- 

TfAÏ.tf.  rum5qui  cùm  in  honore  efTent5non 
intellexerunt,  comparati  funt  iu- 
mentis  inilpientibus ,  ôc  fîmiles  fa- 
cfbifuncillis. 


CAP.     XIII. 

Iterum  de  humilitate  ,   qu&  eft 
quarto,  pars  porte. 

E  n  1  o  ad  humilitatem ,  quac 
fîmilis  eft  fororibus  fuis  :  vt 
magnas  quidem  anguftias  fuperbis 
Scarrogantibus  pariât  ',  fed  iisqui 
ad  fcholam  Chrifti  accedunt,  ôc 
abeodifcerevolunt,  nondifïicul- 
terdilatariincipiat.  Primùmenim 
1.  fit . %  humiliaui debemus  fub potentt  manu 
Dei,  vt  Apoftolorurnprincepsad- 
monuit  :  &  y  t  Coapoftolus  eius 

Iaco- 


v 


LIBER     TERTrVS.  llj 

Iacobus  confirmât.    Qux  autcm  ^.4. 
dirKcultas  fingi  poteil  in  humilia- 
tione  mortalis  hominis  adimmor- 
talem  de  omnipotentem   Dcum? 
Deinde  debem9  quoque  nouifîimu 
locum  eligereapudhomines,quia 
fuperiores  inuieem   arbitrari  nos 
conuenit,  vt  Apollolus  monetin 
Epidolaad  Philippenies  :  Supcrio-  j>/7/7>2; 
rcs>  inquit,  fîbi  muicem  Arbitrantes. 
Quiverefeipfînouerunt,  &:con- 
fcij  funt  propria?  infirmitatis,  alio- 
rum  autem  interiora  non  noue- 
runt,  nullas  patiuntur  anguftias,  vc 
omnes  alios  fibi  fuperiores  ducant, 
eofque  honore  prarueniant,  Se  k>- 
cum  alciorem  iifdem  concédant. 
Quemadmodum    enim    fuperbia 
nafeitur  exignorancia  fui,  ne  hu- 
milicas  ex  cognicionefui.  Cor  fu- 
perbi  facile  vidée  vicia  qua?  in  le 
nonhabet,  <Sc  qux  ceteri  habent, 
quia  funt  omnia  extra  le:  vitia  pro- 
pfia,  quamuis  farpè  maximal  aliis 
omnibus  nota,  ipfe non  videtj  quia 
funt  intraie;  quomodo  oculûs  non 
videt  i\ux  intra  fe  habet  ,   fed  ea 
folùm  qua:  extra  illum  funt.Exem- 

K 


11$       DE   ^CTERNA  FELICITATE 

Z»c>  xî.  plo  nobis  elfe  potefl:  Pharifaîus  ille 
quigratiasagebatDeo,  qubdnon 
effet  ficuc  ceceri  homines ,  rapto- 
res,  iniuftiaadulteri:isenim  vide- 
bac  in  fe  non  eiFe  vitium  rapina?3in- 
iuftitiae,  adulterij  :fednonvidebat 
vitiagrauiora  quae  intus  latebant, 
fuperbiam,  mentis  csecitatcm,  ôc 
impœnitentiam,  ôc  ideb  publicano 
ineodem  templooranti  feprarpo- 
nebat:fedpublicanus,quiamelio- 
res  oculoshabebat,  videbàt  in  fe 
vitia,  ôc  virtutes  non  videbat;  ideb 
recumbebat  in  nouifïïmo  loco, 
ftansàlongè,  percutiens  pe&us 
fuum,  &  mifericordiam  Dei  im- 
plorans:  exquofactum  eft,  vtiu- 
dicio  Dei  difceflerit  hic  iuftifica- 
tus, ille reprobatus.  Quarefiquis 
ferib  dare  velitoperam  cognitioni 
propria:  non  patietur  anguftiasin 
porta  Domus  Dominipenetranda. 
Ad  hœcomnianeceflTe  efladde- 
re  ,  portam  Domus  Domini  qua: 
videturanguftiffima,  ac  parnèim- 
penetrabilis  iis  qui  onufti  acce- 
dunt,  ôc  obefo  corpore  func,  vcl 
multisveitibusinuoluti,  &ere#o 


L  I  B  Z  R    T1RTIVS.         II J 

corpore  ingredi  tentant  s  eamdem 
videri  latam  &  aditu  facillimam  iis 
qui  fine  vllo  onere,  ôc  nudi,  ac  ma- 
cilenti,  &curuiingrediuntur.  Ita- 
que  in  nobis  eft  caufia,  cur  non  fa- 
cile ingredi  poiïimus  per  eam  por- 
tait!,  perquam  multi  Sanctorum 
£ne  vlla  difficultate  vel  moleftia. 
tranfierunt.    Incipiat  ergo  homo 
Chriitianus  deponere  onera  diui- 
tiarum  :  intelligatopesfibi  àDeo 
datas  vtœconomo,  non  vt  domi- 
no ,  vt  eas  diftribuat  indigentibus, 
nonvt  easfibi  vni  diligenter  con- 
feruet  :  fie  enim  fiet ,  vt  animus  ab 
amore  diuitiarum  liber  erTe&us, 
quafi  magno  onere  depofito  ,  ob 
anguftias  porta? non  laboret.  Nec 
minus  deponat  pinguedinem  ni- 
miam  deheiarum  carnalium,  vel 
potiùs  eiieiat  humores  noxioscu- 
piditatum  variarum,  quse  hydro- 
pem  gignunt  ,    &  corpus  in  flan  t% 
Denique  exuat  opinionem  pro- 
priae  exiftimatioms  ,    induat  hu- 
militatem  Chniti,  inclinée  cerui- 
cemadobedientiam  mandatorum; 
.  &  tune   queratur  ,    fi  non   fatis 

Kij 


I 


fclO    DE  ATERKA   FEi^CITATE 

facile  &c  commode  portam  falutis 
îngredipoffic. 


CAP.     XIV. 

NeceJ/arium  ejje  ingrejjum  portey 
quant umuis  angujt<t  ,y?  quis 
falupu  ejje  velit. 


s 


£d  fiue porta illa  Iatafît,  fîue 
angufta  ,  omnino  contendere 
debëmus,  vt  per  eam  ingrediamur: 
nullus  enim  alius  locus  eft  poft 
hanevitam,  qua:  fugit  velue  vm« 
bra,  vbi  benè  elle  poflïmus,  nifiin- 
trahanc portam.  Ideb  enim  Do- 
Lhc.V  .  minus  hortatur ,  dicens  :  Contcndîtc 
intrdre  fer  dngufiam  portant  :  quo- 
niam,  vt  ipfe  in  eodcmlocofub- 
iungit,  quiforismanebunt,  adea 
loca  detrudentur  omnes ,  vbi  fem- 
piternus  eft  fletus ,  Se  aiïiduus  den- 
tium  ftridor  :  qua:  dolores  maxi- 
mos  fignificant  cum  defperationc 
remediji  vnde  rabies  ontur,  quas 
impatiëcer  polerat  qua?  tolerare no 
vellet,  &lemper  tolerare  cogetur. 


LIBER      TERTIVS.  211 

Qjj/mto  Latins  crat  contendere  in- 
trarc  per  -angultam  portam  ,  vbi 
modico  labore  vel  dolore  iuften- 
tato ,  remîtes  8c  iucunditas  inueni- 
tur  ?  Et  h  quidem  portent  homines 
&  an  guiîias  porta?,  &dolores  ge- 
henna?  fuirai  euadere,  fortaiiè  ex- 
eufari  potFet  eorum  fragilitas  vel 
imbecillitas ,  qui  vim  facere  portai 
illiusanguftiisnon  auderent  :  ftd 
cùm  ncceil'c  lit ,  aut  hîc  ad  tempus 
laborare  vim  faciendo  ,  aiu  incide- 
re  in  labores  dolorelqûe  perpe- 
tuos  ;  vbi  cft  iudiciû,  vbi  ratio  quae 
didtetfugtendas  etfe  anguftias  mi- 
nores &breuiores,  vtadintollera- 
bilcs  6v  grauiffimas  veniatur  ?  Sed 
etiam  fi  nuila?  fequeretur  anguftias 
poilhanevitam ,  fed  fola  priuatio 
Domus  Dei,  vbi  fempiterna  lune. 
gaudia;hoc  ipfum  deberet  in  nobis 
efrlcere,  vt  non  folùm  per  angu- 
ftias porta? ,  fed  etiam  per  fpinas  ôc 
tribuios ,  neenon  per  rerrum  &:  ig- 
né alacriter  intraremus.  Etquam- 
uis  hoc  tempore  non  ientiamus, 
quidfitpriuanbeatitudine:  tamen 
poft  anima:  feparationé  àcorpore 
K  iij 


121     El   iCTERNA    FELICITAT! 

aperientur  oculi  mentis,vt  clarifïir 
mè  Yideant,  quantum  fit  detrimen- 
tum  ,  imb  quàro  infînita  iadtura, 
nonperuenire  ad  fincm  vltimum, 
adquem  creatifumus.  Atquehoc 
iefîderium  /ignificant  verbaiila, 
quae  in  Euangelio  referuntur  repc- 
titaabillis  quiexclufi  forismane- 

M*tih,  '\)Unj:  l' Domine 9  Domine,  aperinobtf. 

X»  Siquidem  defîderium  vltimi  finis 
femper  cruciabit  miferos ,  &con- 
fciétiar  remorfusnumquam  quief- 

7/4. U.    cet>  &  implebicur  illud  :  Vermts  ro- 

te*nï$.  mm  nonmorietur ,  &  ignis  eorumnon 
txtinguetur. 

O  Ci  poflemus"*nuncferiôcogi- 
tarcquantoafîedii  dicenc  hooii- 
ïies  illi ,  Domine,  Domine,  tperi  nobis: 
acfidicant:  Sine  ingreflu  in  iftam 
Domumviuerenonpo(Tumus,nec 
tamen  mori  nobis  datur.  I caque 
viuimus  non  vt  viuamus  ,  fed  vc 
femper  miferrimi  fimus.  Ergo  ape- 
ri nobis,  quiaparatifumusquafli- 
bet  anguftias  tormentorum  paci, 
modbingrediamur.  Sedrefponde- 
bitur  :  Hefcio  vos.  Annus  iubilei  fr- 
nem  accepit  :  quando  potuiftis  in- 


L  I  B  E  fc     T  E  R  T  I  V  S .         I.Z3 

gredi,  noluiltis;  nunc  ergo  xquum 
etl,  vtquando  vultisingredi,  non 
pofîïtis.  Ita  illi  fmevllo  remedio 
exclufi ,  numquam  tame  ceirabunc 
clamare ,  naturali  defïderio  Simu- 
lante :  Domine ,  Domine,  4pcrinobis. 
Sed  qui  furdi  fuerunt  in  hac  vica  ad 
exhortationes  Domini  clamantis 
ôc  dicentis ,  Contendtteintrdre per an- 
gufttmpertam  :  tune  furdis  auribus 
Domini  clamabunt,  Domine,  Domi- 
ne, aperinobis.  Quare  fî  quid  fapi- 
mus,  nunc  rébus  noflris  confula- 
mus,  quando  tempus  habemus  ;  fa- 
ciamus  nunc,  dum  licet,quod  tune 
fine  vlla  dubitatione  toto  corde  fa- 
cere ,  vel  feclife  cupiemus ,  &  non 
licebit. 


K  iiij 


DE    ^TERNA 

FELICITATE 

S ANCTORVM 

fub  nomirre  Pa- 
radifî, 

LIBER    gVARTVS. 

CAP.      I. 
In  CaIq  ejfe  vera  gaudia* 

Aradisvs  ,   nome» 

ell  voluptatis  &delicia- 

rum    :     fîgniftcat  enim 

hortum ,  fiuepomarium 

Se   viridarium    fimul     aroœnifïï- 

mum  ,   &■  ad  recreacionem  <Sc  iu- 

cundicacem    adfe-rendam    aptiffi- 

Gen.z.    mum.   lnlibro  Genefîs  Paradifus 

&h      voluptatis  non  femel  appellatiuv 


llBÎR  QV  ARTVS\        %  11$ 

vbi  de  Paradifo  terreftri  fermo  ha- 
betur.  Apud  Ezcchielcm  verb  de 
Paradifo  caelefti  dicitur  Angelo 
primario,  qui  poflea  cccidit  «5c  dia- 
bolus  fa&us  elt  :  In  cleliajs  Varadifî  E-^cK 
Dei  ftiifii.  Quia  verb  inScripturis  l*. 
Tandis  nihilhabemus  de  Paradifo, 
niiîfuilïein  eo  arbores  multas,  de 
fontemaqua?  viuae  :  idebvifumed 
mihioccafîonc  huiusnominis  ex- 
plicarevoluptates  &"gaudia3  qui- 
tus fruimtur  in  ca?lo  Beaci.  Eric  ve- 
rb,  nid  fallor 5  vtilis  contemplatio 
ad  excitandos  animosv  ad  ea  quas 
furfum  funt  quaerenda  ^  co  gitan - 
da;  ac  per  hoc  ad  vicam  fifinftituê 
dam,  vt  cùm  hinc  migrandum  erit, 
non  ad  lucfcum  Ôctenebras,  fed  ad 
lucem  &  laetitiam  fempiternam, 
Deo  adiuuantemigremus.  Soient 
enim  homines  ,  paucis  exceptis^ 
magis  trahi  voluptate,  quàm  ali- 
quobonoalio:  &  Ecclefia  in  qua- 
dam  Oratione&cit  :  Ibintftràfixé 
Jïnt  cordd  5  vin  ver  a  funt  gAudi*.  Ac 
primùm  c6fîderabimus,quid  Scri- 
ptural fanétae  de  ccelefti  Paradifo 
îiosdoccantj  vndfc  prcbemusverè 
K  v 


11&   DE    ^TERNA    FELICITATF 

cfTe  in  Paradifo  caelefti  gaudia  :  de- 
inde  tentabimus  explicare  qax  fine 
illa  gaudia  :  poftremb  vaciis  ratio- 
nibus,  vel  potiùs  comparationibus 
demonftrabimus,  gaudia  ilta  eiïc 
Iongi  maiora,  quàm  nos  capere, 
Tel  cogitare  ,  vel  eciam  fufpicari 
pofïîmus. 

Primùm  igitur  nomen  ipfum 
Paradifi  ,  voluptatem  ac  delicias 
fonat,vt  ex  libro  Genefis  paulb-an- 
te  oftendimus.    Elle  autem  in  ex- 
Jo  paradifum  ,  teftatur  Ezechiel, 
T^:7?.     y*11  ^c  Primo  Angelo  fcripfit:  In 
iS,         deliajs  T^rxdifi.  Dei  fmfii  :  teftatur 
Dominu^in  Euangelio  ,  cùm  la- 
2JX  13     troni  iecum  peu  demi  dîxit  :  H&die 
meeum  ens  in  VAradifo  :  accepit  enim 
Paradifum  pro  Regno  Dei  ,  &  ef- 
/cnciali  beatitudine  ;  dixerat  enim 
latro:  Domine  mémento  met  ^dum-vc- 
neris  in  V^egnmn  tuam  :  ôc  Do  mi  nus 
promittensilli  consortium  Regni 
fui,  refpondit-:  Hodie  mecum  erts  m 
Varadifo  :   teftatur   beatus  Paulus 
*.Car.    in  poileriore  ad  Corinthios,  cùm 
**•         aie  :  Scio   hominem  m  Cbrtfto  ,    r*p- 
t*jn>vfjHe  Ad  tertimt  c*!.Hmyôc  quia 


LIBER     Q^ARTVS,  117 

rdptus   efi  in  VtrActifum  :    teftatur 
bcatus  Ioannes  in  Apocalypfi5vbi  jipoc.i 
Dominum     introducit     loqucn- 
tcm   :    Vincenti  dtbo  edere  de  Ugno 
vit*  ,   qu»d  efi  in  VArddifo  Dci  met. 
Ex  his  locisper  fpicuum  cft,  re- 
gionem  Beatorum  eiTelocum  de- 
ficiarum  ôc  voluptatis.    Deinde 
cùm    Dominus   aie  feruo    bono  Matth>' 
&  fideli ,    Intra  in  gAudium   Domi- 
ni  tui  :  nonne  apertifïïmc  décla- 
rât ,  Domum  Dei ,  fïue  Ciuita- 
tem   Dei  ,  ad  quam  admittuntur 
ferui  boni   &    fidèles  ,    cùm  de 
hoc  mundo  migrant  5  elle  locum 
gaadij  ?   Et   cùm  idem  Dominus 
multis  in  locis  comparât  Regnum 
Cxlorum  cœnx,  vt  apud  Lucam,  Lr^.14» 
cùm  ait  :  Homo   quidam  fecit   cœ- 
ntm   nuifnïm  :   Se  cùm  alibi  dt-  lt4C'  *■* 
cit   :  Et  ego  difl>»no  y  obis  y  fient  di- 
fi>rfnit mihiVttcr  meusT^cgnumjpt  eda- 
tU  &  hibAtis  fuper  mcnftm  meum  inB^e- 
gno  meo  :  &  denique  cùm  in  Apoca- 
lypfidicitur  :  BeAti  5  qui  *d  cœnxm  Apocl 
nuptiarum  *Agni  vocAti  funt  :  certc  V> 
Scriptura   per  metaphoram    cœ- 
na^  deleclationcm  voluptatémque 
Kvj 


ZlS     DE  jETERNÀ  feltcitatb 

/îgnificat*  nifi  quis  neg.ire  veïit ,  in 

fenfu  guftandi  vllam  e'ï'e  volupta- 

tem.  Adhxcin  Eiungeliis,  &  in 

Apocalypfi,  Regnum  Dei  nuptiis 

regalibus  comparatur,  vt  notum 

Matth.   eft  ex  parabola  Régis  qui  fecic  nu- 

V\'   ,     prias  hliofuo:&  ex  parabola  virgi- 

%<      '  numfapiencium&ltultarumjqua- 

rum  fapientes  incrarunc  cum  fpon- 

îo  ad  nuptias  ,    flultae  verb  foris 

Apoe.     manferunt  :  &  ex  Apocalypfi ,  vbi 

**•         muka  dicuntur  de  nuptiis  Agniin 

negno  cadorum  cum  apparacu  ma- 

ximo  celebratis  .    Porrb  nuptiis 

regalibus  comparatur    beatitudo 

San&orum  ,    quoniam  in  nuptiis 

omnia   ferè    gênera    voluptatum 

exhibentur ,   Se  percipiuntun  de 

qua  re  in  libro  fequenti  di&uri 

fumus. 

Dcnique  in  Apocalypfi  vidic 
fanctus  Ioannes  chorum  virgi- 
num  ,  qui  fequebantur  Agnum> 
quoeurnque  iret;&  cantabant  can- 
ticum  nouum  ,  quod  nemo  alius 
5"  fan*  catarepoterat.  Oiemlocu  fanctus 

lia  vit'    .  fS.  ^-^.  t.*  -p. 

fimtate,  Auguitinus   exponit  in  libro   De 

€aj>.  27'.  fonds,  virginitate^de  certis  gaudiis> 


t*T  B  E  R    <£V  A  R  T  V  S.  22$) 

v.nctifque  voluptatibus  ,  quibus 
fbti  ik  lola?  virgines  perfruentur. 
Verba  eius  hxciunv.Fos  ddferetis  dd 
nupri.ts  sAg-ii  cdnticum  nonum ,  quod 
çdntabitis  m  ckbdris  veftrts,  hocejiin 
cordtbus  dicdtis  Uudibus\non  vtique  td- 
le  y  qudle  cdntdt  vniucrfd  terrdyfedtdlc^ 
ejHdlencmo  potertt  diccre  ni  fi  vos.  &z  in- 
fini :  Q^o  ireputdmus  hune  .Agnum îquo 
nemo  eumfequi  Vdledt ,  vel  audedt ,  mjî 
y  os?  Quoputdmuseum  ire  ?  tn  quosfal- 
tus ,  &  prdtd?  Vbi  credo  funt  gramme 
gdudid  y  non  gdudid  fxcult  bains  ymtdT 
infini* menddees  :  nccgdudid  y  qudlidm 
ipfot\egno  Dei ,  cet  en  s  non  virgir.ibus 
erunt,  fed  acetersrttm  omnium  gaudiç- 
rttm  forte  diftincld.  Se  infrà  :  Videbit  £<  &» 
yosecterd  mahitudo  Hdclium.  au*  dd  ■  -°\ 
hoc  tAgnum  fiqw  non  poteft  \  videbity  cap.z?* 
nec  inuidebit ;  ej*  colUtdndo  vobts,  quod 
infenonhdbety  hdbtbit  in  vebis.  l>Zdm 
CrtUud  canticum  nouum  proprium  vc- 
Jlrutndicere  non  poterit,  dudire  dut  cm 
poterit ,  ejr  dele&dri  veftro  tdm  cxcellen- 
tibeno.  Scdvos  ,  qui  &  dicetis ,  C  dft- 
dictis  y  quid&  hoc }  quod  dicetis ,  à  vo~ 
his  dudiet:s  yfcliaus  exsdtdbitis  yiucun- 
dtu/queregn.ibitis.  Ex  his  igitur  mz- 


ïfè    ©E    ^TERKA  F  E  L  I  C  !  T ÀTZ 
nifeftc  confiât ,  in  caelefti  regno  & 
Ciuitate,  vel  Domo  ,  multa  etfe 
veragaudia,vcrifTimafque&;  ma- 
ximas  volu'ptates* 


CAP.  1 1. 

Begaudio  intelligente. 

CVm  exDiuinisliterisproba- 
tumiam  fit, in  Regno  cado- 
rum  vera  elfe  gaudia;  nunc  expo- 
nemus,  quxnam  illa  fine  gaudia. 
Actvreuiterexplicandaerunt  pri- 
mo gaudia  intelligentia?,  volunta- 
tis,  &  mémorise,  qua?  ad  fpiritum 
pertinent  :deinde  gaudia  fenfuum 
fîngulorum  ,  q\ix  pertinent  ad 
corpus.  Nequehoc  loco  afErma- 
re  intendimus ,  inteliigentiam ,  de 
memoriam  ,  ôc  fenfus  corporis 
proprias  fed es  elle  gaudij;  cùm  no 
ignoremus,  gaudium,  vt  etiam  dc- 
fîderiumjpropriè  ad  voluntatem 
mpartefuperiorc&adappetitum 
in  parte  inferiore  pertinere.  Sed 
loquimur,vt  vulgb  hommes  lo- 
nuuntur,  qui  non  reeufant  dicere3 


tlBER     QVART7S.         2jf 

Oculus  delectatur  pulchritndine 

col-orum ,  Se  amis  fuauitate  fono- 

rum.  Inteiligimus  et'go  per  gau- 

dium  mentis,  vel  memouia!  ,  vel 

fènfuum  externorum  ,  delectatio- 

nem ,  quam  percipit  homo  ex  ijs 

qua?  intelligit ,  vel  quorû  recorda- 

tur,vel  quç  fenfib9  «ternis  haurit. 

Primum  igitur  Beatorum  gau- 

dium  erit ,  oculis  mentis  videue 

Deum  facie  ad  faciem,  vc  Ioquitur 

beatus  Paulus  in  Epiftola  priore  i-CorA) 

ad  Corinthios.  &  videre  eum  ficu- 

ti  elt,vt  Ioquitur  beacus  Ioannes  x  jeaH* 

in  Epiftola  prima.  Quantum  aur- 

tem  hoc  fit  futurum  gaudium,Do  A 

fumusex  eoconijcererqubd  Iiaias 

Propheta&Apodolus  Paulus  te- 

(lantui*  fuperare    omnia  gaudia, 

qua?  vllus  hominum  vidit ,  aut au-- 

diuit,aut  cupiuit  ,  aut  cogitauit. 

Oculus  non  yidit,  me  âuvh  audutit,  nec 

incor  bominis  4fcendtt .  aux  prxt>Ar>i-    '?'    * 
....         '.,/       rx    t  î.Cor.i, 

un  Deux  tjs  qui  ailigunt  iilam.  Loqui- 

tur  enim  Scripturadepra:cipua& 

eiFentiali  beatitudine  3  qua?  in  ip- 

fîus  Dci  viiione  pofka  eft  ,  iuxca 

v-erbum  Domini  :  Beati  murdacor-  __j_J 
t  .         .   n  .  ;  ,  0       Mat  th.  < 

dc>  quornam  ipjt  Dcuîh  ytaebunt.  oc5 


2$l     DE    jCTËRNÀ    FELTCITATE 
&an.zjw  Hxc  efl  Vnx  xtern*,  vt  cognofcant  tefo  - 
lum  Deum  verum y& quem  mififtile- 
fum  Cbriftum.    Et  quidem  magna 
amplificatio  illa  elfe  videtur,quôd 
nemo  viderit  y  aut  audierit  ,  aut 
defîderauerit,  aut  cogitauerit  taie 
bonum,  qualeinDeivifîone  per- 
cipietur:  tamen  non  eft  ampliiïca- 
tio  ,  fed  fîmplex  veritas  5  quoni^m 
oculi,  &"  aiires.  Se  corda  hominum 
iolitafuntgaudia  folùm  termina- 
ta ,  menfurata ,  Se  finita  percipere: 
vifîoautem  Dei,  vi/îoeft  lucisin- 
acceiîîbilis,  Se  boni  prorfus  infini- 
té quodinfc  continet  omne  bo- 
num j  iuxta  verbum   Domini  ad 
lxod.ii   Moyfem  ,  Ego  oftenddm  emne  bonum 
tibi.  GÙm  illeanteàpetijfTet,  often- 
demibifaciemtuam.  Ac  vtper  ratio- 
nem  l^oc  ip&m  demonftremus, 
t'MV-  iciendumeitexfancl:oThorna.)de- 
*n  *'     lectationem  ,  qua*  percipitur  ex 
cognitione,  tria  reqnirere,  poten- 
tiam^ntelligentem  (lue  fentietem, 
ebie£tum  conueniens  illi  poten- 
the,&:  vnionem  obie&i  cumpo- 
tentia:  &quantopotentia  efl:  ap- 
tior  ad  cognoic  endurci  ,  Ôc  obie*- 


LIBER     QjARTTS,  Itf 

Aum  nobilius  ,  &:  vnio  magis  inti- 
ma ,tanto  percipi  delectationem 
maiorcm.Qubd  autem  intclligen- 
tiafîuemens  fit  piirior,  ôcakior, 
&nobilior,&vtfîcloquar,  viua- 
cior,acper  hoc  multo  aptior  ad 
cognofcendum  quàm  fenfus  ex- 
ternus,  in  dubium  reuocari  non 
poteft.  Qubdverb  Deus  fie  obie- 
ctumaltifhmum  &nobiIiflimurn, 
non   folùm  fupra  omnia  obiecta. 
fenfuum,  fed  etiam  fupra  omnia 
omnino  obiedla  mentis  ,   quippe 
infinitum  bonum  3  &c  omne  bo- 
nû ,  vel  potiùs  ipfa  bonitas ,  nemo 
ambigere  poteft.  Iamvero  quod 
vnio  intelligentia?  cum  Deo  per  a- 
pertam  vifionem  fit  vnio  fie  inti- 
mait etfentia  Dci  totam  mentem 
videntispenetret,  &c  mens  ipfa  in 
ipfum  Deum,  quafi  in  mare  ma- 
gnum tota  mergatur  de  transfor- 
metur  ,  arque  certum  atque  indu- 
bitatum  eft.  Qujs  igitur  capere  veî 
fufpicari  poterit  ,  quantum  illud 
fîcgaudium  ?  quale  iîlud  ofculum 
fummi  boni?  qualis  il  le  comple- 
xusfponfi  pulchritudinis  infinita?? 
Certe  in  coniunctione  pulchri  co- 


234      DE    ^TERNÀ  FEIICITATI 

loris  cum  fenfu  videndi,  Se  dulçif- 
fimi  foni  cum  fenfu  audiendi,& 
ceterorum  fenfîbiiium  cum  fend- 
bus  fuis,  magna  experimur  vol up- 
tatem,&  faepè  cam  magnam,  vt 
nonnulli  propter  illam  ferè  infa- 
nianc.Ec  tamen  potentiae  fentiendi 
materiales  funt,  &  cum  beftijs  no- 
bis  communes:  ôc  obiecca  quoque 
res  corporales  funt ,  &  non  mi- 
nus fàtpè  Iaedunt,  quàm  oblecTent, 
&deniquevnio  fupcrficialise(l,(S(: 
externa,  &  in  pluribus  fenfibus 
non  fïc  vnio  ipfms  obiecli,  fed  eius 
imaginis  cum  potentia.  Adde 
quodvnio  fpiritualis,  &vnio  Dei 
cum  inteliigentiapervifionem,eft 
firmior,durabilior5&tota  fîmul: 
dele&ationesenimcorporales,  6c 
qusc  fenfibus  percipnuitur ,  quia 
mutationem  adferunt,  non  pof- 
func  c(Tt  diuturnae  ,&non  func  co- 
tx  fimul ,  Ccd  quafî  guttatim  inflil- 
lantur.  QuarefînevlUdubitacio- 
ne  maior  eft  dele&atio  mentis, 
quàm  fenfus. 

Collige  ergo  te,homo,&:  appen- 
de  in  iulïa  trucina  voluptaté  quam 


LIBER     QJARTVS.        2J? 

tibi  mundus  offert ,  cum  ca  quam 
Deus  promiccit  ,  cùm  vifionem 
fuam  diligentibus  fe  promictic  :  «Se 
elige  quoi  vis.  Certè  enim  Ci  voiu- 
ptatem  amas ,  quàm  à  te  amari  ne- 
gare  non  potes,  maximam  potiùs 
quàm  minimam ,  ôc  femper  dura- 
turam  quàm  eam  qua?  momenta- 
né*, ell  ,  eliges.  Neque  fola  vifio 
Dei  Tandis  hominib9  in  cado  pro  « 
mittitur,  fed  etiam  omnium  reru, 
quas  fecit  Deus.  Hîc  quidem  in 
terris  cernimus  perfenfum  vidédi 
folem,&  lunam ,  ôc  délias ,  ôc  ter- 
ras, &  maria,  &flumina,  ôc  ani- 
mantia,  ôc  arbores,  ôc  metalla.  Sed 
mensnoilra  nihil  omnino  cernit, 
id  eil,nnllam  fubltantiam  creatam 
perfeclè  nouit  ,  non  differentias 
eirentiales ,  non  proprie  tates,  non 
vires ,  ac  ne  animam  quidem  fuam 
homo  videt  ;  fed  more  excorum 
palpando  effecta,  ôc  difeurrendo 
per  rationé  aliquid  cogniuonis  ac- 
quint.  Quale  ergo  gaudium  erit, 
cùm  inteliigentia  no  tira ,  reuelata 
facie,  manifeftè  videbit  naturas 
omnium  rerû,differëtias,  proprie- 
tates ^  vires  ?  Et  cum  quanta exul- 


t$6     DE    JETIKVtA   FELICITATE 

tationeobftupefcet,  cum  videbit 
exercitum  Angelorum  innumera- 
bilem,  quorum  nullus  cum  alio  in 
fpecic  conucnit  ,   &  différencias 
omnium  &  fîngulorum  perfpicuè 
intuebitur  ?  Prô  qnale  theatrum 
erit  illud}quàm  de(iderabiîe5qtiàm 
amabile ,  cùm  fanctos  homines, 
quifueruntàprincipio  mundi  vf- 
quead  finem,fîmul  cum  Ahgeîis 
omnibus  congregatos  3 ■-&  fingu- 
lorum  mérita,  palmas,  8c  coro- 
nas  incueri  licebit  î  N  ec  fine  Isa- 
tis voluptate  videbimus  fcelera 
&  tormenta  perduorum  ;  in  qui- 
bus  fancHtas  piorum  ,  $c  iuftitia 
'7^*«57*Dei3  mirificè  collucebunc  :  tune 
enimiuftimanus  fuas  lauabuntin 
fanguine  peccatorum,  vt  Prophe- 
tatantoantè  pra?dixit.  Qujd  enim 
eflmanuslauarein  fanguine  pec- 
catorurç ,  niiî  iuftorum  opéra  cla- 
riùs  emicare  ad  comparationem 
operum    hominum    iniquorum? 
Splendebitcertè  magis  virginitas 
aliquorum,  quandocum  adulte- 
rijs  aliorum  equalium  conferctur: 
neenon  ieiunia  ,    &  elecmoiyn^e 


LIBER     QJARTVS.  2$7 

aliquorum,  quando  cum  come£- 
fationibus  ,  Se  ebrietatibus56c  cru- 
dehtate  aliorum  fimiliter  a?qua- 
lium  comparabkur  :  quando  vide- 
liceterunt,qui  dicanc  :  Illeiuue- 
nis ,  de  formofus  erac ,  ôc  tamen 
virginitatem  aut  caftitatem  perpé- 
tué coluir,ifte  autem  iuuenis  quo- 
que  Se  formofus  fuit,  fed  vxorefua 
non  contentus ,  adulterijs  Se  facri- 
legijs  fepe  le  poiluit  :  «Se  ille  diues 
Se  nobilis  fuit,&  ieiunauit,  Se  ora- 
uit  fréquenter  ,  Se  eleëmofynas 
multas  fecit;  ilte  a?què  diues  Se  no- 
■bilisfuit,  fed  comeiîationibus  Se 
ebrietatibus  addictus,  fie  omnia  in 
voluptates  fuas  confumpfit  ,  vt 
pauperibusnihil  vnquam  donaue- 
rit.  Atque  hinc  fiet3vt  crefeat  gau- 
dium  iuilorum  ex  noticia  fcele- 
rum  iniquorum  \Se  fimul  gaudium 
crefeat  excôtemplatione  iuîHtiar, 
quae  mirificè  fplendebit  in  prqmijs 
Beatorum,  Se  in  fupplicijs  miiero- 
rum.  Nuncenim  in  rébus  huma- 
ins magna  deformitas  cernitur  in 
eo  ,quodfa?pè  culpa  çoniungitur 
cum  prxmio,  Se  viitus  cum  peena, 


*3$  DEjÇTERNÀ  felicitate 
vnde  iullicia  Dei  apud  homines 
nonnihil  obfcurari  videtunfed  tûc 
omnispoenacum  culpa,  &  omne 
prarmium  cum  vircutc  iungeturj 
atqueitt  décor  iuftitiae  mn*enri- 
bus  Beatorum  incredibile  gau- 
diumexcicabic. . 


CAP.    III. 

Degattdio  voluntatù. 

TRia  funt,qua?  prartervolu- 
ptatem,quam  capicvoluntas 
ex  bono  inteiligentix  ,  maxim* 
gaudia  in  ipfa  voluntate  propriè 
gignent.  Vnum  eft  amor  Dei  8c 
proximi  ardentifïimus,  8c  inextin- 
guibilisramor  enim  efl  precipuum 
condimentû  omnium  rerum  ama- 
biliû.  Quiamat,  omniaquaeamat, 
pulcherrima  atque  optima  efïe  iu- 
dicat  ;  <5c  ideb  illorum  a(pe<5tu  8c 
confuetudine  plurimùm  gaudet, 
ôc  ex  abfentia  vel  priuacione  in- 
confolabiliter  dolet. Videmus  pa- 
rentes, qui  naturaliter  hliosmos 
valdc  diligunc ,  eospulcherrimos, 


LIBER     QVARTTS.  2$9 

ingeniofiflîmos ,  prudentiffimos 
credere,  quamuis  fsepè  déformes 
iînc3  <5c  ingenio  ac  iudicio  careant: 
&  fi  daretur  optio  ,  filios  fuos  non 
mutarentcum  quibufcumqjalijs, 
iudicio  aliorum  hominum  melio- 
ribus  &pulchrioribus.S2?pè  eciam 
homines  amore  capi videmus,  vel 
ex  veneficio,  vel  caiu  aliquo  3  per- 
fonarum  deformium,  cum  qmbus 
verfàri  iucundifïimum ,  &  contra 
ab  ei«  auelli  infeliciiïimum  iudi- 
canc.  Quod  certè  nonfacitnifîa- 
mor,  condimentum  ,  vtdiximus, 
omnium  amabilium.Quae  cùm  ita 
fîntJqualis&  quanta  entvoluptas 
SacT:orum,cum  Deo  &  Beatis  om- 
nibus femper  verfari ,  quos  arden- 
tiffimc  femper  amabûtj  «5c  qui  non 
falfo  iudicio  ,  fcd  verifîimè  pul- 
cherrimi  &:  optimi  funt ,  &  à  qui- 
busnufnquam  fe  diuellendos  elfe 
nouerunt  ?  Contra  verb  5  vnum  ex 
maioribus  géhenne  fupplicijs  erit3 
femper  verfàri  cum  ijs  quos  maxi- 
me oderunt,  &  à  quibus  circum- 
uentos  mille  artibus  fe  fuilïe  fciûc. 
Altéra  res,  qusc  gaudiu  magnum 


l^O       DE    uETERNA   FLÎCITATE 

in  vôluncate  Beatorum  gigncc,erit 
quies  quidam  incomparabilis  ,  ÔC 
fatietas  fine  faftidio,  quç  illos  pa- 
catos&contentosmodisomni.  us 
reddet.  Hîc  cette  in  terris  nemo 
eftfuaiortecontentus,  nemo  qui 
non  multa  cupiat  ,  qua?  obtinere 
nonpotelt.  Inde  omnes  famelici, 
omnes  fitibundi,  omnes  inquieti 
viuunt.Nequemirum  id  videri  dé- 
bet, cùm  animus  nofter  capaxfit 
boniinfiniti  &  fempiterni,  &res 
creata?  parua?  fint  &  fragiles  ,  qux 
diupermanerenon  valent.  Quale 
jgitur  gaudium  erit  illi  homini, 
qui  Te  in  eo  Ioco  conftitutum  cer- 
net,  vbi  plane  omni  ex  parte  con- 
tentus  viuetfvbi  nihil  defiderabit, 
nihil  timebit ,  nihil requiret,  nihil 
ambiet  ampliùs  ?  O  pax  exuperans 
omné  fenfum,  qua  mûdus  non  po- 
teft  dare ,  ôc  quse  in  fola  iauenitur 
ïupernalerufalem,  ciuitate  Régis 
pacifici,  (Scmagni.  Ad  te  fufpirat 
peregrinatio  noi'tra  ,  qus  plena 
tentationibus  Se  follicitudinibus, 
in  fola  tui  mémorial  expectatio- 
nealiquantulum  requiefeit.  # 

Tertia 


LIBER     QJVARTVJ        *4f 

Tertiaresqux  voluntaci  beatae 
magnum  gaudium  adfert,eftiufti- 
tia,  eaqûeperfe&a5&:  perfeftior, 
quàm   ellet  iuftitia   originalis  in 
Adamo.  Illafubijciebat  parte  in- 
feriorem  fuperiori5donec  fuperiof 
eiîet>£trbiecta  Deo  :  h*ec  fubijcic 
partem  inferiorem  iuperiori,&:  fu- 
penoré  Deo  nexu  firmiiîimo  &in- 
folubili.Illa  erat  quafîveftis  lanea, 
vel  linea;  haec eft  quafi  veftis  holo- 
ferica ,  vel  aurca,  quae  voluntatem 
facit  pulcherrimam  ,  &  amabilem 
Deo,&  fibi,  &  Angelis ,  ac  beatis 
hominibus  vniueriis.  Hïc  eft  illa 
perfecta  iuftitia ,  qua?  nullam  ad- 
mittit  maculam,  ne  venialem  qui- 
dem ,  vt  de  anima  tali  vefte  induta 
dici  po(T\z:Tota pulchra  es  amie*  mea,  Canh+l 
Cr  macula  non  eft  in  te.  Ha?c  in  fe  cô- 
cludit  omnes  virtutes,  qua?  imper- 
fectionem  nullam  admiftam  ha- 
bent.  Quantam  autem  harc  iuftitia 
iucunditatem  &  lsetitiam  adferat, 
ceftis  eft  Sapiens  in  Prouerbijs, 
CÙm  ait:  Secura  mens ,  ejuaft  iuge  ce?:"  Frou.i;, 
tùuium.llh  autem  fola  eft  mens  le- 
cura3  quam  confcientianunquam 
L 


1^1       DE    ATERNÀ    FELICITATE 

remordet,qubdpcriu{titiam  per- 
fectamitafitin  bono  Habilita,  vt 
ne  ad  momcntum  quidem  lat>i 
pofïit.Teftis  quoque  eftApoflolus 
JUm.14.  Paulus,  qui  dicit  :  Rjrgnum  Det  non 
eft  cfcd&potusJediuftitiajAx^&gdu- 
dium  in  Spiritu  fancïo.  Vbi  fimctus 
Apoftolus  manifeitè  docet,  Re- 
gnum  cadorum  voluptatem  qui- 
dem magnam  in  fe  comprehende- 
re,fed  eam  fi  tara  non  elfe  in  dele- 
ftatione  gula^Sc  repletionc  vétris, 
vt  homines  carnafes  8c  animales 
forte  vçllentjfed  in  iuflitia,  quç  pa- 
rit  in  anima  folidam  paccm,  &  ve- 
rum  gaudium.  Qui  enim  perfcctè 
iufluseft,  isnon  habetquidquam 
in  corde^iio  quod  eum  reprehen- 
datj  neque  in  actionibus  fuis,quod 
ab  alijs  reprehendipofïitjnde  ori- 
v  tur  folidifîîma  &  dulciflima  pax 
cum  Deo ,  & fecum ,  &  cum  om- 
nibus alij  s.Inde  verb  nafcitur  gau- 
dium inerfabile  in  Spiritu  fancto, 
çuiNgaudio  nulla  terrena  vel  tem- 
poralU.lsetitia  poterie  çomparari. 


L  IBER    QJT  ARTTf.         *4J 
CAP.    IV. 

T)e  gaudio  memorU. 

IA  m  vcrb  memoria  ex  recorda- 
tione  rerum  prsteritarum  ,  non 
exiguam  materiam  gaudiorum  re- 
prarfentabit.  Primùm  enim  recor- 
datio  beneficiorum  Dci  in  omni 
vita,  fpiritualium  &  corporalium, 
naturalium  &  fiipernaturalium, 
temporalium  &  xternorum,  in- 
credibilem  la?titiam  adfert,  cùm 
iuftus  rccogicatjfe  cam  multis  mo- 
dispraruentum  in  benedictionibus 
dulcedinis.  Deinde recordacio  pc- 
riculorum ,  à  quibus  nos  Deus  mi- 
ris  modis  cripuit  in  omni  artate ,  in 
omni  officio ,  in  omni  ilatu,quan- 
tam  ketitiam  adferet  ?  Inter  cetera 
verb  pcricula  illud  in  primis  pono, 
qugd  farpè  peccato  letali,  ac  r^x 
hocgehénœproximus  aliquis 
rit ,  Ôc  Dcus  fola  benignitat^ 
motus,peccatû  impediueru* 
certè  mifericordia  Dei  caca  &  tam 
fingularis,  electis  fuis  fréquenter 
Lij 


244       DE    ^«TERNA  IBIICITATE 

impenfa.cùmadmemoriam  inilla 
tutiflima  &  pacatifîima   regioric 
veniec,  laetitiam  maximam  fuppe- 
dicabit.  Quje  recordatio  (iSanclis 
deefTetin  cado,quomodo  fïcutaic 
Vfal.%%.  Pfalmus,  mifericordias  Dominiin 
arternum  can tarent? Quo  cantico^m- 
quit  fanctus  Auguftinus  in  Libro 
Vb  tt  poftremo  de  CiuitateDei,  m  glo- 
tte Cim    ri*™  &rattÇ  Ckfift*  s  cm  tu  ping  mne  libc- 
tateDei,  rdtifumusi  nihilcrit frrfefto  illi  iucttn- 
«4/>.jo.  dtusCiuitati. 

Quid  dicam  de  curfu  tempo- 
rum&fxculorum  à  principio  vf- 
queadfïnem  ?  quantam  volupta- 
tem  adferet  recordatio  tôt  viciflî- 
tudinum  rerum  ,  èc  can  tac  varieta- 
tis ,  quas  tam  fapienter  gubernauic 
de  rexit  >  Se  ad  fines  debitos  perdu- 
***  xit  inimitabilis  prouidentia  Dei? 
P.A/.4;.  Hic  fortaffe  eft  ilie  impetus  flumi- 
nis^quitam  mirificè  lactificacCi- 
uitatem  Dei.  Qujd  enim  eflordo 
farculorum  magna  velocitate  la- 
bentium,  ôc  curfum  numquam  in- 
termittentium,  niû*  fluminis  im- 
petus fine  cellatione  aquas  Tuas  ra- 
pientis  &  deuoluentis ,  donec  in 


LIBER     QJTARTVS.  ltf 

oceanum  demergantur,atque  dif- 
pareant  ?  Ecnunc  quidem  dum  flu- 
men  fluic  ,  &  tempora  labuntur, 
multi  de  prouidenria  Dei  difpu- 
tanc,&non  défunt  etiam  ex  Dei 
feruis,  qui  turbati  ifto  impetu  flu- 
minis ,  quod  multa  détriment*  far- 
pè  adfert  bonis,  multa  commoda 
malis,dumterram  bonam  à  cam- 
pis  iuilorum  ablatam  ad  campos 
impiorum  defert,  graues  tentatio- 
nes  paffi ,  de  prouidentia  Dei  que- 
rivifîfunt.  Audi  Prophctam  Re-  */*'-7l 
gium  :  Meidutem  p*ne  irnti  funt  pe- 
aes  ,p*ne  cjfufi  funt  greffus  mci,  quid 
T^Uuifuper  intquos  ,pdcempcccdtorum 
vidcns.  &  infrà  :  Ec ce  ipfi  peccdtores9 
&  dbundantes  in  feculo  obtinuerunt 
diuitias  y  &  dixi  :  Ergo  fiue  cdujjd  "**w^ 
fiificauï  cor  meum,  Cldui  inter  in- 
nocentes mania  mcas ,  &  fui  fldgelld-  1<rem  \z 
tt+stotacbe.  Audi  Icremiam  :  luflus 
quittent  tu  es  Domine,  fi  dijputem  te- 
cum.:  ycrutntameh  iufid  UqudY  ad  te: 
Qudvc  vid impiorum  pro/peratur  ?  benc 
ejt  omnibus ,  quipYAUdricdntur ,  cSr  intr 
que  dgunt  ?  Tlantdflt  eos,  &  radicem 
miferunt  :  profictunt ,  çjr  faciunt  fafc 
L  iij 


1^6     DB     iïTERNA   TELïClTÀTE 
Bal**  i  Elum  :  propè  es  tu  cri  eorum  ,  &  longe  à 
renibu* eorum.  Audi  Habacuc:  Qu4- 
re,  inquit ,  rcfticu  fnper  imqu*  agen- 
tes,  ùr  tAces  deuor4nte  impio  iufttorem 
fe  ?  Et  faciès  hommes  qtufi  pif  ces  maris  y 
&  cjuafi  reptile  non  htbens  principem. 
Seâ^oft  curfum  temporum  euo- 
lutum,  &flumenin  mare  demer- 
fum,  cùm  Sancliin  cxlo  totum  il- 
lum  curfum  ad  memoriam  reuo- 
cabunc  8c  rationes  omnium  illa- 
rum  viciiîîtudinum  in  libro  diui- 
use  prouidentiae  perfpicuè  legent, 
incredibiledictu  eft,  quàmvehe- 
m  enter  ftuminis  illius  impetusper 
memoriam  reprsfentatuslstinca- 
bit  Ciuitatem  Dei.   Ibi  videbunt 
cur  Deuspermiferit  primum  An- 
gelum&'primum  hominem  labi: 
&curmiiericordiaDei  hominem 
liberauerit,  Angeîum  nonlibera- 
uerit.    Ibi  videbunc  ,   cur  Deus 
elegerit  in  pôpulum  peculiarem 
filios  Abrahami  5  c^uos  tamen  prar- 
uidebat  durifïîmç  ceruicis  futuros: 
&  quanta  bona  ex  illorum  perui- 
cacia   paraturus    effet  Gentibus. 
■Ac  vt  vniuerfalem  prouidentiaxa 


LIBER     QVARTVS.       247 

prsetermittam  ,  ibi  videbunt,  cur 
permiferit  plurimos  Iuftorum5ac 
pamcomnes  in  mundo  prefî'uram 
paci ,  vt  videlicet  eos  gloriofiiïîmè 
coronaret.  Atque  ex  hac  recorda- 
tionc  benedicent  cum  ingcnti  la?- 
titia  omnes  cruces  quas  pafli  funt 
in  mundo  ,  cùm  in  coronas  fem- 
piccrnas  videant  elfe  conuerfas ,  ac 
dicent  cum  Propheta  :  Secundum  ffiLfy 
mxzmtudmtm dolorum  mçorumin  cor- 
dcmco  ,  confaUtioncs  tu*  Utificduaunt 
4nim4m  mcam. 


v 


C  A  P.    V. 

Degandio  oculorum. 

Ide  a  m  vsnuncgaudiacor- 
porisglorificati.  Acprimùm 
fe  offert  gaudium  fenfus  videndi, 
qui  incer  corporales  fenfus  nobi- 
liiTimus  eft,  &*  cuius  officium  latiA 
fïmè  cvlongifïïmèpatet.  Is  in  car - 
lefti  patria  gaudebit  primùm  de 
proprij  corporis  fplendore  ôc 
pulchricudine.  Videbic  enim  cor- 
pus fuum  rerormacum  a  Chrirtoa 
L  iiij 


1J$      DE  ^«TEKNA  f  F.LICITÀTB 

Scconfiguratum  corpori  claritatis 
th\\.y    fuse,  vt  dicit  Apoftolus  in  Epiftola 
ad  Philippenfes.  Neque  claricas 
eius  minor  eric  claricate   Solis: 
Chriftum  enim,  ad  cuius  fplendo- 
rem  conformandi  iumus,  idem  A- 
poftolusfupra  fplendorem  Solis  à 
Atl.i6.  fe  vifum  fuiife  teftatur  in  Actis  A- 
poftolorum,  &  ipfe  Dominus  in 
Matth.    Euangelioloquitur,&:dicit:  Tune 
2}.  iuftifulgtbuntfictit  Sol  m  ï{egno  Vttris 

eorum.  Qualeigitur&quàm  gratû 
fpedaculum  videbunc  oculi  Beâ- 
torum ,  quando  manus  iiias,  &  pe- 
des*,  &  membra  omnia  cernent  ra- 
dios lucis  ex  Te  proferre,  vt  non 
egeant ampliùs  lunaine  Solis, ne- 
que  Lunae ,  Se  mukb  minus  lucer- 
narauc  cadelac  ad  omnes  tenebras 
vndique  difïipandas  ?  Sed  non  fo- 
lùm  corpus  proprium  inftar  Solis 
fulgere  videbunt  ,  fed  corpora 
Sanclorum  omnium ,  ac  in  primis 
Chrifti  ipfîus,  &c  fan&ifïlmae  Ma- 
tris  eius.  Quantum  lastificat  Soi 
vnus  exorcu  fuo  vniuerfam  ter- 
rain? Quidigiturerit  viderefimui 
ipumuerabiies  Soles^nôalolaluce 


LIBER  QJTARTVS.  249 

illuftres,  fed  membrorum  varieta- 
te&:  venuftacepulcherrimosPNe- 
queineoloco  claudendi  erunco- 
culi,ne  force  à  nimio  fplendore  lç<j 
dantur  :  nam  &  ipfi  oculi  beati 
erunt,  ac  per  hoc  impa/Iibiles  & 
immortales;  qui  enim  lamine  glo- 
ria?  confortabit  oculos  mentis,  ne 
yidentes  Deum  facie  ad  faciera  op- 
primantur  à  gloria  ,  idem  etiam 
dote  impafïibilitatis  confortabit 
oculos  corporis  ,  vt  fine  lxfione 
cernant  non  S olemvnum  ,  fed  in- 
numerabiles. 

Illud  etiam  accedet  ad  gaudium 
oculorum,  qubd  fan&us  Augufti- 
nusdocetinlibro  deCiuitateDei,  lib.iu 
Martyres  beatiffimos  in  ea  corpo-  De  c>- 
ris  parce ,  in  qua  fupplicia  percule-  Httat€ 
runt,  ksna  virtutis  pulcnernma  .„     r 
&  venultilîlma  prxlaturos.  Quid 
igitur  ent,videre  fan&um  Stepha- 
num   toc  gemmis  pretiofis  infi- 
gnem  ,  quoe  lapidum  ictus  in  cor- 
pore  iuo  pertulit  fQuid  Ioannem 
Baptiitam  ,   8c    la  00  b  uni    maio- 
rem  ac  Paulum  Apoftolos3&  alios 
propè  infinitos  ,  quibus  collum 
L  v. 


2J0    DE    vETERNA    FELICITÀTE 

pro  Chrifto  prxcifum  fait ,  viderc 
torquenobiliflïmo ,  omnique  au- 
ropretiofîore,  incredibili  décore 
fulgêre?  quid  fandbam  Bartholo- 
masum,  cui  pellis  à  toto  corpore 
"detractafuit,  cemere  toto  coçporc 
itailluftré,  vt  omnem  purpuram, 
quantumuis  pretiofam ,  fuperare 
videatur?  Qjiiderit5vt  cetera  prac- 
terrrritta,  videre  Petrû,  êc  Andréa, 
&:aliospIurimos,  qui  rancis  fup- 
plicium  pertulerunt,  quafi  ftellas 
îucidiiïïmas  inmanibus  &pedibus 
cum  infmito  décore  geftare?  Nam 
de  Chrifto  Rege  Martyrum  3  qui 
ad  gloriam  fuam  Se  folatium  no- 
ftrum  ligna  clauorum   &  lances 
eonferuarc  vo-luit  ,  nuîla  lingua 
promere  poteft  ,  quanta  luce  li- 
gna  illa   fàcrofancta    m-icabunt, 
cumomnis  Sanctorum  gloria  ad 
Chrifti  gloriam  comparata  m  in  or 
iit,qudnrîfipuichritudo  ftellarum 
ad  Solis  pulchritudine  conferatur. 
Quid  iara  dicam  de  voluptate 
quam  capient  ocuTi  Beatorum  ex 
confpectu  totius  illius  ampliflimas 
Tth.  13.  Ciuiucis ,  quara  Tobias  ôc  loan- 


LIBER.     QJARTVS.  2JI 

nés  ,  vc   fupra  demonflrauimus,  df*M 
non  habentes  fatisdigna  vocabu- 
laquibus  eius  decorem  exprimè- 
rent ,  toçam  auream,  Se  gemmis 
ac  margaritis  Ôc  lapidibus  pretioiîs 
ornacam  elfe  dixerunt  ?  Qind  de- 
nique  de  Cœlo  nouo  ,  &  Terra  JA  ^ 
noua  ,  quam  Scriptural  fànctaeno-  x-?et-  M 
bis  promittunt  poil:  vlcimi  iudi-      P9C'11 
cij  diem  ,  &  de  renouatione  ,  ôc 
in  flatum   meliorem    commuta- 
tione  totius  rerum  vniuerfîtacis? 
Ida  enim  iîcut   nobis   incognira 
fuut,  ita  nouo  &admirabili  gau- 
dio    Beatorum    oculos    oblecla- 
bunt ,  cùm    eorum    pulchritudo- 
confpicicœperit. 


C  A  P.^VI. 

T)e  gAudio  atmum. 

SE  s  s  v  m  audiendi Se mftrumé- 
caioquendi  futura  elle  in  Re- 
gno  cxlorum  ,  dubitaui  non  po- 
teft;  eruntenim^cwporaBeatoru 
vcra&.viua,  &  ab  omni  parce. 
L  vj 


2$1     DE    ^TERNA    FELICITÀTÉ 

perfec"ta,quale  Chrifti  corpus  fuif- 

le  poft  refurrcctionem ,  Apoftoli 

Matth.    omnes ,  &  mulci  praetereà  difcipu- 

%'         li ,  Se  mulieres  non  paucas  manife- 

iorf.  zo.  "e  viderunt:nam  &ipium  loquen- 

fru.     tem  audiebant,  &:  ipfe  illis  inter- 

rogantibus  refpodebat  >  ipfe  eciam 

**#•  *•   beatus  Paulus  Chriftum  de  cado 

■O**»  <^  fîbiloquencemaudiuic,  &  Chritlo 

ipie  audienci   reipondit.    Fucura 

quoque  in  cado  cantica ,  ac  prçfer- 

~Tob  u    tim  ^ms  vocis  4  lAllelnU)  tetlantur 

-jifoci?  Tobias  &  fanctus  Ioannes.  Ex  his 

fatis  apercé  poteft  intelligi,  non 

defutura  in  Ciuitace  illa  cantica 

plurima  Se    dulcifîîma  ,    quibus 

Deuslaudetur,  &auresbeatsefan- 

ctorum  hominum  mirificè  oble- 

HaiLUi.  Et  fi  omnta  debent  effe 

comenfurata,dubium  quoque  non 

eric,quin  illa  cantica  tantb  fuauio- 

ra&nobilioraeiredebeant,  quan- 

tbfuntipfi  cantores  do&iores,  Se 

■qui  laudatur  fublimior  ,  de  locus 

înquô  cantatur,  excelfîor,  &  au- 

dîentium  cœtus  intelligentiorat- 

quefrequenciefr.  dQnjd  igitur  eric 

in  altiflima  illapace^aniniaru  co- 


tIBER     C*VAïlTVS.  Ifi 

cordia,  &in  illo  charitatis  atdore 
ergafummum  Beuefactorem ,  au- 
dire  liquidifïïmas  voces  canen- 
tium  jtMuU  ?  Si  beatus'Franci-  in  vite 
feus ,  vt  feriptum  reliquit  fanctus  S-  Fra»- 
Bonauentura,  ad  breuifîimumfo-  "fa'cafr 
nitum  citharse  ab  Angelo  pulfatar, 
ita  commotus  eft ,  vt  aliud  fe  puta- 
lecfaeculum  commutaiFe.  Qui  bus 
deliciis  aures  nollrae  fruentur  3 
quando  millia  cantorum  &citha- 
rœdorum  concordiflïmis  &  fuauif- 
fïmis  vocibus  De  lirai  collauda- 
buntî  & alia  millia  concenni  pari» 
&ardore  nondiflïmili  laudes  eaf- 
dem  iterùm  atque  ic'erùm  répè- 
tent ?  Et  fortaiïe  non  folius  Dei 
laudes  in  Ciuitate  illa  canentur, 
fed  etiam  triumphi  fanctorum 
Martyrum,  Se  Confeiïbrum  pra?- 
conia  ,  Ôc  Virginum  gloria  ,  ôç 
Sanctorum  omnium  contra  diabo- 
lum  vieborice  cantibus  extollentur: 
kxc  enimomnia  in  Dei  laudes  & 
glo'riam  redundabunt.  Quod  ergo- 
dicitur  ab  Eccleiiartico ,  Qui  pro-  Euïi  31» 
batus  efi  m  illo  ,  &  perfettus  cfl  y  trit 
illi  gleri*  xterna  :  ^mpotutt  trAnfgredi* 


1J4-  Dï  ^TERNÀ  ÎELÏC1TATE 
C  non  efl  tranfgrejpts  ;  fxcerc  m<tU,  & 
nonftcit:  tdco  ftxbilita  funtbonxillius 
in  Domino^  &  eleemofyn^sîllitfs  enxr- 
rxblt  omnis  Ecclcjtx  Sanciorum:  quam- 
uis  de  laucUbus  mortalium  in  Ec- 
cleiia  q-jjE  peregrinatur  in  terris, 
incelligipoffiCj  camennihil prohi- 
ber, qub  minus  intelligatur  de  ci- 
uibus  immortalibus,  &de  Ecclefiar 
qua?  triumphatin  carlis.  Ibi  enim 
habebunt  verè  Sancfr  gloriam  sr- 
ternam ,  &  illa  verè  &  propriè  eft 
Ecclefia  San&orum.  Et  cùm  in 
Euangelio  Dominus  dicat  laudan- 
dos  efte  à  Deo  in  Regno  caeJefti  fi- 
dèles Se  prudentes  feruos,  illis  ver- 
Maitf).  bis,  Euge  férue  bons  &  fidelis,  <]uiafu- 
H*  per  pauca  fuifti  fidciis ,  fuper  multd  te 
conflituamy  intra  in>gaudium  Domini 
tui:  quidprohibetquin  exiftimare 
pofîimus,  verba illa  Domini,  càn^ 
eu  totius  caelcftis  Curix  excipien- 
dï,ôc  iterùm  atque  iterùm  dulciflï- 
mè  repetenda  ?  Certè  de  fanclo 
Martino  Ecclefia  Catholica  dice- 
îr>  Lu*-  renondubitauit  :  Ttî^rrinushicpAu-- 
itbm.  per  &  modicus,  dînes  cxlum  ingreditur> 
hynnii  ctleftibus  bonâratur*    Déni- 


1IBER     QVART'VS.         Ztf 

que  fanctus  Auguttmus  in  extre- 
mo  libro  Dj  Ciuicace  Dei  ,  hoc 
ipfum  difertis  verbis  affirmât,  cum 
aie  :  ycrtibighrUerit)  y  ht  Idkdahtis  Llh.  it2 
nec  errorc  quifquàm  ,    nec  aditLtione  Dt   C>- 
hudabitur.  Férus  bonor ,  qui  nuUme-  mt-  D"> 
gabitur  dtgno ,  nuUi  deferetur  indtgno:  '*'*  - 
fed  nec  ad  eum  ambiet  yllus  indtrnttf, 
ybi  nullu s  permit titur  effe ,  nijî  dignus. 
O  igitur  cérque  quatérque  beati, 
quiinlocoillo  vndeexulat  adula- 
tio,  ôc  vbi  non  inueniturmenda- 
cium  ,  audient  decantari   laudes 
flias  fine  periculo  fupcrbix  ,  Çzd 
non  fine  incremento  Ixtitia?  î 


CAP.      VIL 

De  çaudio  atrium. 

DE  ceteris  fenfibus  pauca  di- 
cenda  erunt,  non  qubd  fuis 
Se  mignis  voluptatibus  careant, 
&d  quod  illas  voluptates ,  quales 
futurs  (înt,  Scriptnra  fancla  non 
aperuerit.Illud  nobis  fatis  confiât» 
multa  corpora  Sanctorum  ftatim  à 
motte  odoré  fuauiiîimunv  fpirairc 


%$6  DE  i£TERNÀ  FILICITÀTC 
cœpiiïe,  qualem  alium  nemoan- 
teà  fenferat .  Hoc  de  corpore 
U  vîtA  fan&i  Hilarionis,  teftatutfan&us. 
s.  HiU-  Hieronymus  :  affirmât  enim ,  poil: 
nQms'  decem  menfes  à  fepultura  inuen- 
tum  corpus  integrum,  quafi  adhuc 
viueret,  Ôc  tantis  fragrans  odori- 
bus ,  vt  delibucum  vnguentis  pir- 
tarecur.  Boc  idem  de  corpore  fan- 
cti  Seruuliparalytici  teftatur  fan- 
£his  Gregorius  in  Dialogis,  cuius 
&b.  4.  ha?cfuntverba:  lAmmtexcuntcjan- 
W/.14.  t4fr4grAntt*odoris  Ajfrerfdtrfî,  yt  om- 
nes  qui  illic  Acier ant ,  inxftimAbili  futt- 
uitdte  replerentur  -y  &  paulb  poil: 
Quoufqtte  coYpus  eïus  fepultur/e  fédè- 
rent s  tb  eoram  nAvibai  odoris  illius  frd- 
grxntia  non  recefiit.  N  ec  défunt  alia 
non  pauca  exempla  fimilia  3  tum 
vecera  tum  recentia.  Ex  quibus 
colligi  poteft,  Ci  corpora  defun- 
ftorum  Sandorum  poft  anima? 
glorificationem  iuauem  fpirant 
odorem  ,  multb  magis  corpora 
yiua  &  glorifïcata  Sanctorum  odo- 
rem fuauifîimum  fpiratura .  Ac- 
cedit  y  quod  refert  idem  fanchis 
Gregorius,  de  corpore  Dominino- 


IIBER     QVARTVS.'  2J7 

ftriviuente&gloriofîiïimo,  cuius 
hçc  funt  verba  in  libro  quarto  Dia-  L'^*  4* 
logorum  ,  &  in  Homilia  quada  fil-  c'*  '  ~ 
per  Euangelia:  Tunefurfumrcjpictcns 
(Tarfîlla  virgo)  Icfum  y  entent  cm  yi~ 
dit:  tdnt4quefubitofr4grantid  miri  odo- 
rts  affitrfa  efly  yt  ipfa  tjuotjue  fuduitxf 
tunÏÏM  oflenderet ,  tllic  *AuBoYcm  fud- 
ttitatisyeni/Jc.  Quod  fi  corpus  Re- 
demptoris  gloriticatum  odorcm 
tantae  fuauitatis  fpirat  3  omnino 
credibileelt,  omniacorporaSan- 
ctorum  in  caelo  fpiratura  miram 
odorisfuauitatem  :  decetenimvc 
membra  capiti  fuo  conformiafinc 
non  folùm  inclaritate,  fed  etiam 
in  odoris  fuauitate-  Qui  igitur 
odoribus  dele&antur ,  cogitent 
quali  fuauitate  replendifînt,  quan- 
do  in  horto  illo  diuina  tôt  millia 
florum  cadeftium  vndique  fpiran- 
tiunYodores  varios  &  iuauilîîmos 
glorificacis  naribus  haurienc 


25S       DE    jCTERNÀ   FELICITATE 


CAP.     VIII. 

De  gaudio  fenfa  gufiandi  & 
tangendi. 

Vile  TP\  E  fenfu  guftandi  fcribunt 
&ony  JL/  Theologimonvfuros  Beatos 
jn*  Car-  cfo[s  mortalibus.  fedhabiturosta- 

thuJiaiiH  î  i     o       •  t 

•tn  men  oblectationem  aliquam  in  eo 

Sent.  d.  fenfu  ,  ne  fuperuacaneus  elle  vi- 

44- *rt-  deatunfuturam  tamen  oblectatio- 

4-  ¥"    nem  illam  loco  &  (latui  Beatorum 

uT&~  &in*mortaliumcongruentem.  De 

Domini-  fenfu  tangendi  conueniunc  omncs, 

riàSoto  vfum  eius  non  defuturum  in  ca?- 

*»  4.  £  lo  ,  cùm  corpora  Beatorum  fine 

49«?-4-  dubio  tangi  pofîlnt  ,  vtpote  vera 

Im€.\a   &  viuacorpora,  dicente  Domino, 

Talpatc  &  lu  Je  te ,  quia  fpiritus  cxrnem 

CT  ojfx  non  bdbet ,  y/f  #/  me  yidetts  babc- 

te.   Aberit  tamen  concadusomnis 

impunis  à  corporibus   iliis   quas 

concupifcenciam  generandi  nul- 

mM    .     lamhabebunc:  &,  vcipfc  Domi- 

xt  nusloquicur,   In  refttrrccitêneneque 

nuhent  neque  nubentur  ,  fed  erunt  fî- 

eut  *4ngelt  Dti  in  cxls.    Sed  nos  in 


LIBER    QVARTVS,       Iff 

hisquae  difputanturin  fcholisim- 
morarinon  volumus.  Vnum  illud 
affirmamus ,  fenfum  tangendi  non 
modicam  volupcatem  perceptu- 
rum  ex  perpétua  &  opeima  corpo- 
ris  habitudine  ob  dotes  corporis 
gloriofî  ,  de  quibus  Apoilolus  n* 
priore  ad  Corinthios  :  Seminatur,  |-<*r. 
inquic  ,  ideorruptione,  furget  in  in-  **" 
cgrrupttone  :  feminatur  in  ignobilitate^ 
furget  inglorÏA  ifeminAturm  infirmita- 
te  j  furget  in  yirtute  :  feminAtur  corpus 
animAle*  furget  corpus  JpiritAle  .  Ex 
quibus  quatuor  dotibus  fiue  priui- 
legiis  corporum  glorioforum ,  vna 
illade  gloria  fîue  iplendore  corpo- 
ris gloriofi,  ad  fenium  videndi  per- 
tinent fuo  loco  diximus  :  relique  * 
très  videntur  ad  fenfum  tangendi 
proprièpertinere.  Nam  quemad- 
modu ,  cùm  corpus  grauatur  mor- 
bis,plagis,vulneribus,quaf  ad  mor- 
tem  ducunt  ,  fenfus  tangendi  e(l 
qui  patitur  Ôc  dolec  :  lie  etiarn 
quando  corpus  benè  valet,  &:  fa- 
num  ac  robuftum  eft  ,  fenfus 
tangendi  gaudet.  Magno  igitur 
gaudio  fenfus  tangendi  arScieuu: 


%60     DB    ^ETIRNA  FEITCITATE 

incaelo,  cùm  poil  refurrectonem 
corpora  Beatorum  immortalitate 
&impafïïûilitate,atqueadeb  opti- 
ma  valetudine  in  sternum  fruen- 
tur.  Qujdnonlibenterdarentviri, 
praefertim  Principes,  fipertotam 
vitamàprodagra,  capitis,  ftoma- 
chive,  aut  renum  doloribus  libera- 
rentur?  quale  igitur  gaudium  cric 
incselo,  àquo  longifiïmenon  fo- 
lùm  mors,  fed  omnis  morbus  ôc 
emnis  doloraberit?Proinde  dotes 
ills,per  quas corpus  corrwptibile 
furgit  incorruptible,  &"  corpus  in- 
n^mumfurgitimpafïïbile,  adgau- 
4ium  fenfus  tangendi  pertinent. 
$ic  etiam  dotes  agilitatis  ôc  fubtili- 
tatis,  per  quas  corpus  animale  fur- 
getipirituale,  adeumdemfenfum 
tangendi  pertinere  videntur.  Si- 
quidem  fpirituale  dicetur  &  eriç 
corpus  gloriofum ,  non  qubd  non 
verè  habeat  carnem  &oflar,' fed 
qubditafubiectum  fit  fpiritui,  vc 
ad  nutum  fpiritus  fine  difficultate 
&laboremoueaturvelocifïïrnè,af- 
cendat  ôc  defcëdac,  eat  ôc  redeat,  ôc 
quxlibet  loca  penetret  >  ac  fi  non 


I  IB  E  R    Qjy  AR  T  V  S.          î6l 

corpus  fcd  fpiritus  effet.  Quemad- 
modum  igitur  fenius  tangendi  ma- 
ie habet  ôc  dolet,  quando  corpus 
graue  cogitur  furfnm  afcendeie, 
aut  velociter  de  loco  ad  locum 
moueri;  fie  è  contrario  gaudet& 
lanatur  ,  cùm  corpus  finelafîîtu- 
dine&  Iaborevel  iurfum  afeendic, 
vel  de  loco  ad  locum  velocifîimè 
tranfit.  En  igitur ,  à  quanta  ferui- 
tute  corruptionis  liberabûtur  Bea- 
ti,  cùm  nô  ampliùs  egebunt  equis, 
neque  curribus  ,  neque  ftipatori- 
bus ,  neque  armis,  neque  vlla  rc 
alia;  fed  ipfa  per  fe  corporabeata 
'difeurrent  velociiïïmè  quoeum- 
que  voluerint  5  ôc  vbique  tutiiîîma 
eruht  k  etiam  inter  médias  armato- 
rum  acies. 

Vtinam  qui  delicias  fpirituales 
guftare  non  polîunt  qubd  palatum 
infectum  habeant,  faltem  ha?c  ma- 
xima  &  perpétua  bonacorporalia 
confiderarenc ,  atque  ad ilià  affice- 
'rentu.r  ôc  ea  qusererent  î  fie  enim 
fieret,  vtpaulatim  adaltiora  con- 
feenderent,  ôc  per  hos  gradus  ad 
fempiterna   gaudia   tandem    ali- 


E 


l6l       DE   JETIKKA    FELICITATE 

quando,  Deoprseftante,  venirent. 


CAP.     IX. 

De  comparât ione  gaudiorttm  terte 
eum  gmdiis  c&li* 

Xposvimvs  pro noftra te- 
nuitate,  qua?  (me  gaudiaprse- 
parata  in  caelo  iis  qui  dihgunt 
Dtmm:nunc  quanta  fînt,argumen- 
tis  quibufdam  externis  demonflra- 
re  conabimur.  Ac  primùm  ex  corn- 
paratione  gaudiorum ,  quse  Deus 
inimicis  fuis  Se  reprobis  in  hac  vita 
farpenumerb  tribuit.  Et  quidem 
tantafuntgaudiaindiuitiis  sinho- 
noribus,  inpoteftate,  in  voluptati- 
busvariis,  quae  Deus  tribuit  pec- 
catoribus,  inimicis  fuis,  eum  vel 
blafphemantibus,  vel  in  eum  non 
credentibus,  vt  beati  ferè  ab  omni- 
p/^  bus  iudicentur.  Beatum  ,  inquic 
j * ,  "  Propheta,  dixerunt populum ,  cui  hxc 
funt.  Quis  ex amatoribus  huius  fàe- 
culi  non  inuideat  Salomoni,  qui 
quadragintaannisregnauit,  &di- 
uitiis  ôc  deliciis  omnibus  abunda- 


LIBER      QJV"  ARTVS.  l£$ 

iiit,  ôcfeptingentas  vxores  &  con- 
cubinas  trecentas  habuit  ?  qui  ta- 
men ,  ex  fententia  fan&i  Auguftini 
reprobus  fui  (le  videtur.  Sic  enim 
loquitur   fanctus     Auguftinus    in 
P  faim  os    :     Ipfe  Salomcn  mu  lier  ut»  [n  ffi£ 
dmttor  fuit ,  &  rcprobatus  efl  à  Deo:  116 
de  in  libris  De  Ciuirate  Dei ,  de  Sa-  Llb-^ 
lomone  dicit,  quod  Salluftius  deM^,l°* 
Catilina:  Hic  bonis  initys  malos  txttus 
bxbuit.  Sanctum  Auguilinumfecu- 
tus  efl  fanctus  Gregorius  libro  fe- 
cundo  Moralium  :  ninceft  3  inquit,  , 

quod  Salomon^quifaptcntiAm  noîtperfe-  j^JL» 
utraturusaccepit ,  in  fomnts  banc  &  de  c.i. 
noBc acccpiffc  defirthitur.  Nec  diiïï- 
miles  Salomonifunt  hoc  tempore 
Reges  Turcarum  >  Se  Perfàrum,  de 
S  inarum ,  &:  Tarcarorum ,  qui  Ré- 
gna amplifîîma  poflîdent ,  &;  volu- 
ptatibus  carnis  addicti  nihil  ne- 
gant  cordi,  vcl  oculis ,  vel  auribus, 
vel  guise ,  aut  libidini ,  quod  omnU 
no  defiderent. 

Ac  vc  omictamus  iila  quar  pau- 
corum  funt ,  quanta  gaudia  tribuit 
Deus  in  commune  mortalibus, 
quorum  pars  maxima  Deum  auc 


264    DE  ^TERNA  FELICITATI 

non  nouit,aut  fiait  par  eft,noridili- 
giCj  neccimet?  Nonne  terras  cum 
omnibus  fuis  diuitiis  &  deliciis, 
animantibus  ,  fructibus,  flonbus 
metaliis  ,    in  commune  omnibus 
tribuit  ?  Nonne  maria,  fontes,  flu^ 
mina,  lacus  cum  tôt  generibuspi- 
fcium ,  in  commune  omnibus  tri- 
buit? Nonne  caelum,  quafî  teclum 
huius  magna!  domus,  tôt  ftellis  or- 
natum  ,  in  commune  omnibus  tri- 
buit? Nonne  Solem  fuum  oriri,& 
nubcs  fuas  pluere  fuper  bonos  8c 
malosipfeDominusoptimus  &li- 
beralimmusiufîït  ?  Qupd  fitanta 
gaudia  peccatoribus  reprobis,  ma- 
cipiis  fuis  ingratis ,  8c  omni  fuppli- 
cio  dignis  in  hac  vita  tribuit,nonne 
sequum  eft ,  vt  amicis  8c  filiis  fuis 
gaudia  fine  vlla  comparatione  ma- 
iora  conferuet  ?  Audi  fan&um  Au- 
In  Tfal.  guitinuminPfalmos  :  Tcccatoribiuy 
8j.  inquit,  blafpbemantibus  eum  quotidte 

dat cAum  <?  terrain ,  dat  fontes,  fru- 
&uS)fanitatemifiliosycopia,<>vbcrtatcm* 
.       J  Quitaliapeccatoribus  daty  ejuid  fut  m 
Svrilm    eum  feruare  fideUbus  fuis  ?  D  e  fan  clo 
Torrn  i.  Fulgentio  feribitur  in  eius  Vita, 

eum 


LIBER     QJV-ARTVS.        l6$ 

eum  vidiirealiquando  Romaeglo- 
riam  Senatus5cVexclamaiîè:Quàni 
fpeciofa  potefteiîè  Ierufalem  ex- 
leftis,  fine  fulget  Roma  terreftris? 
&  fi  in  hoc  farculo  datur  tanti  ho- 
noris dignitas  diligentibus  vanita- 
tem ,  qualis  honor  &  gloria  prar- 
flabitur  Sanctis  contemplantibus 
vericatem?  Certèfanctus  Augufti- 
nus  ,  il  quis  alius  prudens  rerum 
aeftimator,  tantointeruallo  difta- 
re    cenfuic    terrena   qua?cumque 
gaudia  à  cxleitibus,  vt  affirrnare    , 
non  dubitauerit  j  optabilius  «ife 
ad  vnam  folam  diem  frui  csdefti- 
bus  gaudiis ,  quàm  omnibus  mun- 
di  gaudiis  frui  per  muka  millia  £e- 
culorum  :  atque  ha?cfunt  eius  ver- 
ba  :  Tant  a  eftiucunditas  lucisxternœ,    Délit] 
ytetUmJtno  Uccret xmplfas m  eamane-  arl}1^'* 
te  quXm  ynius  dici  mora\  propter  hoc   'l,Ct- 
folum  tnnumcrabiles  anni  buius  vit* 
pîent  dehcijs  &  circumflucntU  tewpo- 
ralium  ùoaorum,  reclè  meritoquecon- 
temnerentur  ;  non  cnimfalfo  ac  paruo 
affe&tt  dt&um  efi  :    lyielior  cfl  dies 
yn<t  m  atrijs  tuis  fnpcr  milita,    Qujd 
hîc  dicemus  ?   Si  ifta  vera  funtj 

M 


t66  DE    jETERNA   F  E  L  I  C  T  TATE 

vt  funt  omnino  veriflîma,  nonne 
œquura  effet,  vt  aliquando  iapere 
inciperemus?  Hucufque  dicerc  fo- 
litimmuSjContemnendaefrebona 
terrena,  quia  momentanea  fiintî  & 
amandacadeftia,  quia  fempiterna 
funt  :  nuncaudimus  Auguitinum, 
Doctorem  fapientiflimura  afhr- 
mantem  ,  etiamfi  terrena  eiîènt 
alterna,  ôc  ca?leftia  momentanea, 
adhuc  recto  iudicio  anteponenda 
eiïc  terrenis  celeftia.  Nonne  igitur 
iurdi,&  cseci,  &  ftupidi,.&  fluki  fu- 
nv\  Ci  pr opter  terrenabona  nô  fo- 
lum  vilia>ied  etia  caduca  &  breuia, 
contemnimus  caeleftia  quse  pretio- 
fifsima&  fempiterna  iunt?  Rumpe 
tu,  Domine mifericors& mifera- 
tor,  furditatemnoftram,  illumina 
caecitatem,^xcita  ftupiditatem,  fa- 
Çf*^4«  na  dementiam. Vt quid  enim  fîgna- 
fti  fuper  nos  lumen  vultus  tui ,  Do- 
mine, Ci  hsec  tam  magna  ôc  tam  ne- 
.  celï'arianon  difeernimus  ?  &quare 
«iedifti  nobisiudicium  rationis,  Ci 
haeçtam.  euidentianon  videmus? 


LIBER     (VVARTVS.        l6? 

.      C  A  P.     X. 

De  comparât  ione  Paradift  terre* 
Jlris  cnm  cdcfti. 

COmparavimvs  gaudiamun- 
di  huius  cum  gaudiis  Regni 
cadorum  :  comparemus  nuncbre- 
uiter  gaudiaParadifi  terreftriscum 
gaudiis  Paradifi  cxleflis.    Quanta 
fuerint  gaudia  Paradifi  terreltriç, 
vclexeo  cognofcipoteft,  qubdil- 
Je  erat  quafi  hortus  deliciarum  da- 
tus  hominibus ,  qui  creati  erant  ad 
imaginera  8c  ûmilitudinem  Dti, 
cùm  rcliqua  terra  data  eflet  ani- 
mantibus    brutis .     Vnde    etiam 
quando   Adam   peccando    amilît 
honorem,  inquo  àDeo  conititu    Tfal.+t. 
tusfuerat,  &  iïmilis  fa&us  eiUu- 
mentis  iniîpientibus,  de  loco  îilo 
eiectus  ad  locum  iftum  amandatus 
fuit.  Defcribunt  Paradiiùm  terre- 
ftrem  fandus  Alchimus  Auitusin 
carminibusiuper  Genefim,  «Scalij, 
regionem  amœniiîïmam  «Se  maxi- 
me temperatam  >  vbi  non  vrcrec 
M  ij 


l&      DE  jETERNA    F.ELrciTATE 

calor  œftatis,  nec  Isederec  hiemis 
frigus  :  fed  verperpetuumfioribus 
exhilarareCj  &autumnusfru£Hbus 
omnium  generum  rcdundaret.  Scd 
verba  eius  audiamus: 

Hîc  yerafîîduu  c*li  clementiaferuat. 

Turbidus  oiufier  abefi  y  fcmpérquc 
fub  aère  fado 
'  TZubila  diffugtiïr,  iugi  ccjfura  fereno. 

Jlec  pofctt  natura  loci ,  quss  non  ha- 
bet  imbres  j 

Sûdcoteta  fuo  dotatur  germina  rore. 

Sic  cum  défit  bicms ,  ne c  torrida  fer- 
tteat  afixs, 

Fruclibus  autumnus,  yelfioribus  oc- 
cupât annum. 
San&us  Bafîlius  in  libro  de  Paradi- 
fo,  lllic3  in  qui  t,  plantant  t  Deus  Tara- 
difum,  ybt  non  eft  yentorum  yiolentiay 
non  temporum immodeftia ,  nongrandot 
von  fulmina,  non  turbines,  non  hiber- 
na congelatio  a  non  yeris  bumiditas,  non 
gfliuus  calor ,  non  autumnalis  fie  ci  tas: 
Jedtemperata  ac  pacifie  a  concordia  tem- 
porum in  ter  fie.  Tempora  enim  cire  a  il- 
lum  locumtripudiant ,  jfnofimuletiam 
cum  bonis  [nus  fiipatitn  concurruni  ye- 
rjs  imundiutes  %  fifiatis  alimenta  >  au- 


USER     QJfARTVS.'  lép 

tumnalis  ktitia  ,  hiberna  quies .  Te- 
nues &  pellucid*  funt  aquç ,  multam 
tn  *Jpïtln  iucunditatem  habentes ,  ww- 
iorem  yero  vtilitatem  qiùm  iucundita- 
tem  exhibent  es.  Vnùs  igitur  ipfumlo- 
cum  creauit  Dcus,  dignum  excipiendis 
Det  plantis.  Deindc  plantauit  in  ipfo 
omnigenas  arborum  pulchritudmes ,  ù* 
gratifiimum  affie&um ,  &  iucundifîi- 
mam  fruitionem  per  ipfas  largitus. 
San&us  Auguftinus  in  libris  De'I^-M» 
Ciuitate  Dei  Tic  de  Paradifo  ter-  De  Cfm 
reftriloquitur  :  Qutd  timere  veldo-  ™f' p^ 
1ère  poterant  ilii  hommes  in  untorum 
tant  a  affluentia  bonorum,  ybi  nec  mors 
metuebatur,  née  y  lia  corporis  mala  va- 
letif  do,  nec  aberat  quidquam  quod  bon* 
yoluntas  adipifeeretur  >  nec  inerat  quod 
carnem  animûmve  hominis  féliciter  vi* 
itentis  offenderet  ?  *Amor  erat  imper- 
turbatus  in  Dettm,  atqtte  inter  fe  con- 
iugum  fida  & fincera  focietate  viuen- 
tïum  j  &  ex  hoc  amore  grande  gau- 
dium  9  non  acjîftente  quod  amabatur 
ad  fruendum  .  Etat  deuitio  tran- 
quitta  peccati  ,  qua  manente y  nullum 
cmnino  aliunde  malum  ,  quod  contri- 
vAftarct)  irruebat  :   3c  infrà"    :    Quart} 

M  iij 


ïyo  DE  iïTERNA  FELICITAT! 
igitur  felices  erdnt  prtmi  bomines,  qui 
&  nullis  dgitdbantur  perturbationibus 
unimorum  3  &  nullis  corporttm  Ude- 
bdntur  incommodis ,  tdmfelix  yniuer- 
fdfocietds  effet  bumdnd,  fi  nec  illi  ma- 
ium,  quod  eùdmin  poftcros  traiicerent^ 
nec  quifquam  ex  eorum  Jlirpe  iniquitd- 
tcm  committerct  ,  qu*  damnationem 
reciperet,  Ha?c  fan  dus  Auguftinus. 
Omitto  quse  fcribunt  de  incredi- 
biliamaenitate  &  fecunditace  Pa- 
radifî  terreflris  Claudius  Marins 
Victor  >libro  primo  Carminum  in 
Genefîm,  fanclus  Ioannes  Dama- 
fcenus  libro  fecundo  De  fide  or- 
thodoxa  cap.  n.  fanclus  Ifidorus 
lib.  14.  Ecyraologiarum  cap.  3.  & 
Rupertus  Tuitienfis  lib.  l.  in  Ge- 
nefim.  cap.  37. 
Sedquidquidfitde  his  parti cuïa- 
ribus>  cercè  ex  ipfa  Scriptura  colli- 
gimus5  fine  dubio  beatiorem  eum 
locum  fuiiïè,  quàm  noftra  \\xc  ha- 
bicatio  fît  5  quoniarn  in  pœnam 
Gen.x*  peccati  Adamo  dicitur:  Ouiadttdifti- 
yocem  yxoristuty  &  comediftide  ltgno9 
ex  ejuoprœceperdyn  tibine comederes,?nd- 
Icdicidtcrrd  in  opère  tuo  :  m  laboribus 


LIBER-  CLV  ARTVS.  27I 

Csmejfs  ex  etcun&ts  dicbusyUA  tn*t 
Jpinas  &  tribu  los  gtrminAbit  tibi  :  8c 
Biulieri  çhcitur  :  Multipltcabo  arum- 
n>i$  tuas  y  &  cnmeptns  tuos  :  in  clolorc 
p<tyiesfiliosi&4  fub  ympoteftatccïis,& 
ipfcdomtnAbiturtm.  In  Paradifoigi- 
ïur non fuiflct  fterilitas  terra,  ne-» 
que  laborand.um  in  ca  colendafuif- 
fet,  neque  fpinas  &  cribulos  germi- 
naffet  :  Sz  mulieresnon  concepif» 
fent  ymquam  rruftrà;  fed  omnes 
conccptus  partus  fuos,  eofque  fe  li- 
ces habuiflent  :  <Scquamuis  lubie- 
6tx  viris  fuiirent5non  tamen  defpo- 
tico  imperio ,  fcd  ciuili  &:  modera- 
to. Itaque  felicem  vitam  hommes 
illiime  timoré  &  dolore,  fine  labo- 
re  &anguîliis  duxillent. 

Ec  11  Paradifus  terreftris  omni 
malo  carmiFec,  6c  multis  magni£. 
que  bonis  abundafïet  :  quid  de  car- 
lefti  Paradifo  fentiendum  erit,  qui 
tanto  elle  débet  felicior  ,  quan- 
to  eft  altior  ,  3c  tanto  melior3 
j  quanto  pro  melioribns  inftitu- 
tus?  Altitudo  caeli  Beatorumlîne 
vila  comparatione  fublimior  eft 
Paradifo  Adami  :  &  homines  in 
M  iiij 


%J1     DI  >£TIRNÀ    TILICITATE 

caelo  beaci ,  qui  peccare  &  m<*i  no 
poffunt ,  longe  ac  longe  meliores 
funt  incolis  Paradifi  terreitris ,  qui 
peccare  Se  mori  poterant.    Illud 
igiturefficitur,  vt  Paradifus  csele- 
flisnon  folùm  omni  malo  careat, 
fed  bonis  omnibus  redundet,  fine 
comparationevllapluribus  &ma- 
ioribiis  ,    quàm  ea  eflfent  quibus 
Paradifus    terreftris    redundabat. 
Quae  cùm  ita  fine  >  agamus  Deo 
gratias,  qubd  per  Filij  fuiredem- 
ptionem  pro  Paradifo  terrefti  in- 
uidia  diaboli  nobis  erepto,  Para- 
difum  cadeftem  longe  beatiorem 
fimusadepti  :  6c  tum  nefimusin- 
grati  tanto  liberatori ,  tum  ne  nos 
ipfi  nobis  hoftes  videamur ,  con- 
tendamus  totis  viribus  ad  caele- 
ftem  Paradifum  aditum  inuenire, 
eûmque  nobis  fide  intégra ,  fpe 
fincerajcharitateperfeda,  &  bo- 
nis operibus  aperire, 


LIBER   QJARTVS.         27. 
CAP.  XI. 

De  comfaratione  bonommmtmâiy 

&  bonormn  Paradifï  terrefim 

Jimul  y  cum  bonis  Paradifï 

cdejlls  Joli  us. 

SEd  iamprogrediamurvlteriùs," 
ôc  comparemus  omnia  bona 
mundi  huius,&  bona  terreftris  Pa- 
radifï fîmul  pofita,  cumbonisfo- 
liuscarleftis  Paradifï;  «Scvideamus 
anfortèillafimuliunc'taprxponde-- 
r'ent.  Idverb  efficiemus,  nfinga- 
mus,  diuitias,  imperia,  voluptates, 
&omncm  gloriam  Salomonis,  ôc 
aliorum  fîmilium  felicifîîmorum 
Iiominum,  porte  fine  labore  acqui- 
ri5  &:  fine  timoré  retineri;  &  polie 
etiam  eiufmodi  felicifïimoshomi- 
nes  numquam  peccare,  ôc  nûquam 
mori,fïc  taméjVtpoflint  etiam  pec- 
carc  &  mori.  Hoc  igiturpofito5fe- 
curas  affirmo ,  bona  Paradifï  caele- 
itisiolius  longé  prœponderare  bo- 
nis omnibus  mundi  ôc  Paradifï  ter- 
reftris fimul  pofitis.  Idverb  inde 
M  v 


174     DE   ^TERNA  FILTCITATE 

colligo,  qubdbonaillafimuliun- 

cta  numquam  pofîïnt  humanum 

animum  repleremeque  defiderium, 

eius  fatiare  ,    quia  cor  humanura 

boni  infiniti  capax  eft  ,    illa  verb 

omnia  finita  funt.   Icaque  femper 

verumerit,  quodfanCtus  Augutli- 

.7      nus  in  principio  Cofeflionum  fua- 

"Cênfèfl:  rumdirit:  Feciftinos*  Domine^dte, 

cap. i.      &  inquietum  efi  cornoftrum,  dsncc  re- 

quiefcatinte  :  &  vcrum  e(t  quoque 

ff*l.i$,  quod  fancfcus  Propheta  canit:  Sa- 

iiaboY  5  cum  apparueritgloria  tua.  D  o- 

nec  autem  inquietum  cé>r  erit ,  mi- 

ferum  erit;  3c  fi  miferum  erit,  bea- 

tum  non  cric   Pauadifus  autem  cx- 

leflis  id  habecpoti/îîmum,  vtfatiet 

animam- ,   ôc  omnem  inquietudi- 

nem  aufcrat.  Qmà enim  dcfiderarc 

poterie  qui  fimilis  erit  Deo,  quia 

j.îoan.^  videbit  eum  licuti  eiK  quid  defidc- 

Mattb.   rarepoterit,quem  Deus  conftituet 

2'4-        fuper  omnia  bona  fua?  quid  défi- 

Mattb.    Jerare  poterie,  qui  cum  Deo re- 

Hà.i.    gnaC)ic  ,   6c  co hères  Chrilli  erit, 

quem    Pater  conttituit    heredem 

vniuerforum  ?  nifi  quis  Deum  ip- 

ium  inquietum  cor  gerereaôc  mi/e- 


LIBER     QJARTVS.  lj$ 

rum  eflediccreaudcat.  Deinde  bo- 
ni il'la  mandi,&  Paradifi  etiam  ter- 
rcitris,  quantacumque  &:  qualia- 
conique  fucrinc  ,  hoc  ipfo  qubd 
amittipoteraiic,peL-fccT:abonanoii 
eranc,  nec  fatiare  poteranr 5  neque 
quietum  animum  reddere  vale- 
banc, aepec hoc  verc beatum  <Sc fo 
licem  ho  mine  m  non  faciebant  :  at 
bona  caeleftis  Paradifi  vndequaque 
perrecta  6c  itabilia  linit  >  neque 
aminci  neque  diminui  vllo  modo 
poflunt.  Sancti  enim  in  illis  felicif- 
nmisledibusconlticuti  3  nec  mori 
poiTunt,  nec  peccare  poilunt,  & 
de  iempicerna  felicitate  cerrifîlmi 
fiint. 

Aperiant  ergo  morcales  oculos 
mentis,  cVferib  recogicent,  quand 
momemifit,  carleitem  Paradifum 
non  amittere.  Agicur  enim  hîc  ve- 
rc  de  iumma  rei ,  non  de  rébus  mi- 
nutis,  aut  fugacibns.  Prorlus  enim 
diuino  iudicio  Sapientia  Dei  dixic: 
Quid  prodeji  homim  ,  fi  m  un  dam  mi- 
ucrfumlucretur ,  anime  yero  fuç detri-  Mar6% 
mcntHmfttiàtuH  1**<.% 

Mv) 


Matth. 
16. 


itf    DE  iETERNA  FELICITAT! 


CAP.       XII. 

De  comparatione  pretij  Paradij! 
cttm  iffo  Paradife. 

PO  s  t  r  e  m  A  comparatio  erit 
depretio,  quo  emptus  eft  Pa- 
radifus  àChrifto,  ôc  quo  a  nobis 
etiam  emi débet,  cumipfïus  Para- 
difî  magnitudine  acqueprseftancia» 
Chriftus  pretio  fanguinis  fui  emic 
nobis  Paradifum  carleftem  >  quero 
inuidia  diaboli  nobis  eripuerat, 
non  vt  ipfe  haberet,  fed  vt  nos 
etiam  illo  priuaremunad  hoc  enim 
feduxic  Euam-,  ôc  per  illam  Ada- 
rnum  impulic  in  praeuaricationem, 
vt  pœnae  fax  confortes  haberec. 
Matth.  Chriftus  igitur  eft  prudens  ille 
*3«  Mercacor  5  qui  dédit  omnia  fua 
vc  compararet  pretiofam  margari- 
tam  ,  perquam  Regnum  cadorum 
iignificari  facis  aperce  ipfe  docuitr 
ipfe  eft  ,  de  quo  Apoftolus  lo~ 
t&ié.  quitur,  cùmdicic  :  Empti  eflis  prc- 
j.P<*.i.  ùo  magrto  i  ôc  Apoftolus  Petrusr 
2Zcn  corruftibiiibus  4t<ro  yel  argenté 


LIBER  OJARIVS.'  178 
redempti  cftis;ftd prettofo fanguinc  qua-  ifct.  %] 
fi \Agni  immtcuUti  Ckrtfti ,  £r  incm- 
tdminati,  Se  rmfum  :  E«/»,  qui  émit 
eos,  Dominum  negAnt.  Chriftus  enim 
eodem  tempore&nobis  émit  Pa- 
radifum,&'nos  ipfos  cmic.  Nam 
&noscaptiuifa&ieramus ,  Se  Pa- 
radifum  amiferamus  per  pecca- 
tum  :  Chriltus  verb  redimens  nos 
àpeccatis,  «Scàcaptiuitatediaboli, 
fîmulfilios&heredes  Dei  confli- 
tuitj&per  hoc  Paradifum  nobis 
reftituit.  Hinc  igitur aperitur  ma- 
gnitudo  cadeftis  Paradifi,  qubd  in* 
finito  pretio  dignus  fie  vifus  Sa- 
pfentia?  Dei.  Si  nunc  inter  homi- 
nesprudens  ditiiîimiifque  merca- 
tor  margaritampretiofam  cmeret 
omnibus  facultaribus  fuis  libenter 
diftradbis,  certè  nemo  dubitaret, 
margaritam  illam  tam  elfe  exi- 
miam  &  fingularem  ,  vt  dignum 
pretium  vixinueniret.  Quanti  er- 
go  facienda  effet  ,  fï  iudicio  vllo 
prxditi  efemus  ,  poilefllo  Regni 
caeleftis  ,  quam  Sapientia  Dei, 
Verbumincarnatum  omnibus  la- 
borilmsj  Ôc  fudoribus,  &:  dolor^ 


1j%      TJl   >CTERMA  FELICTTATE 

bus  fuis  pertringinta  trium  anno^ 
rum  fpacium ,  ac  demum  fanguine 
fuo  6c  marte  fua  pretioiliïïma 
comparauit  ?  Nimis  omnino  Itulti 
fiimus, fi  rem  illam  prenio vilifîi- 
mo  teuiporalium  quorumcumque 
bonorum  vendimus,  quam  Chri- 
ftus  Dominus  infinico-  pretio  di- 
gnamduxit. 

Quid?  qubd  non  folus  Chrïftus 
fanguine  fuo  Paradifum  emendum 
nobis  exiftimauit  ;  fed  Sancti  onv 
nés  ab  illo  edo&i  ,  quidquid  ha- 
bebant,  quidquid  valebanc,  quid- 
quid erant,  libentiffimè  expone- 
bant ,  vt  Paradifum  eumdem  eme- 
rent.  Quin  eciam  beacus  Paulus 
Ren,  8.  clamât  :  N>»  funt  condign*p*foones 
buius    temporis   dd  futur 4m  floï'um 
quç  rtueUintwt  in  nobis.  Et  il  quis 
à  fanclis  Martyribus  omnibus  pe- 
teret  ,  au  libenter  tôt  fuis  acer- 
bifïïmis  tormetis  Paradifum  eme- 
rint  j  de  à  fancHs  Confelforibus,  an 
iibenter  tôt  fuis  vigilijs,  kiunijs, 
orationibus,  eleemofynis,  perfe- 
cutionibus    Paradifum  -emerint, 
ce$tè  clamarenc  omnes  cum  Apo* 


IIBER  Q^V  ARTVS.  279 

(loloj  l<ionfunt  condign*  pxfiioncs  btt~> 
ius  tempon's ,  ddfuturamglorja  qux  re- 
ttcUbitur  innabis  •  Quamquam  cnim 
Chrilli  fanguis  pretium  Paradifi 
pronobisfueritnon  folùm  digniï, 
icd  eriam  (  vt  fie  loquar  )  plus 
quàm  dignum  ,  nempe  fuperemi- 
nens  &  excédés  dignitatem  rei  quç 
emitur  :  tamen  voluit  etiam  vc  nos 
emeremus,  qubnos  honorarec  Se 
exaltaret. Magna  enim  eft  hominis 
g!oria,qubd  Paradifum  obtineac 
non  folùm  ex  merito  Chrifli,  fzd 
etiam  ex  merito  fuo,  quod  tamen  à 
Chrifti  merito  vimacceperit.  Etfi 
quis  nolit ,  cùm  poffic ,  bonaage* 
re  &  malapati,vt  Paradiium  emat, 
expcllitur  à  mercatura  Chrifli, 
tamquam  feruus  malus  &  piger,  vt 
Chriltus  ipfe  monet  in  parabola 
detalentis:  &Apoitolus  grauiter  Man 
monet  cùm  dicit  :  Sifiltjy  G*  beredes; 
beredes  qmdem  Dci  ,  coberedes  autem 
Chrifli:  fi  tamen  comfdttmnr  ,  rt  & 
conglorificemur. 

Ac  ne  quis  forte  queratur,fè  non 
habere  dignum  pretium  ,  (ciat 
non poilulaù  ànobis  ^niiî  id  quod 


"Rom. 


iSo      DE   iCTERNA   FELICITATE 

habemus.  Sic  enim  loquitur  fan- 
Trafl.    ctus  Auguflinus  :  Bjgnum  Dei  tan- 
mPfal.  fl4m  yalet  y  quantum  babueris.  8c  pro- 
4?f       bac  exemplis    Scripturas    diuinse: 
Quid  tam  yile ,  quid  tam   terrenumy 
quàm  franger e  panent  efurienti  ?   tan- 
ti  yalet  1\cgnum  cœlorum.    Scriptum 
efl   enim  :     Vofitdete  parafant   yobis 
l{egnum  :  Efuriui  enim  ,    &  dediftis 
mtbi    panem  .    Emit   yidua   duobu* 
minuits.    Emit  fetrus  rehnquens  re- 
tia.  Emit  Zaccha-us  dando  dimidtum 
patrimonij.  Harc  fanclus  Augufli- 
nus ,  cui  confonat  venerabilis  Be- 
da,cùm  dicit5  eum  qui  nihilha- 
bet  praeter  fe  3  dando  fe.  illud  eme- 
re.  î{es  ilia,  inquit,  ideft  Ejgnunt  ca- 
Serm.i$  lefte ,  altud non  quxrit  prettum,  quam 
de  San-  te  tpfum  ;  tantum  yalet  y  quantum  es  tu-y 
te  da,  &  habebis  illud,  Certè  eninr 
Lazarus  mendicus  nitiil  habebat 
quod  daret >  nifî  patientiam  in  do- 
îoribus ,  &  portatus  ett  ab  Angelis 
l(*c.  16.  in  fînum  Abrahae:  Se  bonus  latro 
nihil  habuit  in  hoc  mundo  quod 
Chc.  ij.  fuum  effet,  praeterliberam  vocem 
qua  clamauit  :  "Mémento  met  ,  cum 
yeneris  in  Bjgnum  tuum.  &  audiuit 


LIBER     Q^VARTVS.  l8f 

continub  :  Hodte  mecum  erù  in  Vayâ- 
difo.Q  verèmagnam  Dei  libéral!- 
tatem  î  6  inefFabilem  hominisfe- 
licitatem  ,  qui  cum  Domino  fuo 
de  pretio  rei  fuper  omnes  pretio- 
fimmx  tam  facile  tranflgere  po- 
teil!  Optas  homo  à  Deo  Paradi- 
fum  omnium  voluptatum?  date 
îpfum  5  &  habebis  iflud.  Qmd  eft, 
Dateipfum  ?Ama  Deumex  toto 
corde  tuo,  humiliare  fub  potenti 
manu  eius,  Iauda  illum  in  omni 
tempore,  acquiefce  libenter  vo- 
luntati  eius  ,  fiue  diuitem  fîue  pau- 
perem,  fme  gloriofum  ,  iîue  in* 
glorium  ,  iiue  fanum  iîue  argro- 
tum  te  elle  velit.  Omnis  enim 
voluntas  eius  bona  eft  ,  &  om- 
nia  iudicia  eius  iufta  funt.  Di- 
cas  Deo ,  Tuus  fum  ego  ,  fac  de 
mefecûdùmbeneplacitum  tuum: 
non  refifto ,  non  reclamo,  non  de- 
tre&oimperium  :  Tdratum  cormcu,  pfat  I07 
Deus^pardtumcormeum'yKonmedvo-  Luc.  iu 
lunta-Sifecf tudfi.it .  Hocholocauflum 
fuper  omne  pretium  eft  apud  D eu,  pfal-  lS* 
qui  bonorum  noftrorum  non  eget. 
Kumyuid  vult Dominus  >  inquicSa-  i.R^.15 


iSl   '  DE    ^CTERNA    EELICITATE 

muel,  holocauft*  Cr  yiilimas ,  *s  non 
potins  vt  obcdUtur  voci  Dominiî  Hoc 
holocauflum  obedientie  ofrereb.it 
quotidie  Chriftus  Patri,  quodipfe 
loa»,  8.  teftatur  cum  ait:  Oua pUcitafunt  ci, 
faciofemper.  8c  Apofiolus  ,  Chriiti 
i.Cor.s.  verusimitator:  Contcndimnsjtuc  ab- 
HC'  '*'  finies ,  fine  prtfent es, placent !l/.  Hxc 
perfectarenuntiatio  omnium  quaî 
homo  poflîdec,  vel  pofîîdere  ca- 
pit  :  h<TC  abnegatio  fin  ipfîus,vt 
Uatt.i6  ^eo  fioliferuiac,  eft  verum  pretiu 
Paradifi.  Ncque  qui  hac  ratione 
datfe  ipfum,  vt  paradifum  emat, 
amittit  fe  ipfiim  ,  ied  veriîîîmè  fe- 
licifllméque  inuenit  fe  ipfum  ,di- 
^.  cen  te  D  o  m  in  o  :  Qm  perdidertt  uni- 

loan.  ii    mam  ÇnampYoptcY  me ,  innenlet  e*m:  & 
qui  odi-t  aninuanfudtn  in  hoc  mundo,  m 
y^n      yitam  Ato'nam  euftodit  eam.  S  ed  quo- 
niam  hase  fapientia  abTcondita  ed 
àfapientibus&prudentibus  huius 
mundi3  qui  verc  ftulci.  fiant  apud 
Deum,  de  firultorum  infinituseft 
Mcd.1.    numerus,ideb  multi  funtvocati, 
u^t  n  pauciveub  eiecli. . 


DE    ^ETERNA 

FELICITA  TE 

SANCTORVM 

fub  nominibus 

parabolicis. 

LIBER    gVINTVS. 


CAP.     I. 

De  Thepturo  abfcondito  in  tgro. 

E  Sanctorum  felicitate 
fub  nominibus  loco- 
rum  ,  in  quibus  habi- 
tant  ij  qui  verè  felices 
func  &:  beati ,  id  eft,  de  Regno  cx- 
Iomm,de  Ciuitate  Dei,  de  Do- 
moDomini,&  de  Paradifo  deli- 
ciarum  ,  hucufque  feripiï  quod 
meditanti  Deus  fuggerere  digna- 
cus  eft.  Addam  nunc  aliquid  de  fe- 


2?4      DE    ^TERNA    ÎELICITATE 

licitateeadem  fubnomine  rerum, 
quibus  Dominus  felicitatem  San- 
âorum  in  parabolis  comparauit. 
Initio  verb  fciendum  el13  vcrba  il- 
la  Domini3  Sirmle  eftT^egnum  calo- 
ru?n ,  quibus  in  parabolis  fuis  Do- 
minus  pafîîm  vtitur  3  non  referri 
femper  adverba  proximè  fequen- 
tia,  quaficùm  Dominus  dicic ,  5ï- 
miie efi \\egnum c^lorum  homini  nege- 
tt4toriy  fenfus  fît,  Regnum  cselo- 
rum  eiïefîmile  homini  negotiato- 
ri:  fed  referri  adtotam  narratio- 
nem,  in  quaper  fimilkudinem  dc- 
monftraturvia  ad  Regnum  caelo- 
rum:  &aliquando  ipfùm  Regnum 
cselorum,  fiue  caeleitis  Regni  bea- 
titudinemdefcribi  obfcuriùs  ,  ali- 
quando  clariùs  ,  aliquando  nullo 
modo  attingi.  Explicabo  fïngula 
membra  diuifionis. 
%i<M.\x  Cùm  Dominus  apud  Mattha?u 
proponic  parabolam  de  feminan- 
te,  defcribit  frucfcum  quem  parie 
Euangelica  pra^dicatio  iuxta  varias 
terra?  difpohtiones,  &hocvocac 
myfterium  Regni  Dei:  fed  de  bea- 
ticudine   San&orum  nihil  dicic. 


LIBER     QJV'INTVS  2$| 

Cùmverb  idem  Dominus  in  eo- 
dem  loco  addit  parabolam  de  zi- 
zanijs,  attingit  breuiter  felicitaté 
San&orum ,  cùm  dicit,  triticum 
congregandum  in  horreum  Do- 
mini,  zizania  verb  alliganda  in  fa£- 
ciculos  ad  comburendum.  Sed 
cùm  in  eodem  loco  narrât  parabo- 
las  de  quaerente  bonas  margaritas, 
&deinueniente  thefaurû  in  capo 
abfconditum  ,  iam  clariùs  compa- 
rât Regnum  cœlorum  margaritas 
<Sc  thefauro.  Atque  huius  tertij  ge- 
neris  inuenio  fex  tantùm  inter  pa- 
rabolas  Domini ,  vnam  de  thefau- 
ro abfcondito  in  agro,  alteram  de 
margaritapretiofa5  tertiamde  de- 
nario  diurno  ,  quartam  de  do- 
mino dUtribuente  talenta,  (juin- 
tam  de  cœna  magna  ,  fextam  de 
nuptijs.  Quibus  addemus  duas  fî- 
militudines  ex  Apoftolo ,  vnam  de 
currentibus  ad  brauium  ,  &  alte- 
ram de  certantibus  in  agone.  Ita 
erunt  octo  confiderationes  de  vita 
beata  Sanctorum  ex  nomimbus 
parabolicis. 

Prima  igitur  parabola  qua?  ha- 


1$6      DE    ^TERNA    PELICITATE 

Matt.i]  beturapudfanctum  Matth£um,yF- 
nnlc  facit  B^egnum  caforum  tbcfatiro 
abfcondito  in  agrà  :  ôc  breuiter  do  cet, 
quomodopoiïîtacquiri,  cùmait: 
Quem  qui  inuemt  homo  abfcondit  y  & 
frx  gaudio  illius  vadit ,  &  rendit  yni- 
ucrfitqtt*  babet,  &  émit  agrum  illum. 
Thefaurus  fignificac  copiam  in- 
gentemauri,argenti,  ôc  lapidum 
pretioforum:  ôc  y  vt  monet  Paulus 
ff.neac-  Iureconfultus,  débet  efFe  tam  an- 
yur.re-  tiquus,vt eius non extet memoria: 
T„°m'  &idebnonhabet  propnumdomi- 
w>  num5iediurepertinetadinuenien- 
tem.  Hic  thefaurus  eft  ipfàDiui- 
nitas,  quee  abfconditaeftin  agro 
humanitatis  Chrifti,  vt  rectè  ex- 
ponunt  fanctus  Hilarius  ôc  fanctus 
Hi^onymus  inCommentario  ad 
caputMatthantertium  decirruim. 
'çdojf.i'  In  Chrifto  enim ,  vt  ait  Apoftolus, 
abfconditi  funt  omnes  thefauri 
fei  en  lixôc  fa  pi  en  tiac  Det.  Diuini- 
tasautem  eftveriffimus  thefaurus 
omnium  bonorum  ,  &^verè  tam 
antiquus,  vtnuliaeius  extare  pof- 
fît memoria,  cùm  fit  auernus,  Ôc 
fkcuia  omnîa  prsceiFerit  :  neque 


LIBER       OJ IKTVS^        2S7  / 

dominum  habuit  vmquam  hic  in- 
gens thefaurus,  cùm  ipfe  fit  Do- 
minus  omnium.  Sed  tamen  ad  ius 

•   inuenientium    acccdcre    dicitur, 
quiaipfclibcntcr  fe  donat  ijs  qui 

-  venditis  omnibus  eum  acquirere 
fatagunt.  Dicitur  aucem  abfcondi- 
tus ,  tamquam  in  agro  defoiïus ,  in 
humanitate  Chrilri  :  quia  quam- 
uis  diuinitas  fit  vbique  ,  tamen 
nufquam  magis  propric  ,  quàm 
in  Chrilli  humanitate  ,  cui  fie  eft 
vnita,  vt  vnaj^erfona  fît  Dcus& 
liomo.  Quare  Apoftolus  dicit: 
Deu*  erat  inÇbrifto  mundum  reconci-  i.Cor.f« 
litns  fibt.  Etquamuis  nufquam  fît 
magis  quàm  in  Chrilli  humanita- 
te, tamen  fie  inea  videbatur  abf- 
condità,  vt  opus  fueritlucernam 
accenelere  quac  Deum  in  Chrifto 
demonltr#ret.  Ea  lucerna  fanctus 
Ioannes  Baptifta fuit;  qui,  vtfcri-  z9an\g 
bit  fan  cl  us  Ioannes ,  erat  lucern*  ay- 
dcnsC  Iticcns:  &  de  quo  praedixit 
Dauid  in  perfona  DeiPatris,  Ta-  ?fal,i}i. 
Y4ut  luccrnam  Chriflo  mco,  Ioannes 
enim  Baptifta  Chriftum  manife- 
itauit,  aç  verc  Deum  Dei  Filium 
vnigenitum   oftendic  3  cùm  aie: 


l8S       DE   ^TERNA    FFLICITATE 

lodn.  i.    Deum  nemo  vidit  vnquam  :  vtngcnttus 

Vilius  qui  cfl  mjinu  Vatris ,  ipfe  enarra- 

loan.  y  vit,  3c  ïurfum  :  Qui  de c/ehvenit  3  fu- 

fer  omnes  efl.  &  paulb  poft;  Vattr  di-  t 

ligit  Filium  ,  Cr  omnia  dedtt  in  manu 

tins.  Qui  crédit  in  Filium ,  habet  yitam 

éttemam:  quiautem  incredulus  cft  Ftlie> 

non  ~videbit  yitam ,  fed  ira.  Dei  manet 

fuçereum.  -Sedquamuis  haec  lucer- 

na  ardens  ôc  lucens   tam  apertè 

Chriflum  Dei  Filium  manifefta- 

ret:  tamenludari  excascatidiuini- 

tatem  in  Chrifto  abfconditam  co- 

gnofeerenonpotuerunt ,  aut  no- 

i.Or.i  luerunt  :  nam  fi  cegnouiffent  9  yt  A- 

poftolus  loquitut  j  numquam  Domi- 

rjumglorj/e  crucifixiffent. 

Hune  ergothefaurum  qui  diui- 
aitûs  illuftratus  inuenit  3  àbfcendit, 
&  prç  gaudio  illius  yddit ,  &  vendit 
yniuerfa  quçhabet  3  &  émit  agrumil- 
lum.  Abfcondere  thelaurum  in- 
uentum ,  nihil  eft  aliud  ,  nifi  fub 
humilitatis  vélo  tegere  acceptam 
gratiam:  non  fe  efferre  ob  lumen 
diuinitus  acceptum ,  neque  iaetare 
confolationes  de  reuelationes  di- 
uinas  3  ne  inanis  gloria  gloiiam  ve- 

ram 


LltZK    QJIKTV5.  289 

ram  corrumpat.  Icaquc  Ifiiias  di- 
cere  folitus  erat:  Secretum  mcum  mi-  if*.  14.* 
hu  8c  Apoilolus  :  Si  ghriari  oportct  *  C9Y* 
(non exptdit Quittent )  vcniam autem *d  12" 
yjjtones  &  retteUtiones  Domini,   Scio 
bominem  in  Chrifto  ante  annos  qudtuor- 
decim  ,  Sec.    Reuelatiohem  enim 
exiiniam,  quam  accepit  raptusin 
Paradiium,  totos  annos  quatuor- 
decim  filencio  texit  :  8c  femper  te- 
xilfet,  nifi  eam  manifeftandi  ne- 
cefïïcasco'ëgiflet.  Et  apertèdicit, 
nonexpedireeiuimodidona  pate- 
facere  j  8c  fub  alieno  nomine  pace- 
fecit ,  vt  oftenderec  quàm  aegrè  id 
faceret.  Taie  aliquid  accidit  fan- 
c"fco  Francifco,  quando  facra  ftig- 
mata  dminitus  iili  fuerunt  imprei- 
fa  :  nam,  vt  fanclus  Bonauentura 
in  eius  Vita  refert  ,  alias  folitus  cap.  15. 
crat  diuinas  reuelationes  filencio  K'^^ 
tegere  ,f8c  cum  Ifaia  dicere,  Sccrctu  ï^bkvz 
mcum  mihi  :  tune  tamen  cùmvide-     ' 
ret rem abfcondi  non  porte,  cum 
magno  timoré  pecencibus  Fratri- 
bus  feriem  retulit  vifionis. 

Porrb  cum  gaudio  venditis  om- 
nibus agrum  illum  emerevbi  the- 
N 


1 


*5>0      DE   yïTERNA   FELICITATE 

fauruslatebat,  nihil  eftaliud,  niil 
eum  qui  vult  Deo  de  Chrifto  frui 
in  Regno  cadorum ,  oporcere  om- 
nino  à  fererum  omnium  tempora- 
lium  affectum  abdicare,&  omnia 
fuainfeipfumDeiobfequio  man- 
cipare ,  idque  non  ex  triftitia  aut 
ncceflitate  3  fed  eu  gaudio  magno* 
l.Cer.s.  hilarem  emm  datorem  diligit  Dctts.  S  ed 
qui  verè  cognouit,  .quàm  ingens 
thefaurus  fît  Chrifto  in  seterna  pâ- 
ma frui,vidercoculis  mentis  eius 
diuinitatem  ,  &  oculis  corporis 
eius4iumanitatem,&  omnium  bo- 
norum  Dei  Se  Chrifti  participem 
iieri >  êc  de  tanti  boni  poflefîione 
in  qternum  efte  fecurum,non  mul- 
tumnec  magnum  ilii  effevidebi- 
tur3temporalia  omnia  &  vitam  ip- 
fampro  Deiamore  &  fempiterna 
,  felicitate  contemnere.  Teftis  no- 
bis  fit  fanctus  Ignatius  Mtrtyr,qui 
in  Epiftola  ad  Romanos  feribit: 
Ignis  y  crux ,  beftiarum  conftantia ,  abf- 
cifîié  |  feparatio  ,  confratlio  ,  difsipt» 
tioéjue  membrorum ,  totius  corporis  in- 
tentas y  £r  omnia  flagella  diaboli  in  me 
tmiZt  y  ytlcsiï  Chrifti  mercaradipiftit 


LIBER     QJT  I  N  T  V  S  2pi 

Qui  fie  loquitur,  certèmultb  mi- 
nus timeret  inopiam3ignominiam, 
exilium,  carcercs,  vc  theiaurum  il- 
Jum  incomparabilem  non  amitte- 
rct.  Quicumqueigiturferib  cupit 
theiaurum  a?terna?vita?  compara- 
re,ferib  cciam  cogitetacrecogi- 
tet ,  an  paratus  fît  omnia  alia  bona 
contemnere/alioqui  thefaurum  il- 
lum,flnequo  miferrimus  &pau- 
perrimus  in  arternum  crit,  num- 
quam  neque  viuus  neque  morcuus 
obtinebir. 

Sedvndefîeri  dicemus,vt  the- 
fauros  auri  <Sc  argenti  tam  muki 
anxiè  fcfttentur ,  ôc  non  contenti 
humanadiligentia,  dsmonum  ad- 
iumenta  per  nefarias  artes  adhi- 
beant,  cum  ingenti  periculo  exi- 
ftimationis  &  vitae  ?  &  cheiaurum 
tuum5Domine  Deus  meus,qui  fo- 
ins poteft  homincm  ditiflimum 
facere,  &  fine  labore,  fine  fum- 
ptibus ,  fine  periculo  inuenirepof- 
îimt,  tam  pauci  quadrant?  Ego  nul- 
lam  aliam  inuenio  cauiîàm  ,  ni/i 
vel  modicam  fidem  populi  tui ,  vel 
nimiam  occupacioncm  in  rébus 
N   i) 


ICfl     DE   iCTERNA    EELICITATE 

temporalibus  conquirendis,  quac 
/patium  cogitandi  éc  confîderandi 
diuina  promhTa  tua  hominibus 
nonrelinquit.  Ergo,  bone  Domi- 
ne, adaugenobisfidem  erga  pro- 
miffa  tua,&:  extirigue  fitim  haben- 
di  diukias  temporales  :  fie  enim 
fiet,  vt  maiore  itudu>  inueftige- 
mus  thefaurum  tuum  ;  &  inuen- 
tum,venditis  omnibus ,  tuo  po- 
tifîîmùm  auxilio  comparemus. 


A 


CAP.     IL 

De  Margarita  pretwfa. 
Ltera  parabola  ,  quse  eft 


.de  margarita  pretiofa,  fimil- 
lima  elt  prsecedenti  ,  quae  etiam 
Matt,i)  apudfandtum  Matthaeum  proximè 
fequitur.Inillaenim  erat  thefau- 
rus;  inifta  eft  margarita,  quxin- 
ftar  thefaurihaberi  poteft.  In  illa 
oportëbatagrû,  in  quo  thefaurus 
latet,vëditis  bonis  omnibus  com- 
parare,&  hîc  pariter  oportet  mar- 
garitam  pretiofam  ,  omnibus  di- 
ftradlis  quas  quis  poffidec  emere. 


LIBER      QJTIN7VS.        1$$ 

Itaque  neceife  erit,iolû  ,  in  quibus 
hx  parabolae  difcrepent*  explicare. 
Dilcrepat  antem  in  duobus,  qubd 
videlicet  in  illa  nominetur  thefair- 
rus ,  in  hac  margarita  pretiofa  :  ÔC 
qubd  thefaurus  cafu  fit  inuentus, 
margarita  à  negotiatorc  diligenter 
quxuta.  Etquidé"  hoc  locobeati- 
tudo  cadeftis  ,  nue  Chriitus  ipfe 
margarita  nominatur,vt  fandi  Pa- 
tres docét,  Ambroflus  in  Sermone 
fexto,  &  Gregorius  "Nazianzenus 
Oratione  49.  qua?  efl  De  fide Tra- 
ctatus,  Ruffino  interprète.  Dicitur 
autem  margarita  in  hac  parabola 
idquod  in  fuperiore  parabola  the- 
faurus dicebacur ,  vt  intelligamus, 
diuinitatë  Chriiti  (  qua?  eft  aeternae 
felicitatis  obiec*fcû,&  cuius  vif  10  eft 
ipfa  formalis,  vtcùm  Theologis 
loquamur^beatitudo  atque  félici- 
tas )  eire  quidem  thefaurum  5  fect 
non  diuilum  in  multas  fpecies  au- 
ri,  argcnti,  &lapidu  pretioforum, 
fed  efl  e  rem  vnam,quœ  in  fe  conti - 
neatpretiuthefauri  infiniti.  Mar-  ^  - 
ganta  enim  vna  res  e(t;fed,aucl:ore  ^.35. 
Plinio  3  culmen  omnium  rerum 
N  iij 


1^4       DE   ^TERNA.    FELICITATE 

pretiofarû  renée.  Prsetereà  thefaiî- 
ras  côflrare  potefl  ex  folis  pecunij s, 
fedin  maximo  numéro: qui  thefau- 
riisadytilitaté'fblùm)nôadvolup- 
tatem  &  décoré  pertmet.Quare ne 
quis  ex  parabola  fuperiore  collige- 
ret3ca?lefl:em  beatitudinem  folùm 
efie  vtilem  >  non  decoram  neque 
hcnorificam  ,  addidit  Dominas 
hanc  alteram  parabolam  ,  in  qua 
diuinicatem  Chrifli  &  felicitatem 
noftram  fimilem  eiFe  do  cuit  mar- 
garita?  pretiofa?,que  prster  vtilira- 
tem  thefauri  habet  etiam  pulchri- 
tudincm  Se  fplcndorcm ,  qui  exor- 
nat&oblectat. 

Addequbd  margarita  fymbolû 
eft  Chrifti ,  tu  vt  Filij  Dei ,  tum  vt 
fiiij  Virginis.  Sicut  enim  margari- 
ta gignitur  ex  lumine  folis  eVexTo- 
re  cieli 3  vt  Plinius  loco  notato ,  & 
alij  do  cet  :  fie  etiam  Filius  Dei  fe- 
cundùm  Deitaté,  gignitur  à  Pâtre 
Juminum ,  qui  e-ft  fol  increatus  ;  &c 
ideb  dicitur  in  Symbolo  ,  lumen  de 
lumine^Dem  verus de  Deo  vero.  Etidé 
Chriftus  fecundùm  humanitarem 
genitus  eft  ex  rare  cxli, quippe  co- 


LIBER     Q^VIMTVS.         1<?5 

ceptus  de  Spiritu  Sacto ,  non  ex  fe- 
mme viri.  Deniq;margarita  cadi- 
da,lucida,folida,pura,lxuis,rotun- 
da  eiti&humamtas  Chrifti,&:  mul- 
tomagis  fine  vlla  coparatione  di- 
uinitas  cadida  eft  ob  innocentiam, 
lucida  ob  Lapientia,  folida  ob  con- 
flantiam,pura  quia  fine  macula,lç- 
uis  quia  fuauis  Se  mitis  ,  rotunda 
quiaexomni  parte  perfecla. 

Iam  vero  margarita non  cafu  in- 
uemtur  ,  fed  à  prudente  negotiato- 
rediligenter  quaeritur.  Neque  ta- 
men  contraria  eft  ha?c  parabola  fu- 
periori,  in  qua  thefaurus  fortuit  b 
inueniri  dicitur^nam  vtrumqueve- 
rum  e(t,fed  in  diuerfis  perionis:  8c 
ideb  Dominus  diuina  prudétia  pa- 
rabolam  hanc  pofteriorem  iupe- 
rioriadiunxit,  nequis  exiltimaret 
omnibus id  contingere,  vtdeim- 
prouifo  in  thefaurum  incidant. 
Alios  enim  Deus  fingulari  gratia 
n  illuminât,  vt  neque  quçren- 
tes , neque  cupi entes, neque cogi- 
tantes,ad  fidei  vericatem,&  arden- 
tîiïimam  charitatem  ,  atque  adeb 
ad  certain  fpem  vitae :aeteraae  obti- 
N  iiij 


1$6     DE   yEYïRNA    FILICITATF 

nendseperueniant:  atque  ifti  the- 
faurum, quodadfeattinet,cafuin- 
ueniunt;quamuis  Deus  noncafu, 
fed  alterna  prouidentia  fua  ad  hanc 
gratiam  ôc  futuram  gloriam  illos 
prceordinauerit.  Alios  verb  Dcus 
pra?uenit  quidem  gracia  fua,  Ctd 
non  continub  thefaurum  illis  o- 
ftendit  ,  fed  inipirat  defiderium 
inquirendaeveritatis^eôfquc  facit 
follicitosnegotiatores,  atq;  adiu- 
uat  &  dirigit,donec  inueniant  pre- 
tiofam  margaritam.  Exemplo  no- 
bis  eruntfanctus  Paulus  «Scfanctus 
Augullinus.  San&us  Paulus  non 
qua?rebat  thefaurum  verum  qui 
eft  Chriftus ,  fed  perfequebatur 
Chriftum  vtfedu&orerrij  &  Chri- 
flianos  vt  fedu&os:  ôc  cùm  effet  in 
^'9  itinzrc  Jptrans  minarum  &  c^dts  in 
difctpulosDominiy  Chriftus  illi  ap- 
paruit ,  ôc  lîmul  excaecauit  oculos 
corporis  ,  ôc  illuminauit  oculos 
cordis  tam  ingenti  lumine,vt  côti- 
nub  factus  fît  praedicator  experfe- 
cutore.  Et  quamuis  id  felici  cafa 
hoc  illi  acciderit5tamenquod  illi 
caiiis  fuit,  in  Deo  prouidentia  fuit. 


tIBER.     QVINTVS.'        lÇ)7 

Sic  enim  ipfe  loquitur  in  Epiftola 
ad  Galacas  :  ^iudifii^inqmt,  conuer-  g,,/,  i, 
/ktionem  rneâm  aliqtundo  in  Iudaïfmo: 
quoniAm  fuprd  modum  perfequebar  Ec~ 
clejf4m  Dei ,  O*  expugnabdm  UUm ,  Ù* 
froficiebum  m  ludâïfm»  fupr*  multos 
coœttneos  meos  in  gencre  meo>  ttbun- 
dttntiiis  étmuUtor  extflens  putcYntrum 
mc.tr  ttm  traditionwn.  Cum  autem  pU- 
cuit  ci  qui  me  fegregAuit  ex  vtero  mu- 
tris  me* ,  &  vocautt  per  grdtiam  fuam, 
yt  reucUret  Filittm  fuum  in  me  y  vf 
eu<ingeli\4remillumin Gentibus,  conti- 
nua non  tcquieui  c ami  &  fanguini.  $t 
quae  fequuncur.Icaque  beatus  Pau- 
lus  ab  vtero  matris  Cixx  fegregatus 
fuicàdiuinaprouidencia,  vc  Euan- 
gelium  Chriili  proedicaret:  tamen 
non  quaeiiuic  ipfe  bonam  margari- 
tam  vel  thefaurum  in  agro ,  fe<x 
force  chcfaurus  fe  illi  oftendic,  ôc 
fecic  v\  amarecur  ab  eo  charicate 
tam  ardentijVt  nullis  pepercerk  la- 
horibus  :  quin  eciam  omnibus  pe- 
Jlculisfeobiecerit5e\;omnia  arbi-  ?/„/,  ,; 
tratus  fîtvtftercora,  vc  C'irittum 
lucrifaceret.  Contra  verb  fanctus 
Auguftinus  ab  ipfa  adolefcentia 
N  v 


1<)$     D!  ifTï-RNA    FEtlcrTATE 

flagrare  cœpit  defiderio  inuenien- 
di  pretiofam  margaritam,  id  e(l 
veram  fapientiam  atque  œternam 
feltcitatem.  Sedcùm  incidilFet  in 
fectam  Manichaeorum,  diu  mul- 
tumque  laborauic  Se  fecum  ipfe 
quaerendo ,  5c  eu  m  aliis  difputan- 
do,vt  inueniret  Euangelicam  veri- 
Catem :  Se cumin ea  fecba  nihil  re- 
periifec  nifi  narrationes  fabulofas 
atque  mendaces,iam  paenèdefpe- 
rabat  de  veritace  inuenienda ,  cùm 
plurimos  annos  inquirendo  con- 
fumpfîirec.  Sic  enimipfeloquitur 
Lit  6.    libro  fexto  Confefïïonum  :  Vene- 
ci.e«ff-  Y4m  j  inquit  *  ;#  profuttdum  m.ins ,  dr 
***         diffiMam  O"  defJ>tYâh*rn  de    inufti- 
tione  ycri.  Placuit  tamsn  Deo,vt 
aliquado  inueniret  pretiofam  mar- 
garitam  :  ôc  tum  iîne  vlla  mora, 
venditis  omnibus ,  hoc  efl ,  reit&o 
defiderio  coniugij  quo  maxime  te- 
nebatur,&:  fpretis  lu-cris  &  honorw 
Db.^jc,  bus5quibus3  vt  ipfe  fat e nue  in  li- 
4.  Cm-  bro  eodem  ,  vehementerinhiabaH 
fcf*       fetotumfolius.Dei  obiequio  per- 
pétua mmcipauit.Hex  igiturcauf- 
iàefl:,  eux  Dominas  in- parahol a 


î 


tiore  comparauerit  Regnum  cas- 
orum  theiaurofmelabore  &  cafu 
reperto,  &  in  pofteriore  (imile  effç 
dixerit  mirgaritae  à  negotiatorc 
magno  labare  Se  ftudio  conqui- 
fitx. 

Illud  nunç  fupereft,  vt  anima 
Chriftiana  feeum  ipfa>  Se  coram 
Deo,  femotisad  tempus  occupa- 
tienibus  aliis  ,  ferib  reputet,  qualis 
fie  harc  negotiario ,  quàm  vtilis  ôc 
quàm  racilis  hoc  temporej&  quàm 
difficilis,  vel  potiùs  impofïïbilis, 
fi  pnefentium  nuiuiinarum  amit- 
tatur  occalio.  Certe  filij  huius  fc- 
culmon  pranermitterent  occafio- 
nem  emendi  margaricam,que  mul- 
tis  miliibas  nummorum  aureorum 
vendi  poterie,  Se  nunc  inpra?fen- 
tibus  nundinis  eentum  nummis  ar- 
geuteis  emi  poteft,  etiamfi  opus 
illis  elïèc  ad  vfiiram  grauiflimam 
cencum  illos  nummos  argenteos 
accipere  :  Se  filij  lacis  ta  m  impru- 
dentes erunt,vt  noliri:  emere  iriar- 
garitam ,  qux  illos  in  aecemum  di- 
lates Se  beatos  efriciet,  cùm  ne- 
que  pecunias  ad  vfiiram  accipere 
M  vj 


Matth. 

7- 


3OO    DE    jETERNA    FËLICITATB 

cogantur ,  neque  hue  aut  ïlluc  dif- 
currere  ad  quçrendum  pretium  ne- 
ceffefît,  fed  omnino  fufficiat  darc 
libenter  id  qu.od  habent,  etiamu* 
duo  folùm  minuta  infacukatibus 
habeant?  Ergo  Domine  Deus,  lu- 
ceatluxtuaincordibusnoftris,  da 
cognofeere  pretium  impretiabile 
margarita?tuse,  &  fimul  vilitatem 
pretij  quod  à  nobis  exigitur  ,  vt 
illam  obeinere  poflîmus.  Adde, 
Domine  ,  ad  miferationes  tuas, 
vt  non  fruftrà  tam  pretiofam  mar- 
garitam  nobis  otlenderrs  :  &  tu 
qui  dixifli ,  Ke  mutâtes  margdrius 
yefiras  ante  porcos ,  fac  per  gratiara 
tuam  ,vtfîporcis  (îmiles  aliquan- 
ào  fuimus  ,  ignorantes  dignita- 
tem  margaritae  tûae,  vt  eam  glan- 
dibus  &  lîliquis  poftponentes, 
ruine  à  te  illuminati  &  eruditi 
margaritam  tuam  cognofeamus  & 
ambiamus,  &  rébus  omnibus  dU 
uenditis  cum  gaudio  comparemus. 


LIBER     Q^ViNTVS.  302 

CAP.      III. 
De  Dtnario  diurno. 

SE Q^y itvr  parabola  tercia de 
jietiario  diurno  promiilb  à  Pa- 
trefamilias  laborantibus  in  vinea: 
quae  parabola  habetur  apud  fan- 
<Stum  Matthaeum.  Et  videtur  pri-  M*ttk. 
ma  facie  valdè  extenuari  in  hac  pa-  10> 
rabola  pra?mium  alterna:  vita?,  cùm 
comparetur  denario  diurno,  qua? 
anteà  coroparata  e(t  thefauro  & 
margaritaepretiofae.  Sed  iftaexte- 
nuatio  adhibita eft,  vt  merces  con- 
grueretcum  opère  Se  labore:  ine- 
pta  enim  videremr  (imilitudo,  fî 
laborantibus  pervnam  diem  in  vi- 
nea promitteretur  ingens  thefau- 
rusjvel  margarita,  aut  feeptrum, 
velcorona  Regalis.  Quod  autem 
denariusi&enon  fît  denanus  pau- 
GorumxceorUin  nummorum,  feà 
denarias  carieftis,  Se  qui  iatis  abun- 
dè  1  t  Hciatad  vidtum  &  veftes  per 
omnem  aeternitatem  ,  facile  de- 
moairtraripoteft.Siquidenirnercca 


^•Oi     DE    ^TERNA    FELICTTATÇ 

lab o i'i.re fpondere débet:  Iaborau> 
tem  operantium  in  vinea  CKridi 
non  débet  -sllimari  ex  fola  operis 
fiibftanria  :  fie  enim-dicere  debe- 
Rovi.ï,   mTls  omnes  cum   Apofloio  :  Non 
funt  condignA '  pafîioncs  hnius  tempo - 
ris  dd  futur  xm  glorixm  quJt  reucUbi- 
tur  in  nobps  :  fed  oportet  eum  la- 
borem  aeftimare  ex  gracia  Dei  in- 
foi».  4.  habitante  corda  iuftorurn,  quaeeît 
fons  aquas  viua?  falientis  in  -vitam 
■Rom.;,  aeternam.  Item  ex  vircute  charita- 
tisj  qua?  nobis  infufa  eft  per  Spi- 
ritum  fanétum  qui  dacus  eft  no- 
bis :  coruna  autem  vitae   -alterna? 
pra*parata  eft  à  Deo  diligentibus 
lac.j.     eum ,  vt  feribit  ianclus   Iacob-us. 
2 tem  ex  coniunclion^  cum  Ghri- 
fto,  qui  cribuic  valorem  Ôc  pre- 
tium  maximum  fru&i;bi*s  palmi- 
lêd».j<.  cum   viuorum,  vt  vins  vera;   & 
operibus    viuorum   membrorum 
corporis  fui  mvftici ,  cuius  ipfe  eft 
Mauh.   capuc  :  &  quibus  ipfe  dixit  :  Gx-tdete 
5.           £r  exulta  te ,  qu  ini.i  n   n  rrces  y-eft>-x  co- 
piofu  cî  in  cœlis.    Denique  nonne 
in  iuditio  5  quanio  reddecur  aper- 
ces hboranuous  in  vinea.  Demi- 
.  _    .  .  *     .        1 


LIBER     QJVrI\fTVs.  $0f 

nus  dicet  :  Venue  bencditli  Pdtrù  mei,  hUnlr, 
pofiidetc ptratumyobts l\egnum  à  con-  M • 
(titutionc  mundi  :  cfuriut  enim ,  &  dc- 
diflù  mibî manductye-Siqmàïm  opé- 
ra charitatis  pertinent  maxime  ad 
laborem ,  quo  defudamus  in  vinea 
Domini. 

Enigiturqaàm  pretiofus  faille 
denarius,quiabipfo  Domino no- 
minatur  Regnum;  Neque  imme- 
ritb  denarius  ifte  Regnum  appella^ 
ri  poteft,  cùm  Chriftum  îpfum 
repraefentet  non  minus  qaim  the- 
faurus  vel  margarita.  Siquidem  in 
denario  impteiïa  cermtur  imago 
Principis,  Se  verba  inferipta,  & 
figura  rotunda.  Chriftus  autem 
eft  imago  Deiinuiftbilis,  ex  Apo- 
ftoload  Coloilcnfes;  &  Verbum  Col°If^ 
asterniPatris,  ex  Ioanne  Euange-  loan.i, 
Kfta;&non  habetinitium  dierum, 
nec  finem  vita?,  ex  Apoflolo  ad  BAr.'ft 
Hebra?os,  quod  per  rotundamfî- 
guram  (îgniheatur.  Et  denique/)?-  E-.d. 10'. 
cùm*  obeditmt  omnid ,  vt  dicit  fapien- 
tiiïîmusSalomon;  6r  Chriftus  eft 
omnium  DominusDvt  teftatu*  Un- 
&ûs  Petrusin  actis  jkpo&oioruim  Aft.i*. 


$CT4      DE    iCTERNA    FEtICITATE 

Ergo  denarius  qui  datur  laboranti-  • 
bus  in  vinea,Chri{lus  eft,  Deus  ve- 
rus,ac  per  hoc  vica  alterna ,  dicente 
i.Ioan*  fancfco  Ioanne  in"  priore  Epiitola 
'•  fua  :  Vt  cognofcamus yerum  ï>cumy  & 

finîtes  in  vero  Filio  dus.  Hic  eft  ycru* 
Dtm^  vitaxterna. 

Sed  videamus  quibus  dandus  fît 
pretiofus  ifte  denarius  :  quem  qui 
femel  obtinuerint,nulIa  re  ampliùs 
Mattb.  indigebunc.  yoc4,  inquit  Domi- 
3.0.  nus  j  operarioSy  &  redde  illis  mercedem. 
Itaque  laborantibus  in  vinea  fine 
intermiffione ,  fine  cefïatione,  fine 
negligentia  dabicur  :  non  dabicur 
autem  (tantibus  in  f  oro  ociofis,  vel 
aucupio,aut  venationi,  aut  ludis 
ôc  iocis  vacantibus  :  merces  enim 
mericis  redditur,  non  gratis  da- 
tur, &  multb  minus  immeritis  do- 
natur.  Quod  enim  Apoilolus  di- 
Roïn.  6.  citj  Stipendié  pécari  mors ,  gyatia^»- 
temDeivit4Ar.ern4:\à.QO  dicit,  quia 
fine  grarh  Dei  précédente  nullus 
poteil  benè  operari  ,  fie  vt  de- 
beatur  illi  merces  aeternae  vitae: 
feà  accepta  gratia  ,  quae  gratis 
ôc  non  ex  operibus  datur,  vtique 


tlBEPx    QJINTVS."        fîO; 

ftipendiumbonorumoperum  vita 
acterna  erit.  Sic  enim  loquitur  fen- 
dus Auguftinusin  EpiftolaadSix- 
tum  Romanum  prefbyterum  :  Si-  ip.iof, 
eut  merito  peccdtt  tdmquam  flipendium 
redditur  mors  j  itd  merito  iuftiti*  Um- 
quam  ftipendium  ytta  tternd. 

Neque  propterei  qubd  omni- 
bus operariis  deturidem  denarius^ 
exiftimandum  eftin  Regno  caelo- 
rum  pra^mra  elle  omnibus  paria: 
denariusenim  vitamaeternam,  fi- 
ue  Deum  fiue  Chriftum  fignificat; 
ôc  omnibus  vica  alterna  ,*&:  Deus 
atque  Chriltus  communis  erit. 
Sedquemadmodumidem  fol  cla- 
riàs  confpicitur  ab  aquila  quàm  ab 
aliis  auibus,  &  idem  ignis  magis 
calefacitproximos  quàm  rem otos; 
iîc  in  eadem  alterna  vita  inter  vi- 
dentes  Deum  Ôc  Chriflum,  clariùs 
videbic  &  iucundiùs  gaudebic  vnus 
quàmalius;  &  ficut  diuerfaerunc 
mérita  ,  fie  etiam  diuerfa  erunc 
prasmia.  Illud  magis  mouere  pof- 
fet,  cur  Dominusindiftributione 
mercedisordinem  commutauerit,  Matth, 
dicens  :  E^eddc  illtsmercedtm  indiens  ic 


ï.  Ioan, 


%6&      DE' jCTERNA    FELTCITATE 
tlntwfsimis  vfqueadprimos.  Sic  erunt 
nomfîimi  prïmi  y  &  primï  nouifîimi. 
Tiînlticnimfuntipocaii  ,  pxucivero  e!e- 
cli.   Sed  hoc  pertinet  ad  gr-ariam 
Teftamenti noui ,  vt intelligamus , 
nos  feliciores  elle  Patribus  Tefta- 
menti  veteris;  ac  per  hoc  Deo  gra- 
tifimus,  &invineaipimsdiiigen- 
tiùs atquealacriàs laboremus.  Pa- 
tres fancti  quiante  Chriftî  afcen- 
fionem  vineamDomirîi  coluerunt, 
Adam,  Noë,  Abraham,  Moles ,  & 
ceteri  Patriarche  &  Prophet£,qui 
hora prima,  tertia,  fexna ,  nona  vo« 
cari  funt,  non  folumlonço  temoo- 
re  laborauerunt,  quiadiuciùsviue- 
bant ;  fed  eriam  poil:  obitum  mul- 
.  tisarmorarn  ccaturiis,  &  aliquot 
etiam  millenariis,  mercedern,id eft 
denarium  expecfcaiisriint.  Apofto- 
li ,  Se  Martyres ,  &  reliqui  opéra- 
rij  qui  vndecima,  id.eft,  nouifîî- 
ma  hora,  interprète  fan&o  Ioan- 
ne,  vénérant  ad  vineam  excolen- 
dam  ,  paucis  annis  labbrauenint, 
&  ftatim  à  morte  Regnum  cxlo- 
rum    ingrefli  denarium     accepe- 
r-unt.  Qaatita  eft  hxc  gracia,  quàm 


IIBER    Q^VIN  TV  S.  $07 

magna,  quàm  folida,  qubct  pof- 
fît,  fivelithomo  Chriftianus,  bre- 
uifïïmo  coleraco  labore  continua 
ad  eum  locum  afccndere  ,  ad 
quem  fan&ifïïmi  Patriarche  arque 
Prophetae  Ion giflimo  tempore  îu- 
fpirarunt  ?  Non  fine  caufla  vete- 
res  illi  Patres  cum  quodam  veluti 
murmure  ,  quod  admirationem 
potiùs  quàm  querimoniam  fîgni- 
ficare  videtur  ,  dicebant  :  Ht  no- 
uifsimi  ynx  bord  fecerunt ,  &  fares 
illos  nabis  feetjfi  ,  qui  portxuimus 
pondus  diei  &  œftus .  Sed  Domi- 
nus  pro  nobis  refpondit  :  .Amiee, 
non  fucio  ttbi  iniuriam  ,  nonne  ex 
denario  conuenifti  ?necum?  Toile  quod 
tftum  eft  ,  &*  v*dc  :  yolo  4tttem  O* 
huienouifsimo  à Ure peut  (jr  tibi.  Quz 
rcfponfio  non  fîgnificat,  homines 
noui  Te(lamcnti«exgratia>&  non 
exiuftitia  parem  cum  illis  merce- 
dem  accipere  :  fed  habuilïe  gra- 
tiam  vberiocem,  per  quam  breui 
tempore  non  minus  ,  vel  etiam 
magis  laborauerint  in  vinea ,  quàm 
longo  illi  tempore  >    ac  per  hoc 


30S       »E    i€TERKA  FELICITÀTE 

mercedem  parem,  vel  etiam  ma- 
iorem  iuftè  acceperint.    Certè  A- 
poftoli   tempore   quidem    bieui, 
fed  fructum  longe  maximum  Do- 
mino vinea?  attulerunt.    Qoando 
vmquam    Patriarchse     vel    Pro- 
pheia?   ,    relidfcis    omnibus    tem- 
poralibus  curis,  totum  pamè  or- 
bem  terrarum  peragrantes,  inté- 
gras Echnicorum  prouincias  ad  ve- 
rum    D'ei   cultum    pcrtraxerunt? 
Quandoantiquis  illis  temporibus 
tam  copiofus  exercitus  Martyrum 
pso  fideveri  Deitormenta  omnia 
ôc  mortes  acerbiŒîmas  pertulit? 
Quandoinveteri  Teftamento  toc 
chori  fanctarum  Virginum  inuenti 
funt  ,  qui  Agnum  immaculatum 
fequentes,  integritatem  animi  ôc 
corporis  Deo  vouèrent  ôc  redde- 
rent  ?  Et  vbi  fuçrunt  antiquo  illo 
tempore  tôt  Paftores  ôc  Do,ctoreSj 
qui  laper  gregem  fuum  vigilantes, 
fcriptis  eruditifïïmis  contra  lupos, 
id  etl  haereticos  Se  Ecnnicos,  depu- 
gnarent?  Vbidenique  tantus  nu- 
merus  Eremitarum  ôc  Monacho 
rum^atquealiorum  Religioforum, 


LIBER     QJVINTVS.  309 

qui  vitam  Angelorum  annulantes 
in  folis  Dei  laudibus  Se  orationi- 
bus  dies  no&éfque  confumerent? 
Hxcôc  alia  id  genus  eminentifïï- 
mae  virtutis  exempla  ad  gratiarn 
noui  Teftamenti  pertinent  :  pro- 
pter  quam  gratiarn  rec~be  Dominus 
parabolam  concludit  illis  verbis: 
Sic  crunt  notufiimiprimi,  Crprimtno- 
uifîtmi.  lilulti  enim  funt  yoc4ti ,  pduci 
vcrotleBt  :  id  eft,  multi  vocati  ad 
vineam  excolendam  omnibus  xta- 
tibus  mundi  per  horas  vndecim, 
fedpauci  electi  ,ideft,  non  numé- 
ro pauci,  fed  vnius  tantùm  ,  ciûf- 
que  nouiffima:  hora?homines  ele- 
âi  funt  ad  gratiarn  noui  Teltamen- 
ti5  per  quam  &  maximum  frudum 
laborando  fecerunt  ,  &:  maxima 
praemia  breuifîîmo  tempore  acce- 
perunt. 

Neque  verb  exiftimandum  eft, 
omnes  qui  hora  vndecima  vocati 
funt ,  denarium  accepturos  ,  fed 
eos  folos ,  qui  breuifîimo  illo  tem- 
pore totis  viribus  in  vinea  Domini 
laborauerunt  :  plurimi  enim  funt, 
qui  feientes  hanc  horam  efïe  no- 


3IO    DE  ./ÊTERNÀ   FELICITAT! 

uiffimam,  ôc  modicum  nos  tém- 
pus  habere,  non  dicunt ,   vt  par 
elïbt,  Breuis  eftvita  noftra,  ergo 
ftrenuc  laboremus  ,    vt  in  ïpatio 
temporis  modico  fru&um  pluri- 
mum  adferamus  ;    fed  cum  iniî- 
picntibus  dkunt  id  quod  legitur  in 
Sap.i,     libro  Sapientiac  :  Dtxerunt,  inquit, 
cogitantes  apudfe  non  rctlè  :  Extguum^ 
Cr  cum  tacite  efi  tempus  rit*  noflr<t  ;  &* 
non  efi  refrigcrium  tn  fine  bominis  ;  & 
non  ejt  qui  agnitus  fit  r  tuer  fus  ab  tnfe- 
ris  :  &:  paulopott  :  Vtnitc  crgo ,  & 
fruamur  .bonis  qu*  funt  :    &  ytamur 
creatura  tamquam  tn  iuuentuteceleriter. 
yino  yretiofo  Cr  ynguento  nosimple*- 
mus  :  ey  non prxtcreat -nos  flos  tempo- 
ris..   Cor  on  émus  nos  rofis  y  antcquam 
marcefcant  :  nuUum  pïdtum  fit ,  quod 
non  pertranfeat  luxaria  ncfira.   Kemo 
noftrûm  exors  fit  luxurU  noftr*  :  y  bi- 
que relinquamus  figna  UtittA  :  quoniam 
h*c  pars  noftr*.    Ha?c  funt  eorum 
verba  ,  qui  vel  Deum  non  noue- 
runt,  vcl  dicentes  fenoilè  Deum, 
fa£Hs  atqueoperibus  negauerunc. 
Qui  quidem  tam  multi  funt  ,  vt 
etiam  ad  eos  referri  poffit  illa  con- 


LIBER     QJINTVS.  5II 

clufio  :  Multt  funt  voctti ,  pana  yc- 
ro  elccït .  Muki  enim  funt  vocati 
hora  nouifïïma  ,  fed  pauci  ele- 
cti  ,  cpia  pauci  fie  laborauerunt, 
vt  denarium  percipere  mereren- 
tur. 

Vx  igitur  nobiSj  qui  horano- 
uiffima  vocati  ,  magnam  partera 
illiushoftila*ludendo  &  dormien- 
do  confumimus,  cùm  deberemus 
de  momentis  fingulis  ica  folliciti 
cfïè,  vtne  vnumquidem  monien- 
tum  otiosc  nobis  elaberetur  :  pen- 
detenimab  hi s  momentis  seterni- 
tasprsmiorumautpccnarum.  Et 
fine  dubitatione  quo  maior  eft  gra- 
tia  Teftamenti  noui  Chnflianis 
concelîà ,  tanto  grauiùs  punientur 
qui  gratiam  illam  in  vanum  reci- 
piunt  :  Scficuteruntiiouiflimipii- 
mi  in  accipienda  mercede  ,  qui 
ftrenuè  laborauerint  horanouiffi- 
ma  j  fie  erunt  nouiffimi  primi  ia 
fuppliciis  perferendis  ,  qui  hora 
nouifïïma  ttrenuc  laborarenegle- 
xerint. 


312      DE     jETIRNA   FELICITÀT2 

CAP.     IV. 

De  T aient is,  &  Gaudio  Dominu 


Q 


V  A  r  t  A  parabola  illa  eft,ia 

qua  Dominus  apud  Matthseu 

de  pra?mio  beatitudinis  îta  ioqui- 

Hat*.    ***  £"g'f"-"f^e&M/lS,  auu. 

zî.  fuper  pauca  fuîjttjideM  ^fuper  multa  te 
conftitudtn  ;  intra  in  gtucljum  Dowini 
tui.  Quo  loco  duae  res  promittun- 
tur  fidelibus  feruis,  poteftas  am- 
pliiïïma  ,  ôc  gaudium  maximum. 

ÙUtth.    Super  muîtd^  inquit,  te  conflit u*m  :  ÔC 

ï*'  quae  fine  illa  milita,  explicat  alio  lo- 
co cùm  dicit:  Bcatus  jUc férvus ,quems 
€nm  venerit  Do?ninu*  eius  9  tnuenerit 
Jicfacicntem  :  :  quoniam  fuper onmiabê- 
nafuAconftituet  eum.  Quid  eftautem 
fuper  omniabona  Dominiconfti- 
tui3nifi  poteftatem  accipere  in  om- 
nes  res  inferiores  ,  Se  confortem 
fîeri  imperij,  quod  habet  Deusin 
mundum  vniuerfum  ?  Quis  capiat, 
quanta  fie  haec  poteftas?  Quis  R  ex 
autlmperator  in  terris  cummini- 
rno  Sancborum  compararipoteft? 

Sed 


1  I-B  E  R   QVINTVS.  JIJ 

Scd  quoniam  tanta  poteftas  in 
homme  non  videtur  haberi  polie 
fine  magna  follicitùdine  &  pertur- 
bationeanimi,  idebadiun°it  Do- 
minus  :   Intrain gaudium  Doimm tut: 
quafi  dicere  velic  ,    Quemadmo- 
dum  te  confortem  facio  fummac 
poteftatis,  fie  etiam facio  fummac 
quiccis  &  voluptatis,  quam  nulla 
follicitudo  impedire  vel  diminue- 
re poterie   Quantum  fit  hoegau- 
dium  quod  promittitur  iuftis  in 
caelo,  inexplicable  p  rorfus  eft,  ne- 
que  anteà  feiemus  quàm  experi- 
mento  didicerimus.    Intérim  ta- 
men  ex  tribus  vocabulis  huius  ip- 
fîusfententiae  aliquo  modo  lufpi- 
cari  ppterimus,  gaudium  illud  tore 
maximum.    Primum  vocabulum 
eft  ,  intra  :  nam  qubd  non  dicatur, 
intret  in  te  gaudium  Domini  tui; 
fed  contra,  intra  tu  irt gaudium  Domi- 
nitun  argumentum  efl,  qubd  ma- 
ius  fît  illud  gaudium,  quàm  vtnos 
totum  capercpofïïmus.  Itaquein- 
trabimus  nos  quafi  in  maie  ma- 
gnum fempiterni  &  diuinigaudij, 
quoU  nos  in  tu  s  &  extra  totos  re- 

O 


2Î4       DE    jCTERNA   FELICITATE 

plebit  ,  de  vndique  redundabit. 
Qjjlls  ergo  in  tanta  gaudij  affluen- 
tialocus  poteriteiïe  trifticise  ?  Al* 
ter  uni  verbum  eft  :  in  gaudium  :  -vbi 
non  promictitur  nobis  gaudium 
hoc  autillud,  de  hoc  velillo  bo- 
no  ;  fed  ipfum  gaudium  abfolutê, 
ipfa  voluptas,  ipfa  dulçedo,  ipfa 
(uauitas.  Et  quomodo  non  tota 
liquefeat  anima  ,  tanta  fuauitate 
perfufa?  Sed  tertium  ver-bum.eft, 
quod  in  immenfum  rem  hanc  * 
exaggerat,  Yideiicetillud,  Domini 
tuî.  Intrabimus  enim  non  in  gau- 
dium quo  gaudent  homines  vel  • 
Angeli  quicumque,  fed.  quo  gau- 
detDeus,  in  quo  funtomnia  inii- 
nita.  Qms  cogitare  potecit#  qua- 
le  fit  gaudium  Dei,  qui  perfe&è 
.cognofeit  infinkâ  bonitaté  fuarn, 
&c  illa  fruitur ,  ac  de  illa  gaudet  in- 
hnito  modo  ?  de  tamen,  ô  Chri- 
itiane,  quod  nunc  non  vales  cogi- 
tare, poteris  experir.i  6c  guitare,  ar- 
que illo  in  sternum  frui ,  fi  feruus 
i>onus  &  fidelis  elle  voluens. 

Videamus  igitur  nunc,  ad  quem 
vel  ad  quos.  tanta  promiila  perti- 


LIBER      QJMNTVS.  }lf 

néant.  Ad  rllos  nimirum  pertinent, 
qui  talenta  fibi  à  Deo  traditamul- 
tiplicare  cum  fide  curauerint.  Si- 
militude» enim  petita  cftab  homi- 
nediuite,  quibona  fua  feruisfuis 
tradidit,  &vni  dedit  -quinque  ta- 
lenta, altenduo,  &  tertio  vnum; 
eifquemandauit,  vtiollicitè  pru- 
dentérque  negotiando  taléta  mul- 
tiplicare  procurent.  Et  quidem  va- 
ria? funt  facrorum  Interpretum 
fententia:  de-iîgnificatione  talento- 
rum.  Alij  per  talenta  intelligunt 
gratias  gratis  dutas ,  alij  Scripturas 
ianclas  :  alij  feientiam  rerum  exte- 
riorum  quarper  ieniusacquiritur, 
ciTe  volunt  quinque  talenta  j  e\r  in- 
teliectum  atque  operationem  elle 
duo  talenta  j  <Sc  intellechim  folum, 
Ynicumcilctalentum:  alij  denique 
bonanaturâlia  vtingenium,  iudi- 
ciuni;  &  ipintualia,  vtdonumfi- 
dei;  ipei ,  charitatis.  Sçd  omnes  in 
co  conueniunt  ,  multiplicare  ta- 
lenta ,  elle  benè  operari  in  falu- 
tem  iuam  Se  aiiorum.  Mihi  occur- 
ntaliaexpoiitioquamonrepugnac 
ceteris  3   6:   videtur  -per  omnia 


316     DE   iCTERNA    PELICITATE 

accommodari  ad  ea  qua?  Dominus 
de  talentis  dicit,  Ac  primùm  talen- 
tahocloco  appellanturbona  Do- 
mini  :  Trddidit)  inquit,  illisbonafud. 
Deinde  talenta  iubenturmultipli- 
cari  negotiando  in  eadçm  fpecie: 
Qui  n  que  talent  4  tradidifti  mi  ht ,  ecce 
étlia  cjuinque fuperlucYAtus fum.  Ter- 
tio dicuntur  dari  vnicuique  fecun- 
dum  propriam  virtutem.  Poftre- 
mb  ,  à  ieruo  maîo  Scpigro  talen- 
tum  tollitur.  Ego  igiuirpcr  talen- 
ta accipio  animas  fîdelium  ac  pio- 
rum  hominum,quecommittuntur 
£dei<5c  diligentiae  Prarlatorum.lfla 
enim  funt  verè  bona  Domini,  qu« 
nôbis  non  donat,  fed  curanda  ôc 
multiplicanda  co.mmittît.  Ideb 
Zçan.ih  non  ^x^z  Dominus  Petro,  Pafce 
ouestuas,  fed,  ouesmeas.  Rcliqua 
funt  bona  noftra,  quamuis  à  Do- 
mino data,  vt  ingemum,  iudicium, 
Scripturse,  gratia?  gratis  data?,  & 
reliqua  omnia.  Scd  animas  fidèles 
&  pias  vocat  bona  fua  ,  vineam 
fuam  ,  familiam  fuam  ,  fponfam 
*-  fuam  :  pro  his  venit  in  mundum, 
pro  his  redimendis  fànguinem  fu- 


LIBER      CtJlNTVS.  317 

dit3  ad  has  lucrandas  mific  Apoflo- 
los,  quibus  d\xk>F4cumyosfîeripi-  Marc*4 
fcatores  homtnum. 

Deinde  anima?  fidèles  mulripli- 
cantur  m  eadem  ipecie  ,    quando 
Pradatus  verbo  «5c  exemple  con- 
uertitpeccacores  :  quodfecitfan- 
à\\is  Pecrns,  quando  ad  centum  vi- 
ginti  fidèles  ,  quos  il  1  i  Chriftus  ini- 
tie commific ,  quando  ait  Vafceoues  Aït.tl 
meas,  in  die  Pentecoftes  in  ipfa  pri-  AÛ.4» 
maconcione  conuertitadtriamil- 
lia  hominum,  deinck  ad  quinque 
mil'ia,  pofteàadmnlca  millia  :  & 
fan&us  Gregorius  Thaumacurgus, 
qui  quando  fadus  eft  Epifcopus 
NeocaMarienfis ,  fidèles  inuenit  fe- 
pccmdecinV)  fed  eos  ita  multiplica- 
ui:,  vtcùm  effet  morti  proximus, 
in  cam  ampla  ciuicate  foli  feptem- 
decim  reliqui  effent  infidèles  :  qua 
rem  iandus  Gregorius  NylFenus 
refertin  Vita  eiufdem  fanifti  Gre- 
gorij  Thaumaturge  quam  copioéè 
diligentérque  confcripfît. 
Aclh.rc  ifta  talenta  committunterr 
vnicuique  fecûdùm  propriam  vir- 
tutem.  Deusenim  qui  nouic vires, 
O  iij 


3l8    DE    yCTERNA   FELTCÎTATE 

id  efl,prudentiam,  fcientiam,  cha- 
ritatem  ,  fortitudinem  omnium, 
non  commendat  animas  nid  illis, 
quos  nouit  idoneos  ad  onus  illud 
fcrendum.   En  ideb  nemorleberet 
fe  ingerere  ad  curam  animarum,ad 
Epifcopatum  praecipuè,  niiivoca- 
cus  ab  eo  qui  diftribuit  talenta  fe- 
cundùm  propriam  vniufcuiufque 
virtutem.Alioquimirumnon  cric, 
h  multicadant  fubonerc  :  nequc 
cxcufationem  apud  Deum  inue- 
nient,  fidixcyntj  (e  numéros  non 
JiabuiiFe  tanto  oncui  pares   :   re- 
fpondebitur  enim  :  Quis  te  coëgit 
onus  fupra  vires  fubire  ?  nonne  or 
voluifli,  &rogafti3&concendilti, 
yç  illud  acciperes  ?  nunc  igicur  pa- 
ccre ,  vt  ligatis  manibus  &  pedibus 
proiieiaris  in  tenebras exteriores.. 
Denique  talentum  commiflum 
feruo  pigro,ab  illo  tollitur.  Et  hoc 
quoque  rectiûfimè  quadrat,,  fi  dica- 
nius,  talentaclïe  animas  fi  Jelium. 
Qui  enim  vnum-talcntum  accepit, 
id  eil ,  curam  folius  animai  Cux ,  fi 
eam  non  reclè  curauerit ,  perdec 
animam  fuam  :   fie:  enim  diaboli 


LIBER     QJTINTVS."  $1$ 

mancipium.Q^emadmodumenim 
Beaci  libcrtatem  filiorum  Dci  a'c» 
quirunt,  perquam  liberrimc  ma- 
rient vbivolunt,  &  raciunt  quid- 
quid  volunt  :  lie  etiam  centra  re- 
probiamittunt  oranem  libcrtatem 
£c  ligatismanibuscvpedibus,  ne- 
que  ambulare  poiïimt  vbivolunt, 
ncque  r^ccre  quod  cupiunt  ,    icd 
manere  coguiicurvbi  non  volunt, 
&  nihil  agere  eorum  qux  voluntj 
atque-  hoc  eft  perdere   animam 
fuam.     Itaque  fententia  ha?c,  111 
qua  per  talentaintelliguntur  ani- 
ma? fidèles,  omninoaccommoda- 
tur  parabola>    Quomodo  autem 
to&r.  fententia?  apte  accommoden- 
tor ,  difficile admodum eit  docere: 
fednon  ideb  rai  far,  vel  reiiciendae 
funt;   quia  ne  celle  "non  eft  vt  ac- 
commodentur  omnia,vt  rectè  mo- 
net  fanchis    loannes    Chryfofto-  fi'«w:"4* 
mus,fediatis  eilvtid  accommode-  &-6\-'a 
tur,  quodeitprsecipuum  înpara- 
bola.     Nos  tamen  explicationem 
iioitram  perfequemur,  alias  ,  vt  di  - 
jHanon  répudiantes. 
Igitur  Do  minus  tribus  gencribus 
O  iiij 


%IQ       DE   jETERNÀ   EELICtTÀTE 

hominum  talcnta  commific,iis  qui 

perfe&i  font  ,  quales  elle  debent 

Epifcopi,   quinque  talenta  dédit, 

id  eft ,  intégras  populos  curandos: 

aliis  minus  perfecfcis ,  quales  Paro- 

chi  efle  folent,  duo  talenta,  id  ei>, 

pauciores  animas  qux  vna  Parœ- 

ciacontinentur:  aliis  adhucmagis 

rudibus  «Scinfirmis,  qual^  eftvuU 

gusfîngulisfingula talenta i  id  eft, 

curam  fo:£foliusanim:c.  Qoamuis 

&  ipfi  debent  eo  modo  quo  pof- 

font,  verbopriuatae  exhortationis 

ôc  exemplo  innocentis  vitas  alios 

conuertere  à  peccacis  adviam  iu- 

ftitiae  ,  &  eo  modofalentum  fibi 

creditum  mukiplicare.    En  quod 

di&um  eil  de  Epifcopis  ôc  Paro- 

chis ,  idem  inteliigi  débet  de  Prin- 

cipibus&magiflrutibusfacculi,  Ôc 

depatribusfamiliarum.    Sicenim 

Tr4# .  fcribit  fan&us  Auguftinus  :  Vnuf- 

5 ! •  m     quifquc  paterfamiîUs  hoc  nomine  <tznof- 

lotnem.   '    J 1      r  rr  n         r       r       r     r 

cm  pAternum  ajfccram  fu*  famUtA  Je 

dcbcYe.  Vyo  Cbriflo  ,  c£*  pro  yita  Ater- 

n&fuos  smnes  admoneat ,  docc4ty  horte- 

tur3corripÎ4t ,  impendat  beneuolentUm^ 

excrcett  dtfcipltndm  :  iu  in  do/nofuA 


1ÏBËR     QJTINTVS.  $11 

Ecclefiafticum^  &  qttod^m  modo  Epifccf^ 
pdle  tmpkbtt officittm,  Atque  in  hune 
fenfum  Magnus  Conftantinus  di- 
cebat  fe  Epifcopum  efie  extra  Ec- 
cleûam,quia  curabat  quantum  po- 
terat,vt  Ecclefia  conferuaretur Se 
propagaretur,  nec  tamen  Ecclefia- 
ftica  munia  vfurpabat. 

Acné  quis  exi(timet,vnum  fo- 
lum  hominem,  aut  vnum  folum 
genus  hominum  in  hac  parabola 
reprehendi  ,  quia  ille  folus  qui 
ynum  talentum  acceperat ,  repre- 
henfus  ôepunitus  legitunfciendum 
eft,  voluiife  Dominum,  vtexillo 
intelligeremuspericula  maiorum» 
Quemadmodum  enim  ex  eo  qubd 
in  Iudicia  nouiffimo  prxmia  da-  Htô'* 
bit  facientibus  eleem-ofynas  cor-  **• 
porales,  «Stpœnas  non  facientibus, 
intelligimus  maiora  prxmia  dan- 
da  elfe  facientibus  ele'ëmofynas 
fpirituales,&  maxima  fanctis  Apo- 
(îolis,  cV  Martyribus,  ôc  Virgini- 
bus  heroicas  virtutes  exercenti- 
bus;  &  contra  maioribus  iuppli- 
ciis  afficiendos  fureSjCx:  latrones3&: 
periuros>&  facrilegos,quàm  eos 
"O  v 


jll      Dî   iîTERNA    FEL1CITATE 

qui  eleemofynas  pauperibus  non 
erogauerunt:fîc  etiam  hoc  loco,  ex 
co  qubdisquivnum  talentum  ac- 
ceperat,  quod  facile  multiplicare 
poterat,  tamennon  multiplicauit, 
grauiflimè  punitur  ;  intelligere  de- 
bemus ,  tanto  facilius  elle  vt  Epif- 
copi  &  Paftores  8c  Principes  8c 
Magiftratus  in  hacre  délinquant, 
quanto  grauius  &  periculofius  mu^ 
nus  exercent-,  Se  tanto  etiam  gra- 
uius in  iudicio  puniendos,  quanto 
maior  eft  iaclura  multarum  anima- 
ram,  quàmvnius. 

Audiamus  quid  fanctus  Augufti- 

nus  de  periculo  gradus  Ecclenafti- 

.£pl&       ci  dicat  in  Epiftola  ad  Valerium 

£47,       Epifcopum  fuum  :  *Ante  omnia  petoy 

yt  cogitet  religiof.t  prudentta  tua  ,  mhil 

ejfe  in  bac  vita ,  C  maxime  hoc  temporcy 

facilius  &  UtiuJi&  hominibus  accepta- 

bilius  Epi/copiant  Presbyt  criant  Dtaco- 

niofficid)  fi % pcrfunciorïk  aut adulatone 

rcsag.ttur  :  fed  nibil apud Deum  triftiusy 

tniferius  &  dxmn.tbiltns.   Item  mbilejje 

in  bac  yita,  &  maxime  hoc  ttmpo- 

fc,  eTtfpcilim ,  laboriûfîus ,  pericuhjiu? 

Eyifcopi  ant  Vresbyteriaut  Diacovioffi- 


LIB?- R      QJ/INTVS.  525 

do  ;  fccî  dpud  De  ht»  nihil  bcttius  ,  Ji 
co  modo  miVttctuY ,  quo  nofier  Imper -4- 
tor  lubet.    Hxc  illc ,  qui  hoc  ipium 
argumentum   in  reliqua  Epiftola 
fie  tractât,  vt  opeandum    ne  ,   vt 
omnes  Ecclefiaftiçi   cam    attente 
legant  ,    atque  ij  potilîimùm  qui 
ad  Epifcopatum  yel  Prcfbytcra- 
tum  temerè"  aipirant  :  c\r  cùtn  obti- 
jiuerint  quod  petebant,  cv  mue- 
neiint  quod  quarrebant,  aut  gre- 
gem  fuum  deferunt ,  aut  aliis  rébus 
intenti  nihil  minus  quam  de  cu- 
rando  Se  propagando  numéro  tide- 
Ikim&piornm  cogitant.  Paflores  L,/r>  ^.. 
certc   in   nocle  '  Natalis    Domini 
paftorum  omnium   Prmcipis  eu- 
tlodiebant   vigilias    noctis    fuper 
gregem  fttum  :  5c  h  hoc  rîebat  iu- 
per  gregem  rationis  expertem,  ab 
iilis  qui  riguram  gerebant  paito- 
rum  Ëccleiix;  quanto  magis  fiçri 
deberet  à  paftoribus  ouium  ratio- 
nabiiium,pro  quibus  Ghriftas  ipfe 
dum  in  terris  yef fàret-ur  5  perno- 
&abât  in  oracione  ,  non   vaque 
pro  fe,  fed  pro  ouibus  excubando.3    Luc  6 
Et  fi  pairiatchalacob  pro  ouibus  Ccn  y,. 
O  vj 


3fî4     DÇ   <<£TETIHÀ  FïtTCTTÀTH 

foceri  fui  Laban  tanto  laborecon* 
ficiebatur,vtdiceret,  Oit  no&ûquc 
afin  vrcbar  &geln  yfnncbxyic  frmnus 
ab  oculu  me/s:  quid  facere  oporte<- 
ret  paftorem  ouium  Clirifti,  pro 

x,?it.  f.  ^uibus  ille  fànguinem  fudit?Et£ 
diabolus  tamquam  leo  rugiens  cir- 
cuit quaerens  quem  deuoret  :  an 
non  etiam  sequum  effet,  vcbonus 
paftor  afîïduè  circuiret-  gregem 
fuum,qu£rens  quem  libérée? 

Sed,  inquient,  negotia emfdem 
Eccle^s  cogunt  vt  gregem  defera- 
mus.  Noncontradico3finegoùum 
fîtgraue,  ôc  tempus  breue  in  eo 
expediendo  confumi  debeat  :  alio- 
qui  maiora  negotia  mmoribusan- 
teponenda  font  5  8c  maiora  perle, 
minora  per  alios  expjedire  debe- 
xent.  Nam  fi  negotia  cogunt  à 
grege  difeedere,  maiora  negotia, 
imb  8c  bella  grauifîîma  cogunt  à 
gregis  defenfione  non  difeedere. 

£pheft6.  întonat  enim  Apodolica  tuba: 
TZin  efl  nobx  collucldtio  ddtterfus  cdf- 
nem  &  fànguinem  ,fèd dduer fus princi- 
pes &  pBtcftdtes ,  aduerfus  mundireEio- 
y  es  tenebrarum  bdrttm  contra fyiritmlU 


LIBER  Qy  INTV$.  52/ 

nezjuintin  cxleftihus.  Et  fi  dux  abeft, 
quis  docebic  milites, quomodo  de- 
béant  tela  nequifilmi  ignea  extin- 
guère  ?  certè  Do  minus  ?etro  dixit, 
ôc  in  eo  Paftoribus  omnibus ,  Vafce 
ouesme>is:ceztri  tacuit,  vWntellige- 
remushocmunus  eflepraecipuum: 
&  in  Epifcopali  confecrationedi- 
citur  :  Vadcyprjcdica  populo  tibi  comtjfoz 
ôc  de  temporaJibus  negotiis  nihil 
additur,  vt  Epifcopus  admoneatur, 
non  etfe  a?quanda  temporalia  fpiri- 
tualibus,  muko  verb  minus  ante- 
ponenda.  Deniquein  Cocilio,  Car-  CarthaZ 
thaginenfi  Quarto  ferib  mandatur  £'•+■""»* 
Epiïcopis ,  vtgubernationëvidua-  I7*18- 
rum  6c  pupillorum  ac  peregrinorû. 
nonperfe,fedr>er  Archiprefbyreru 
aut  Archidiaconum  agant,&  vt  tui- 
tionem  teftamentorumnon  iufei- 
piant,  ôc  vt  pro  rébus  tranfîtoriis 
non  litigent  prouoeati;  &vtnul- 
lam  rei  ramiiiaris  curam  ad  fe  reuo- 
cët;  fedvtle&ionijorationij&ver- 
boprardicationis  tantummodb  va- 
cent.  Itaque  Concilium  Epifco- 
port^fucentoru  quatuordecim ,  id 
eft^Africae  totius,in  quo  etiani£u>. 


^1.4    DE    ^TERNA    ÊELTCITÀTK 

dus  Àuguftinus  interfuit,  voluit 
cmnino  Epifcopos  omnia  tcpora- 
lia  ncgotia,etia  pia&  nccciraria,per 
alios  tracfcarc  ,  vt  ipfi  libcriùs  tuen- 
do  gregi&  multiplicâdo  vacarent. 
Hxc  igitur  parabola  fîcut  oilen- 
dit  felicitatem  secernam  elle  rern 
praecipuc  exoptandam,  cùm  conri- 
neat  potett'até  maximâ  cum  maxi- 
mavoluptatecôiunitam  :  fîc  etiatfi 
demonftrat,  viam  adeam  felicira- 
ccm  elfe  laborem  aflîduum5in  falu- 
teanimacfuse&aliorum  quaerenda 
&procuranda  poficum.  Que  m  la- 
borem quifubîrerecufantjnonfo- 
lum  felicitate  illa3&  îlla  eximia  po- 
teltate&  voluptats  priuantur;  fcd 
ad  infcros  damnati  pœnas  œternas 
Iuunt.Sicenimloquitur  Dominais: 
Min  7.   Inutilcmferuum  meut  m  tenebras  exte- 
%*'         riorcr.iiiic  critfiatu9éf  ftridor  cîentium. 
Vbi&illud  diligencer  eflattéden- 
dum ,  feruum .,  quitanto  fuppncio 
addicicur,non  impium,non  ûcino* 
rofùm  j  non  feelcratum  ,  fed  dum- 
taxat  inutile appellari  :  nam  etiam  (1 
alioqui  'Epifcopus  aut  Para^ms, 
fiue  Princepsauc  Maaiftracus,  fiue 


LIBER     QVINTVS.  $ij 

paterfamilias, fuie  quicumque  abus 
criminibus  aliis  vaccc  j  ob  hoc  loin 
qubdinutilis  fueric,  id  eit,  iahitem 
fubditornm  &rAiatp  pro  viribus  no 
procurauent,eiiciccur  in  tcr>ebras 
roteri^s,  vbi  cric  rictus, Scflridor 
dentium,qui  numquam  finietu«r.Et 
il  feruusinutilis  ha?cpatietur,  quid 
fictde  feru'o  maligno  5  cupido  ,  fu- 
perbojluxuriofo  ,  ôc  vitiis  plurim is 
cooperto  ?  Si  ieruus  inutilis  rcpro- 
batur,impius  &preuaricator  quam 
rationedôtalentis  iibicreditis  Do- 
mino reddec  ?  Certè  qui  ifta  conii- 
derant,non  ambiunt  prefecturas;& 
(î  cogancur  eas  iufcipere,  cum  ti- 
morée trcmore  femper  vigilant, 
tamquam  rarionem  exa&iiïifha  pro 
animabus  fibi  crcdins  reddicuri. 


CAP.      V. 
De  Cœna  magna. 

QViNTAparaboIa5quee(lapud  Lw.  14' 
ian&um  Lucam,  relicitatem 
Sanctorum  cœna?  magna:  fîmilem 
facit.   Ecccrtc  non  fine  magnats 


$2.8       DE    v€TERNÀ  FELÏCÏTÀTE 

tione  :  fiquidem  in  cœna  magna, 
nuptiali  vel  Regia  ,  inueniuntur 
omniaquae  fenfus  humanos  oble- 
ctare  poiïunt,Sç  quae  potentiam,  ôc 
diuitias,  ôcgloriahuius  mundi  de* 
„„f  .  m  on  firent.  Itaque  Rex  Atfuerus 
-  cum  centu  vigintiieptemprouin- 

ciis  imperaret,  acvellet  oftentare 
diuitias  gloriç  Regni  fui,&:  magni* 
tudinem  atque  ia&antiam  potenciç 
fuç,noninuenitrationem  commo- 
diorem  atque  aptiorem,  înaàmvt 
conuiuium  exomni  parte  magnifi- 
centifîîmum  exhiberet.  Primùm 
enim  in  cœna  magna  oble&antur 
oculi  in  apparatu  fumptuofo  totius 
aula?,  in  ordine  miniftrorû  veftibus 
decorls&pretiofis  indutorum,in 
vaîîsaureis  atque  argenteis  quibus 
inferuntur  cibi  :  oble&antur  aures 
variis  muficis  inftrumentis  «Se  voci- 
bus  cantorum  &  cantatricumau- 
diendis:oblec"r.atur  fenfus  olfacien- 
di  in  odoribus  florum  oc  rofarum, 
in  vnguentispretiofîs&aquis  odo- 
ratis,  aliifque  rébus  odorem  fua- 
ui  ffimû  fpirantibus:obleclatur  fen- 
fus guftandiin  condimentis  cibori 


LIBER       QVIMTVJ,         329 

omnis  gencris  ,  Se  vinis  pretiofîs 
vndiqueallatis:  oble&antur  déni- 
quefenfustangendiinrecubicu  fî- 
ue  accubitu  in  le&is  molliflimis 
atque  gratiflimis.  Icaque  in  cœna 
Regia  ac  nupciali  conueniunt  fî- 
mul  omnia  rerè  corporalia  bona^ 
quxhîc  in  terris  inueniri  poilunc: 
vt  non  fine  caulla  Dominus  repra?- 
fencare  volens  feiieitatem  quç  in  fe 
bona  omnia  comprehendic ,  cœnae 
magnae  illam  comparare  volueriti 
dequaeciam  legitur  in  Apocalyp- 
fi:  BcAti  qui  >id  cœnam  nupturttm  *A-  Aj^otAp 
gttivocjtifurtt.Dzinde  quàm  fît  ma- 
gna illa  cœna  Domini,  ex  eoco- 
gnofcipotelt,qubd  omnis  gloria 
corporum  glorioforum  eric  quafi 
poftrema  menfa  ,  in  qua  bellaria 
apponuntur.  Tantaaucem  eft  bel- 
lanorumiftorumfuauitas,  vt  fan- 
ctus  Petrus  videns  aliqnan  do  cor- 
pus Domini  fplendere  inftar  Solis, 
dixerit  :  Bonitm  eft  nos  hîc  effe.  Et  fi 
taliafunt  bellaria,  quid  erit  fub-  MaH.1% 
ftantia  cœna? ,  qua?  in  fruitione  di- 
uinitatispofïtaeft? 
Denique  bona  omn  ia  mundi  rm- 

% 


330       DE    jÎTERNA    FELICITATE 

ius  nihil  funt  aliud  ,  nifî  quafî  cor- 
tices  &putamina  fructuum  Para- 
difi.Etû^aliafuntputamina&rcor- 
tices,vt  hommes  iilorum  amore  & 
deiïderio  infaniantjquid  erunt  fru- 
ctus  ipfi  &poma  Paradifi  '■?  Ec  fTta- 
lia  funt  po  ma  &  fruchis ,  quid  erût 
cibi  reliqui  foiidiorcs  ôc  preftan- 
tiores  ?  Certè  talcs  erunt,  vt  fine 
failidio  femper  edantur,  &  femper 
defiderentur.  Neque  tameniufpi- 
cari  debcmus ,  in  cx\o  futuFam  ef- 
fe  cœnam,  qualem  hîc  habent  ma- 
gni  Principes  cû  nuptias  célébrât: 
M4tt.11  iîquidem  in  ca?lo  erimus  ficut  An- 
geli  Deij  quineqjnubuntneq?du- 
cût5vxores,neq*,vefcuntur  cibis  ad 
vitam  mortalem  fuflentandam  ne- 
ceiFarijs.  Erit  ergo  cœnaplenadi- 
uitijs  ,  &delicijs,  &  ornamentis, 
&gloria  ftàtui  Bcatorum  conue- 
niens.   Hxc  enim  dicuntur  nobis 
hoctempore5quiameliora&:ma~ 
ioranon  vidimus.  Sedabhisdifce^- 
redebemus,  tantorore  cœnam  il- 
lamnoftriscœnis  quamuis  lautif- 
fimis  meliorem5quanto  carlum  di- 
fètt  à  terra:  &  quanto  Déus  qui  il- 


LIBER     QjyitfTVS-,         ^l 

lam  parabic  ;  pocencia  &c  diuicijs 
morcalibus  Regibus  p  radiât. 

Ac  cur,  dicec  aiiquis,  fclicicas 
Beatorum  cœnx  potiùs  quim  prâ- 
dio  comoaratur  r'Huius  rei  illaell 
racio, quia  prandium  fit  in  meridic, 
ôc  po(l  prandium  négocia  craccari 
folenc  vfque  ad  vefperam  :  cœna 
verb  fitadfinem  diei,  quando  ne- 
gotijs  omnibus  peractis  fequicur 
cœna  >  ôc  poil  cœnam   quies   ac 
fomnus.  Icaque  in  alia  parabola 
c[\xx eftapud  Matthceum  ,  vbi  agi-  M*tt.ii 
cur  de  Iacarnarione  Domini,pran- 
dium    introducitur    ob   nuptias, 
quas  fecic  Rex  filio  fuo.  Siquidera 
Incarnacio  Domini,&nuptia?  cum 
Ecclcfia  fponfà  inchoatae  func  in 
meridie ,  id  eil  facis  diu  ancc  finem 
mundi.  Poil  quod  prandium  mul- 
ca  grauia  négocia,  ac  potilTïmùm 
rcdempcio  mundi  ôc  reconciliacio 
hominum    cum    Deo    celebraca 
func.  Sed  craduclio  iponfac  addo-    " 
mum  iponfi    &   cœna  nupciaîis, 
pollquam  ceflabuntomnia  ncgo- 
tia,  &: fomnus  dulcilîimus  coule - 
quecur,  id  eil,  requies  alterna  ad 


£3*       DE    iCTERNA    FELICITATE 

vefperam  diei  ôc  finem  feculi  fier. 
Haecigitur  caulfaed,  curconfum- 
mata&  pesfecta  gloria  Beatorum 
ccena  potius  quàm  prandium  ap- 
pelletur. 

Sed  opersepretium  eric  videre, 
quid  facfto  opus  fit,  vtadccenatn 
illam  admktamur.  IdverbDomi- 
nus  ipfe  in  parabola  fua  fatis  aperxè 
docuit  y  aie  enim  :  Homo  quidam  ft- 
cit  ccenam  mdgnam ,  6r  vocauit  multos. 
S  ed  illi  c*peruntjî>ntd  omnes  excuf.irc, 
Trimns  dixit  :  VilUm  emi ,  &  necejfe 
b^beo  exire  &  vider e  ulam  :  yozp  te  ba- 
berne  exeufatum.  Et  alter  dixit  :  lu*d 
boum  emi  quinaue ,  &  eo  prob^reillx: 
r.oiote  hxbe  me  excnùtum.  Et  alins  di~ 
xit  :  Vxorem  duxi,  &  ideo  non  poffum 
yenire.  Mira  res  !  inuitantur  homi- 
nesàDeoad  ccenam  nuptialem  5c 
Regiam,  &  reculant  :  quid  face- 
rent/i  vocarenturad  laborem  mi- 
liciae  5  aut  ad  iter  longinquum  & 
periculofum  ?  Hxc  nimirutn  e(l 
excitas  humana  ,  quae  vix  adduci 
poteft  vt  credat  quod  non  vidée. 
Sed  quid  cil  illud  tandem  quod 
cœnae  diuina?  ,  id  cft  fummo  atque 


LIBER    Q^VINTVS  335 

jeterno  bono  ,  mortales  pra^po- 
nunt?  Tria  Dominus  proponit  im- 
pedimenta falutis,  qux  ex  génère 
iuo  malanonfunt ,  &:  tan:  en  exaf- 
fectu  minus  ordinaro  ialutem  ae- 
ternam  impediunt.  Villam  emere, 
boues  probarej  6c  vxorem  ducerc 
peccata  non  funt  j  fed  îlla  Regno 
cadorum  pra?ponere,  incredibilis 
excitas  eîl  :  &tamenmultivbique 
reperiuntur  Chriftiani,  qui.tanto 
ftudio  temporalia  ifta  confeftan- 
tur  ;  honorem ,  fiue  dignitatem.  fi- 
ue  potëtiam,  quse  in  emptione  vil- 
las notatur;  lucra  fîue  vtilitatem, 
quseiîgnificatur  in  agricultura  ôc 
exercitio  boum  3  &delec1:ationern 
ac  voUiptatem ,  quas  ex  nouis  nup- 
tijs  capitur  ;  vt  totos  dies  &  noctes 
in  ijs  comparandis  fruendifque 
confumant,obJiti  penitus  premio- 
rum  arternorum  ôc  maximorum, 
quarpromifîtDeusdiligentibusfc. 
Nequecontentifunt  pleriq;mor- 
talium  villas  emere  ,  iuga  boum 
probare ,  ôc  vxores  ducere  -,  fed  vt 
iongiflïmè  recédant  à  falute,  villas 
aliénas  inuadunt ,  furajitur  boues, 


354     BE    jETERNA    FELICITATI 

&  concubinas  vel  merctrices 
alunt:  neque  vmquam  cogitant, 
multaque  minus  confiderant,qua- 
le  di/pendium  fit,  propter  eiufmo- 
di  quifquilias^  cœns  Domini  ia- 
cturam  facere.  Certè  quidem  il 
Deus  nobis  vermiculis  terra?  non 
cœnam  infinies .fuauitatis.  incœlo 
promitteret^feclmicasdeillamen- 
îacadentes  aut  ciborum.  reliquias 
polliceretur ,  adhuc  vtile  nobis  ef- 
îcc  temporalia  bona  vniuerfa  con- 
temnere,  vt  micisillis  atque  reli- 
quijs  fruipoiremus.  Quanta  igitur 
amenda  eft,  iucunditatesmodicas 
ôc  fugaces  anteponere  ip/î  cœna: 
Dominicœ5qua?  bonis  omnibus  & 
iempiternis  aftluit  5  ôc  in  qua  cum 
Angclis  Tandis  ôc  cum  ipfo  Domi- 
no Angelorum  in  Regniscxleili- 
busaccumbemus? 

Porrb  Dominus  nofler  paft- 
quam  demonftxauitquidimpediat 
ingreiîum  ad  cœnam  magnam,  ad- 
didit  etiam  remédia  quibus  illa 
impedimenta  to'lli  ponint  :  per- 
git.enim  in  parabola  fua,  ôc  ait: 
Tune  i  rat  as  ^aterfamitias  dixit  fcru9 


LIBER     QJV  IKTVS,  yrf 

fuo  :ExicitoinpLteas&  vicos  ciutta- 
tts  ;  <?  pttupcrcs,  4c  dcbiles\  <y  c*cos9 
£r  claudos  introcluc hue.  Çhiia  diuites 
occupati  in  villis  cvbobus  emen- 
dis,  ck  in  vxoribus  ducendis  3  ad 
ccenam  magni  Patrisfamilias  ire 
reeufarunti  aduoeatpauperes  qui 
neque  pecunias  habenc  ad  villas 
&  boues  cmendos,  nec  facile  vxo- 
res  inueniunt,  cùm  non  habeanc 
vnde.illas  alant.  Aduocat  debiles, 
<mi  nec  ad  villam  proficifei,  nec 
boues  exercendo  probarc.,  neque 
vxores  ducer.e  poiïunc.  Aduocac 
ca?cos5qui  nec  villam  videre ,  neqi 
boues  dirigerc,  nec  facile  vxorem 
inuenire  queunt.  Aduocat  clau- 
dos3qui  ad  villam  pergere,&boues 
exercere,  Se  in  nuprijs  tripudiare 
non  niii  difficillimè  queue.  Ifli  igi- 
tur  camquam  liberi  ab  impedimé- 
tis  ommbus ,  quibus  priores  cène- 
bantur  ,  ad  cœnam  magnam  ad- 
miiîijmeritbfibiipfigracularipof- 
func ,  qubd  eosDeus  paupcreSjde- 
biles,  cxcos,cVclaudos  eflevoiue- 
rit.  Multi  queruntur  in  hac  vita, 
qubdnati  Une  paupere-^  vcl  ùpius 


$$6      Dï    jCTERNA    TELICITATE 

«grotent ,  aut  capti  oculis,  vel  pe- 
dibusimpediriinreliciffimiellevi- 
deantur  j  ôc  nefciût  quid  boni  pré- 
parée illisDeùs  in  fa?culo  futuro, 
ob  hancipfam  quam  homines  vo- 
cant  infelicitatem  :  quod  (I  feirent, 
gauderent  v tique  &  exultarenc. 
Proinde nerno  débet  deprouiden- 
tiaDei  queri,  fed  in  omnibus  gra- 
tias  agere  Patri  optimo  Deo3  cui 
e£l  cura  de  nobi« ,  Se  femper  in  eius 
acquiefeere  voluntatc. 

Sed  quamquam  hacc  ita  fe  ha- 
bent,hoc  tarner*  loco  propriè  pau- 
peresintelliguntur,  qui  iunt  pau- 
peres  fpiritu,  non  opibus;  ôc  débi- 
les non  viribus,  fednducia in  feip- 
fis  i  ôc  cseci non  oculis ,  fed  aflutiaj 
6\:cIaudinonpedibus,  kà  affecti- 
bus.  Dicamhocplaniùs.  Pauperes 
quiadecenam  Domini  admittun- 
i.Tim.6  tur,illi  funt,  qui  Apollolnm  au- 
diences non  voluntdiuitesfieri;  ôc 
Ci  pecunias  habent ,  non  habent  ad 
coaceruandas  ,  vel  in  vanitatibus 
confumendas  ,  fed  ad  faciendum 
quodSpiritus  fanctus  dicit  peros 
Vfal.nû  Dajiid  :  Dfferjît  ,  dçdit  pauperibus: 

mftitid 


LIBER     QJVINTVS.  tf? 

iuftuta  eius  manet  niftculu mfxtnlu  Et 
débiles  intelliguntur  illi,  qui  non 
confïdunt  111  virtute  fua,nec  in  viri- 
bus  fuis  gloriantur.  Ca?ci  verb  lime 
illi  5  qui  verccreduntquod  non  vi- 
dent, prseiertim  de  prarmiisiutlo- 
rutn  ,&fuppliciis  impiorum.  Qui 
enim  certo  iibi  perfuadent,pra?mia 
iutlorum  verè  elle  maxima  &  fem- 
piterna,  &  pœnas  fîmilker  iniquo- 
rum#cerbiiîimas  5  &  nullum  vm- 
quam  finem  habituras-,  profectb 
non  manent  terra?  affixi,  nec  magni 
faciunt  ea  qua?  font  infra  lunam, fed 
ibi  eorum  fixa  fiint  corda  ,  vbi  vera 
finit  gaudia.  Dcnique  benèac  féli- 
citer claudi  illi  fiint,&  ad  ccenam 
Domini  meritb  afpirare  poiïunt, 
quorum  pes  dexter  multo  longior 
cft  miiftro,id  ett,afr"eclus  in  Deum, 
8c  in  bona  fempkerna,  longé  ac 
longe  maior  e£l  pede  finiilro,id  eft, 
amore  in  carnem  fuam  ,  &  in  bona 
terrena  ac  temporalia. 

Sed  audiamus  fententiam  magni 
Patrisfamilias  in  eos  qui  ccenam 
lu  an  inconfideratè  ac  ihiltifïïmc 
conteuapierunt  :  Dut  vobis ,  inquir, 

P 


338  DE  ATERNA  FEL1CITATI 
tjuod  ncme  virorum  illorum  qui  yocati 
funt  j  guftabunt  ccenàm  meam.  Scit 
enim  Dominus,breuî  futurum ,  vt 
illi  qui  vocati  fuerant ,  &  praefenti- 
bus  inhérentes  bona  futura  tam- 
quam  inania  contempferant,  de- 
pofito  corpore  &  fenfibus  carnis 
extin&is,  8c  terrenis  bonis  m  terra 
dimiflis,  incredibili  deiiderio  cœ- 
nam  illam  efuriant.  Nam  vt  loqui- 
Pfal.<iS.  tur  Propheta  Dauid3  Conucr^ntur 
étefyejfterdtn ,  O'famem  pttientur  yt  cd- 
ncsy  &  ctrcmbunt  ciuitatcm.  Plane 
ad  vefperani,  finito  die  prxfentis 
vita?,conuertentur  ac  refipiicent, 
quando  inutilis  erit  peenitentia;  Se 
famerh  patientur  vt  canes  rabidi, 
&  circuibuntCiuitatem  Domini3fî 
forte  micas  coenae  illius  obùncre 
valeant.  Std  fïrma  État  fententia 
Domini,  Nemo  eorum  guftabit 
cœnara  meam. 

Ofifcires,  anima,quidiit,  Non 
guftabis  cœnam  meam  !  O  fi  cape- 
re  poires,  quanta  erit  il  la  famés 
miferorum  $  Ôc  quàm  dulcis  efca 
qua  in  a?ternum  priuabuntur  î  Et 
<juid  tune  darent,u  guftar  épongent, 


HIER  QJVINTVS.  }39 

quod  ardentifïimè   cupient  ?  Scd 
nihil  obtinebunt.etiamii  mundum 
vniucrfum  in  potcftate  haberent, 
&  totum  promptiiïimè  renuntia- 
rent.  Qoa?  cùm  ità  fint,  conuerta- 
mur  dum  tempus  habemus,  dum 
dies  eft,&  dufh  frucluofa  pœniten- 
tia  eft.    Nunc  efuriamus  ccenam 
illam  dulciiîîmam,  nunc  famem 
patiamur,  nonvt  canes  immundi 
&  rabidi,   qui  in  cibo  capiendo 
nihil  cogitant  nid  bonum  oris  &z 
ventris  :  fed  vt  homines   rationis 
participes ,  efuriamus  cibum  alter- 
na? vita^Cv  panem  Angelorum  ,  vei 
etiam  manna  illud  abfcorïditum, 
^uodncwofcjt^nîficjUidcctpit^  ÔC  quo  dpoc,  t4 
Dcus  ipfe  ab  a^terno  de  in  sternum 
fruitur:  ôc  îlcviuamus  in  hoc  exi- 
lio  ,  vt  non  diligamus  exilium ,  fed* 
ad  patriam  fulpiremusj  ad  quam 
cùm  peruencrimus,  non  fitnobis 
necelie  ciuitatem  circumire,  icd 
per  portam  latè  patentem  ingre- 
diamur,atquead  cœnam  Domini 
libentcradmiiîi  ,pane  vitxêv  aqua 
fapientia:,id  eft,  cibo  potuque  gra- 
tiiimio  &  fuauiiïîmo  fatiemur. 

pij 


54°     DE  ifTiRNA    FELICITATE 


CAP.     VI. 

DeNuptiùi&  Virgimbttsçrudcn- 
tïbut  &  fatuis. 

VL  t  i  m'a   paranoïa  illa   eft, 
quse  fimilem  facit  felicitatem 

2;.  Sanctorum  Regalibus  nuptiis  ,  ad 
quasinuitata?  funt  virgines  decem, 
quinquefatua^j&quinquc  pruden- 
tes. Ybi  primùm  breuiter  expji- 
candum  eft5quis  fit  fponfus>&  qua: 
fponfa  :  deinde,  quàm  excellens 
bonum  fignificetur  nomine  nuptia- 
rum  rpoftremb,  quidrequiraturvt 
ad  bonum  tam  eximium  peruenire 
valeamus. 

Ac primùm  nemo  dubitare  po- 
4:eft3  quin  Sponfus  fit  Chnftus.  là 
fanctus  Ioannes  Baptifta  difertis 
verbis  expre(îît,cùm  de  Chriflo  lo- 

ïoan.y  quens  ait  :  Qui  b4bet  JpBrtfam  Con- 
fus efl  :  amicus  etutem  $onfi  qui  ftat  & 
audit  eum ,  gdudio  gaudet  propter  vo- 
cem fyonfi.  Idemipfe  Dominus  in- 
nuit  in  parabola  de  Rege ,  qui  fecit 
nuptias  filio  fiio.  Idem  Apofloius 


Matth. 
fit. 


LIBER      (VVTNTVS.  J4I 

apertifïîmè  confirmât,  cùm  ait  Co-  1.  Cor. 
rinthiis ,  Dtjpondi  yosurni  yiro  yirgi-  **• 
ncm  caftam  exhibera  Cbrifto.  Idem  de- 
nique  fan  dus  loannes  in  Apoca- 
lypfi  fignificat ,  cùm  ait  :  Caudea-  Açoc.if 
mus  &  exulte;?:  us ,  &  demus  glcriam 
ri  ,  quia  yencrunt  nupÙA  _*Agni ,  6** 
yxor  ci  us  prœparauit  fc.  ôc  rurfum: 
Beati  qui  ad  cœnam  nuptiarum  *Agni 
yocatifttnt.  De  fponfa  aequè  cercum 
eil,  qnbd  fit  Ecclefia.  Apcilolus 
Çnitn  in  Epillola  ad  Epheiios  ma- 
nifeltè  dicit  :  Sic  ut  Ecclefia  fubiecîa'Efatf^ 
cfi  Cbrijïo  j  i:n&  mulicres  ytrts  fussin 
omnibus,  Yiri  diligite  yxores  ye/îras, 
fi  eut  Cbriftus  dilexu  Ecckfam  y  £r  fe 
ipfum  tradidit  pro  ea,  &:  infrà  :  Tropter 
hoc  rclmquct  ho'mo  patrem  çy  matrem 
fuam ,  &  adbtrebit  yxcrifuA ,  &  erunt 
duo  in  cumcyna,  Sacramcntum  bocm<t- 
gnmn  eft  :  ego  autan  duo  in  Cbrifto  3  & 
tn  Ecclefia, 

Sed  quamuis  Ecclefia  fponfa 
C!iri(lifit5&  fidèles  filij  dicantur 
Ecclefia?,  quia  ipia  peu  lauacrum 
Baptifmi  eos  quodammodb  parie 
Chrifco  :  tamen  quoniam  Ecclefia 
nihil  eifcaliudnifi  cœtus  fidelium* 


342.       DI    ^TERNA  FELICITAT! 

ideb  anima?  fidèles  omnes  funt 
fponfaspamculares,quomodo  Ec- 
clefîa  fponfa  eft  vniuerfalis.  Non 
enim  falsb  canic  Ecclefia  de  fanctis 
Virginibus  iVewftonfa Cbrifli^ccipe 
corondm^  quAin  tibi  Dominus  prtjxtrdutt 
in  *ttr»0w.Quamquam.autem  Vir- 
gines  fancte  ipeciali  ratione  dicun- 
tur  fponfx  Chrifti,  quia  carnale 
connubium  refpuenint  ,  vc  foli 
Chrifto  fpiritualiter  nuberent  ;  ta- 
men  reliquat  etiam  animas  Chri- 
flianae  fponfx  funt  Chrûti,  cùm  ei 
per  fidem  defponfa?  fints&  per  cha- 
ritatém  vnitse,  8c ad  confummatio- 
nem  fpiritualis  coniugij  in  cceJo- 
rum  Regno  fufpirent. 

Iamvcrb  quale  bonum  fît,hu- 
manam  anima  cum  Chrifto ,  etiam 
quà  Deus  eft,  connubio  iungi,  fi 
qois  capere  aut  digne  cogitare  pqf- 
fetjfortafTe  nihil  magis  honorifi- 
cum,nihil  vtilius,  nihil  dulcius  ne- 
que  in  hoc  faeculo,  ne  que  in  fucuro 
reperire  poflec.  Magna  eft  gloria, 
vtilius,  fuauitas ,  feuuire  Régi  Re- 
gum-,  maior,  inter  amicos  &  do* 
mefticos  eius  cormumerarij  maxi- 


LIBER     QJINTVS,         34$ 

ma,  filium  Dei  ôc  Chriili  fratrem 
nominari  :  fed  fponfam  dici  poire 
Dei,    confortem  throni,  .confor- 
tem thalami,  confortem  corons, 
confortem  titulorû  omnium,  pluf- 
quam  maximum  bonum  ,  iificlo- 
qui  licetjinihi  efle  videtur.  Hoc 
enim  eft,  quod  apud  Ifaiam  Domi- 
nus  dicit  de  fpiritualibus  eunuchis; 
Dtbo  en  in  domo  mtâ  nomen  meltus  à  jfa  j£ 
filiis  &  fil'tdbtH  .id  eit,  nomen  coniu- 
gis  dabo  eis.    Quis  capiat,  quàm 
excelfumj&r  quàm  honoriricum>  & 
quanta  obledationis  fit ,  non  fo~ 
Jùm  Deum  videre,  &  cnm  Deo 
colloqui  Se  conuiuere;  fed  vnum 
fpiricû  cum  Deo  rieri ,  &:  in  Deum3 
id  eftjin  fummum  bonum  transfor- 
mari  ?  Apotloli  verba  funt  :  Qui  i.Ccr.tf, 
4(lh.trctm?rctYiayynum  coYfiis  cffîcuur: 
erunt  enim  ciuoin  carnf  yn.i.  Ouiautcm 
tdb.tret  Domino  ,  ynuj  sbintus  ejï.  & 
rurfum  :  Hos  yero  pnmtrrençUta  fa-   i%Cw.  ?. 
de  glorum  D9mwi  sjsecuUntes  ,    in 
ctimdem   tmdginem   transformamur    a 
cUritutc  in  cUmatem  ,    tdmcjHdm    à  } 

Domnn  Spiritu.     Quis   erit  ftnfus 
volupcatis,  quaudo  vniti  Deo>  à 
P   iiij 


?44     DE   JETIRVA    FELICITAT! 

claritate  vulcus  eius  irradiati  crans* 
formabimurin  claritatem  Dei,vt 
quàm  fimiirimi  efficiamur  Deo  ? 
i.Uan.   Similcs ,  inquic  fanctus  Ioannes,f* 
3*  erimus ,  quia  vtdebimus  cum  fîcuti  efl. 

Non  erimus  fimiles  tantùm ,  vt 
imagines   ad    eius   fimilitudinem 
creati  ;  fed  fimiles  in  gloria,  m  bea- 
tirudine,  in  felicicate.  Apoflolus 
x.  Cor.  Paulusin  illa  magna  extaii ,  quain- 
**•        palïus  eft  cùm  raptus  in  Paradi- 
fum  audiuit  arcana  verba ,  qua?  non 
licet  homini  loqui,  nondum  erat 
beatus;  &tamenitaabforp tus  erat 
in  Deum3  vt  non  aduerteret,  an 
eilet  in  corpore,  an  extra  corpus. 
Quanta  igitur  erit  illa  feliciffima 
vnio  anima?  cum  Deo,&  quàm  eric 
abforpta<Sc  imraerfainmaritotius 
fuauitatis  anima  illa ,  qux  vnus  fpi- 
ritus  erit  cum  Deo  î  Taie  vtique 
hocgaudium  erit,  vt  fancto  Ber- 
*W*»      nardo  telle,  îlii  comparât* omms alU 
"**       iucunditas  rhœror  fit,  omnts  fuauitas 
dolor ,  vmne  dulce  amarum ,  omne  déco- 
rumfcedum ,  omne  poftrcmo  quodeum- 
qncaliud  delcElarcpofiit ,  mdcjittm  efle 
meritbiudicetur. 


LIBÎR     QJIMTVS  34J 

Scd  quando  iftc  côplexus  Spon- 
f\  pulcherrimi  cum  anima  beata 
inerïabilis  eft,  quseramus  nos  po- 
tiùs ,  &  exparabola  propofita  in- 
telligamus,  quid  requiratur  vtad 
nuptias  illas  omni  ex  parte  felicif* 
limas  admittamur.  Id  totum  ex 
qualicatibus  virginum  pruden- 
Cium  cognofcemus  >  cùm  illse  folae, 
facuis  exclufis,  ad  nuptias  Sponfi 
caeleftis  intrauerint.  Quinque  funt 
coditiones  fiue  qualitates,  qua?  re- 
quirûtur:prima,vt  anima  fît  virgo, 
deindevtfit  prudens,  tum  vt  na- 
1  beat  lumen  in  lampade,  prsetereà 
oleum  in  vafe,deniqj  vt  vigilet ,  Se 
vigilando  fponfi  aduentum  dili- 
genterobferuet. 

Quodattinetadprimum,  fpon- 
fx  Chrifti  debent  omries  efTe  virgi- 
nes  ,  non  necefTarib  virginitatg 
earnis  ,  fed  virginitate  fidei  &mo-' 
rum  ,  vt  fandtus  Auguftinus  reftè 
exponit  in  Sermonibus  de  verbis 
Domini,  iuxtaillud  Apolloli:  De-  semAA] 
(podi  y  os  y  ni  yiro  yirgwem  atfiam  exbi- 1.  Car  ai 
btre  Chrifto.  vbi  per  virginem  ca- 
ftam  intelligit  totam  Ecclefiara 
P  v 


£4-£     DE    ATERNÀ    FELlCITÀTE 

Corinthiorum,  in  qua  fatis  con- 
fiât non  omnes  fuirte  virgines  car- 

i  Cor  7  ne>cùm  ipfe  idem  in  Epiilola  prio- 
re  admonuerit  fidèles  coniugatos 
officij  fui.  Illi  igitur  ôc  illae  fane 
virgines  in  hac  parabola  ,  qui  ôc 
qua!  non  corrumpuntur  circa  fi- 
dem  ôc  mores  ,  ôc  recedentes  ab 
omni  malo,  non  inquinant  animas 
fuas. 

S  ed  quia  non  fatis  eftad  perfe* 
<5bam  iuîtitiam ,  declinare  à  malo, 
fed  oportet  eciam  facere  bonum, 
iuxta  Propbetam  Regium ,  Déclin* 

fyfal.tf.  *  m*io>  &fac  bonum  :  ideb  additur 
jfecunda  con^.itio  ,  vt  virgo  fie  pru- 
dens,  non  fatuaynec  putetfîbi  fuf- 
'  ficere,  fi  nulli  noceat,  non  accidat, 
nonfuretur  ,non  falfum  reftimo- 
nium  dicatj  ftd  intelligat  oportere 
confîderare  finern  vltimum,  ôc  or- 
dinare  média  ad  finem. 

Et  quia  finis  eft  alterna  vita,  ôc 
média  funt  mérita  operum  bono- 
rum  ;  ideb  additur  conditio  teirtia, 
vthabeat  lumen  inlampade,  fine 
lampadem  lucentem  ,  qua?  lune 
oDera  bona>  vt  idem  fandus  Au- 


.  LI3ER    CLVINTVS.  347 

gultinusdocetloconotato  :  quod  Serm.i^. 
îpfum   Dominus    anteà    docuit,  f>'^r" 
cumait:  5/c  /#ff4f  lux  ■vejtrd  cor  dm  mini 
hominibus ,  vt  yidetnt  opéra  ycjlru  bo  -  Hxtt,  j. 
n.1,  &  glorificent  fdtrcm  y-eftrum  qui 
in  cœla  cjî. 

Sedquoniam  operabonaàcha- 
ritatc  ,    tamquam  à  radice   pro- 
deunt,neque  conferuari  pofîunt, 
nid  ab  eadem  charitate  fouean- 
tur  &:  nucriancur,quomodo  lumen 
lampadisneceiïarib  extinguitur,  fî 
défit  alimentum  olei;  ideb  requi- 
ritur  quarta  conditio  ,  vt  virgo 
prudens  habeat  femper  oleum  in 
vafe.  Signifîcariautem  charitatem 
per  oleum ,  docet  eodem  loco  fan- 
<5tus  Auguftinus  ex  eo,qubd  oleum 
fupereminet  omnibus  humoribusj 
&c  charicas  fupereminet  omnibus 
virtutibus3dicente  Apoftolo :£;«;'-  x  Ccrr. 
nentiorem,  vel,  vtnos  legimus,  ex- 
ccllentiorem , -via?»  v  obis  demonftro.  Se 
paulb  pbft:  Hune  antém  minent  fi-  i.Cor.ij 
des ,  fyes  ,  ebaritas  ;  tria  bxc  :  moto? 
autem  borum  efl  cbdvitas.  I caque  iî 
quis  in  corde  fuo  aliquid  vel  an- 
teponatj  vel  adasquet  charuati3iila 
P  v; 


34$       M  -«TERNA  FELICITATE 

c  on  B  nu  b  abicedic,&vel  débet  pri- 
mum  locum  habere3  &dominari 
acregnare in  corde no{tro,velabi- 
re>  quia  oleum  eft,humorvideli- 
cet  fubtilifîimus,  a'éreus  8c  igneus* 
qui  fuper  omnes  afcendit  :  Se  tanta 
vis  eft  olei  charitatis  in  afeenden- 
do  furfumsvtfi  ponatur  anima  pu- 
blicani  velmeretricis ,  illam  con- 
tinua iurfumtrahat,  &depecca- 
tricefanctam,  de  carnali  fpiritua- 
lem  efficiac.  Quin  etiam  audeo  di- 
cere ,  fi  hoc  oleum  in  animas  dam- 
natorum  hominum ,  fiue  in  ipfos 
da?mones  flillare  pofTet ,  videre- 
mus  continub  damnatos  omnes  fi- 
uehominesfiue  da?mones  furfum 
afeendere.  Et  fie  contrario  défère  - 
rethoc  oleum  animas  fanctorum 
Angelorum ,  Apoftolorum,  Mar- 
tyrum  ,  Virginum ,  continub  gra- 
ues  efficerentur ,  &  ad  ima  defeen- 
derent.  Enigitur  quanta  fit  excel- 
lentia  huius  olei,&quàmi-uftè  limi- 
ta? virgines  dicantur,  qus  hoc  oleo 
caruerunt.  Sed  eft  etiam  aîia  ratio, 
cur  charitas  per  oleum  fignifice- 
tur5quia  vidclicet  oleum  omnia 


dura&afperalenit&:emoUit,vt  ex 
duris  &  afperis  mollia  fuauiaque. 
reddantur. Hoc  oleum  ficit  iugum 
fuaue,dequo  Dominusdixit;  lu-  Matt.n 
g*m  mcum  fuaue cfi  :  quoniam  gratia 
eharitatis  inumShim  quali  compu- 
trefcit  à  facie  olei  ,  vt  loquicur  ifa.ia. 
îfaias.Quid  enim  fuaue  fecit  in  A- 
poftolis  iugum  obedienciar  eundi 
in  mundum  vniuerfum  ,  &pra?di- 
candi  Euangeliunromni  creaturar, 
nifi  oleum  charitatis  ?  Qmd  fuauc 
fecit  in  Martyribus  iugum  patien- 
dx  in  colerandis  fuppiicijs  pluri- 
mis,&anteillud  tempus  inaudi- 
tis  ,  nifi  oleum  charitatis?  Quid 
fùaue  fecit  iugum  paupertatis,  ôc 
continentise  ,  &  obedientiae  tôt 
millibus  Reîigioforum  &:  Sancti- 
monialium  ,  niil  cleum  charitatis?- 
N  ihil  enim  dulciùs  amanti ,  quàm 
amorem  fuum  amato  démon» 
ftrare,  pro  illo  magna  ôc  diffici- 
lia  operando  vel  tolerando  :  quo- 
modo  etiam  Chriftus  amorem 
fuum  erga  genus  humanum  nulla 
ce  m  agis  ollenditj  quàm  patiendo 
pronobis. 


%<0       D*    ^TERNA    FELICITATE 

DiiTcrui  paulb  fuûus  de  oleo, 
quia  non  facile  poterac  intelligi, 
vnde  charitatcm  fignificarec.  Re- 
(latquinta  condmo,  quae  potiffi- 
ma  clI  ,  &  à  Domino  in  hacpara- 
bola  praccipuè  intenta,  videlicet, 
vigilantia  :  fie  enim  concluditur 

Hjft.ij  parabola  :  Vigilate itAque >  quia ne/ci- 
tis  diem ,  neque  boram:  quam  fenten- 
tiam,vtea  cordibus  fidelium  pe- 
nitus  infigatur^f  paiïini  Dominas 

Matt.iA  repetit  :  FigiUte ,  inquit  rurfum 
apud  Matthaeum  ,  qui*  nv/citts  qua 
bora  Dominas  vtfîcr  venturus  fît.  &c 

Mart.it.  aPuci  Marcum  :  yigilatcerge,  nefdtts 
tnin\  mu  an  do  Dominué  domus  ycniat> 
fer  o^  an  média  noch ,  angaUt  cantu  ,  an 
marie ,  ne  tum  vcn-erit  repente  ,  mue-. 
mat  vis  dormtenies.  O  aodau-tem  y  obis 
duo  5  omnibus  duo  s  vinlatç.  &  apud 
u.  Lucam  :  B-rati  ftrui  illi  9  quos ,  eum 
venerit  Domwus  >tnueaerit  vigilantes, 

Luc  11    ^:a11,Di;  yiçjiatettaque  omm  tempo- 

i  Pet  4  vc  mantes.  &  per  ApoftoIu-m-Pe- 
trum  t  E^c-te  prudentes,  grvigiiatcin 

ï.  Thijf.  çratiombus.  &"  per  Apoftolum  Pau- 

I;  lum  :  feftJ*  dormumus  fient  (jr  cete- 

ri^Jed  vigie  mus  >  &fohnj^fimu£9  ôc 


LIBER     QVINTVS.  351 

per  Apoftolum  Ioannem  :  Ecccve-  ^pocf( 
nio  Jtcut  fur.  Beat  us  qui  vigiUt,  Hcec 
omniafignificant,aduentum  Do- 
mini  ad  iudicium ,  fine  vniuerfale 
in  confummatione  farculi ,  fiue 
particularc  in  vniufcuiufq,  obicu, 
incertum  elfe,  &proptereà  Deum 
anobisrequirere,  vt  fempervigi- 
lemus ,  animo  fufpcnfi  ad  expecta- 
tionemaduentus  eius  ,vc  nos  pa- 
ratos  ingéniât,  &  non cum  fatuis 
virginibus  nos  à  nuptijs  fuis  co- 
gatur  excludere.  Itaque  nihil  eft 
aliud  dormire  y  qua  obliuifci  mer- 
tem  8c  iudicium ,  vel  fie  viuere ,  ac 
fî  de  re  tam  magna  ,  vnde  pendec 
falus  alterna,  numquam  cogitare.- 
mus,  aut  curaremus.  Non  enim 
prohibetur  ïîdelibus  fomnus  cor- 
poralîs  ,  alioqui  non  diceretur  ira 
parabola,  DormitAtzerunt  omnes,  O* 
dormicruHtikd  prohibetur  obliuio, 
incogicantia ,  inconfîderatio. 

Débet  igitur  omnis  fidelis,  cui 
cura? efl falus  animas  fuîc,(îngulis 
diebus ,  &  manc  &rvefpere}  claufo 
oftio  cordisfui  ad  negotia  cetera, 
attejuècogiure,fIbiquecer  toper- 


tfï     DE   ^TERMA  FELrCITÀTl     s 

fuadere ,  diem  illam  vel  noctem  il- 
iam  facile  poffe  fibi  efTe  poftre- 
mam:acper  hoc  ferib  prouidere, 
ne  fie  imparatus  inueniatur5vt  ani- 
ma? Tua?  &•  omnium  fimul  bono- 
mmdetrimentum  patiatur.  Hor- 
rët  omnino  mortales  omnes  mor- 
tem  cogitare ,  ôc  libenter  auertunr 
animum  ad  alia  cogitanda  :  fed 
horret  etiam  argrotus  pharmacum 
amarum  ,  ôc  tamen  propter  amo- 
rem  vkx  libenter  illud  fumit  :  ôc 
horrent  oculi  plagam  horrendam 
in  corpore  fuo  videre,  fedeamen 
attente  refpiciunt ,  vt  medicinam 
illifaciant.  Sic  igitur  neceire  eft^ 
vfhomo  prudens  pluris  fadatia- 
âruramanirnae,quàmmortis  hor- 
rorem.'&ideb  fxpc  ac  faepiùs  co- 
gitet,  nullam  elfe  setatem.,  nullam- 
que  elle  horam,in  quamorinon 
pofîît.  Hsecenim  cogitatio<juado 
profonde  ad  cordis  intima defee- 
ditjfacilè  totum  -hominem  immu- 
tare  folet3&:de  carnali  ipiritualem, 
de  peccatore  sactum  facere,vt  iam 
non  formidet3  fed  diligat  adue- 
tum  D omini, Non  fine  cautfà  Do- 


IIB  ER    (XV  IN"  TV  S.  355 

minus  noltcr  cam  fepè  hortatur  vc 
vigilemus;  nec  fruftrà  Ecclefiafti- 
eus  monet,  In  ommbm  op tribus  tnk  EcCi-7- 

memorare  noniRima  tua, ,  cr  in  sternum 
nunpeccabis,  Quis  enim  co  gitan  s  fe 
ad  Iudicemproperare,  &breuîad 
tribunal  eius  elle  fiftendum,  &  in 
ipfum  Iudicempeccareaudeat?  2c 
tamen  nos  omnes  per  fingula  rao- 
mentaproperamusadiudicium:  Se 
tantaefthumanaescitas,  vtmip- 
fo  itinere  ad  iudicium  ,  ludicem 
ipfum  iniuria  afficiamus,  &  iram 
ipHus aduerfus  nos  luftiiïîmdpro- 
uoeemus.  Et  quis  iam  damnatus 
ad  mortem,  dum  adipfam  ducitur, 
rideret&  iocaretur,  &  de  feorta- 
tione,  veladulterio,  vel  dignita- 
te  adipifeenda  ,  vel  pecuniis  per 
mercaturam  augendis  loqueretur, 
ni/î  plané  de/iper et  ?  <3c  nos  tamen 
ad  mortem  verè  damnati  fumes, 
ncquevllus  ex  Adami  filhsfenten- 
tiam  mortis  euadit:  ôc  noitra  mor- 
talis  vitanihii  eitaliud  nifi  curfus 
ad  mortem  :  &  tamen  in  hoc  itine- 
re, quod  iongum  edè  non  poteit, 
quid,  faciunt  plerique  hominum 


^4-     DE     iETÊRNÀ    FE1TCTTATÉ 

eciam  Chriflianorum  ?  quid  cogî- 
tant  ,  quid  loquuntur,  quid  cra- 
mant nifi  delucris,  de  honoribus, 
devoluptatibus,  nedicamde  Ccc- 
ieribus  &  flagitiis  ,  quafi  via  ad 
mortem  numquam  finienda  effet? 
Et  quid  eft  hoc  aliud  nifi  dormi re 
ad  fcria ,  Se  vigilare  ad  ludicra  ?  vel 
dormire  ,  8c  dormiendo  fom- 
niare? 

Iure  igitur  Dominus  clamât  r 
Vigilate  ,  vigiUte  :  &  beati  qui  ad 
hanc  vocemexcitantur  &  recogi- 
tant vbifînt,  &:quoeant3  &  inté- 
rim dant  operam  vt  lampas  eorum 
luceat y  Se  oleam  in  vafe  reduntict, 
vtcùm  ciamor  ilie  audietur,  Ecce 
fijonfusvenit ,  exite  obuùmci ,  comi- 
nub  lard  currant  obuiàm  fponfo3& 
ingrediantur  cum  eo  ad  nuptias. 
Vae  autem  iiiis  ,  qui  tàm  magnas 
reioblki,  atqueadvoces  Scriptu- 
rarumfurdi,  &  lampadibusextin- 
clis,  dormientes  inuenti,  à  nup- 
tiis  dulcifîïmis  excluu"  fruftrà  cla- 
mabu.nt  :  Domine ,  Domine  ,  aperi 
nohiu 


LIBER    OBTINT  V  S.  Jfl 

w — — — ^      n      i  — — — — ■ 

CAP.     VIL 
De  Brauio. 

EXplicatis  nominibus  pa~ 
rabolicis  quae  habentur  in  E- 
uangelio ,  reftatfolum  vtexplice- 
mus  nomina  qna?  habentur  apud 
Apoftolum  in  Epiftola  priore  ad 
Corinthios,  qux  funt  Bumwu  &  i.Cor.r» 
Coron*  De  brauio  fie  loquitur  bea- 
tus  Pau-las  :  Qui  infiddio  currunt^om- 
nes  tjuidem  currunt  3  fed  ynuf  decipii 
brauium.  Sic  curritc  yt  comprebendittis. 
Et  quidem  {Ignifîcari  per  brauium 
cadeftem  beatitudinem,  idem  A- 
poftolusdocet  inEpitloIa  adPhi- 
îtppenfes,  cùmait  :  qu*  rétro  funt  Phil.^ 
obliuifeens ,  ad  et  y  no  qu*  funt  priord 
extendens  meipfum,  dddcjlindtumpcr- 
fiquor  4  <td  brauium  fupern*  yocatio- 
nls  Dci  in  Cbriflo  îefu.  Itaque  bra- 
uium eîl  in  cx-o  ,  atque  ad  illud 
nos  vocat  Deus  per  Iefum  Chri- 
flum  .  Q^iamuis  autem  brauium 
quod  Principes  mundi  propo- 
nunt  y   non  fie  res  adeb  magna* 


3j6     *T>  E  jCTERNA    FELICITAT! 

tamen  brauium  cadette  nonpoteŒ 
non  elle  omni  ex  parce  fplendidifïï- 
mum  :  fiue  conhderes  Deum  qui 
brauium  proponit  ,  qui  eft  Prin- 
ceps  infinité  potentias  &  magniii- 
centiae  ,  de  quo  cinit  P'rophcta; 
P/4/.8.  Eleuata  eft  magnificentia  tuafupercœ- 
îos  :  fiue  cogites  athletas ,  quibus 
proponitur,  quifuntfiiij  ipfius,  & 
fracres  Chnfti,quos  certè  Rex  Pa- 
ter ipforum  non  inuitaret  ad  cur- 
rendum ,  fi  brauium  non  eilec  res 
tanta,vt  etiam  à  Siiïs  Dei  digue  ap- 
petipoirec. 

Iliudadnosmagis  pertinet,  vt 
•videamus  quid  fiucuirere  ad  bra- 
uium ,   ôc  qua  arte  poterimus  ita 
currere  vt  comprehendamus-  Cur- 
r ère  ad  brauium  nihil  eft  aliud,nifî 
Domini  Dei  noftri  intègre  manda- 
ta ÇcEùXtcStddium  enim  legem  Do- 
mini elle,  Dauidteflatur,  cùmaic: 
JVïtf.      Beati  immacuhù  in  yiatqui  ambulant  in 
118.       lege  Domini  :  Se  :   Viammandatorum 
tuorum  cucurri,  cum  dilatafii  cor  meum. 
Ergo  qui  per  viam  mandatorum 
currunt,  illi  in  fladio  ad  brauium 
currunt.  Porrb  ars  ica  cûrrendi  vt 


1IBER     QJINTVS.         3^7 

perueniamus  «Se   brauium  appre- 
hendamus  ,  tria  documenta  corn- 
plectitur.    Pfimum  illudeft,  vt  à 
(ladio  non  recedamus  :  qui  en  ira 
receduntà  {ladio  ,  quantumuis  ce- 
leriter  currant,brauium  num  quant 
attingent  ,    quia  non  ad  brauium 
fcà  inincertum  currunt.   Quodfe 
diligenter  euitaiFe  Apoftolus  te- 
flatur,  cùm  ait  :  Egojic  curro  non  <ju4- 
Ji  in  incertum,    Qiiid  cil  extra  (la- 
dium  enrrere  ?  per  viam  mandato- 
rumnen  currere,  feddeclinaread 
dexteram  vel  finiilram.    Exempli 
gratia,  Lexdicit:  Diligcs  proximum  ie(it*; 
tuum  peut  teipfum.    Quidiligitpro-  19. 
ximum  ficut  fe  ipfum  ,   in  fladio  M*tth. 
currit,  &  ad  brauium  currit.    Qui  zu 
diligit  proximum  tantoardore,  vt 
propter  proximum  Deum  offen- 
dere  non  vereatur,  <Sc  ex  homine 
idolum  fibi  contlituit ,  is  déclinât 
ad  dexteram  ,  &  extra  Radium  cur- 
rit, 8c  non  ad  brauium ,  (cd  inin- 
certum currit:  ôc  qub  celeriùs  cur- 
rit multiplicando  bénéficia  in  per- 
fonam  illam  quam  iibi  in  idolum 
erexic,  tanto  magis  errât,  &Ion- 


$5 8       DE    u€TERNA    EEIICITÀTE 

giùs  à  brauio  difcedit.    Qui  verb 
minus  diligit  proximum  quàm  par 
etl,  &  cùm  eum  videtneceflîtatcm 
pâti,  vifcera  fua  abeoclaudit,  vt 
loquitur  fanctus  Ioannes ,  is  decli- 
i.Im».j  nacadfiniftram,  &nequein(ladio 
currit>  neque  ad  brauium  currit, 
.    etiamfi  alioqui  multa  bona  opéra 
facere  videatur  :  oportet  igitur  di- 
ligere  proximum  vtfeipfum  ,  non 
magis  nec  minus  quàm  fe  ipfum:id 
eil,  debec  erga  proximum  ita fe  ge- 
rere,  vtproximis  faciat  quod  fibi 
Umh.    vulc  àproximisfieri.  Sicenimex- 
7'  plicathocmandatum,  quimanda- 

Wsi'  tum  dédit  Magifter  no  lier  Deus. 
Et  quod  dixi  de  dile&ione  proxi- 
mi3  quod  ell  mandatum  affirmans, 
poiîumus  eciam  dicere  de  manda- 
tis  negantibus.  Qui  enim  furatur 
res  aliénas,  déclinât  ad  dexteram 
mandati  Non  furabew  >  &  à  ftadio 
recedk  r  qui  verb  non  furatur  alié- 
na, fed  profundit  &  prodigit  fua ,  is 
déclinât  ad  fîniftram>&  pariter  exit 
àtladio.  Iullus  cnim -qui  folusiti 
{ladiomanet,  non  minus  à  lladio 
difcedit  fi  fur etur  aliéna  3  quàm  Ci 


xiber  q^vintvs.  359 
prodigatfua-,  quia  virtus  liberali- 
tatis  quac  ad  iultitiam  pertinet, duo 
habetextrema  vitiaoppofîta,  aua- 
ritiam ,  &  effufionem.  Summa  cft, 
Qujvultinftadio  permanere,  dé- 
bet peccato  letali  omnino  ca- 
rcre. 

Alterum  documcntum  eft,  vt 
currat  vclociter  Se  perfeueranter, 
qui  brauium  apprehendere  defide- 
rac.  Ille  velociter  currit,  qui  ar- 
denti  voluntate  mandata  euftodit, 
iuxtaillud  Pfalmi  :  Bedtusvirqutti-  W«l 
met  Dominum  ;  m  md7iciatis  eius  yslct  '  , 

mmis  :  &  illud  ApoOoli  :  Sfmm  Rom'11- 
fementes  ,  Deimno  fermentes .  Ille 
perfeueranter  currit  ,  qui  num- 
quam  ratigatur,neque  celfat  curre- 
re,fciens  kriptum  eiîe  :  Qmpcrfeue- 
rauertt-vfcjuem  finem  ,  hic  fàluus  erit. 
Et  quidem  ifla  duo ,  velociter  cur- 
rere,  &nonfatigarinecintermit- 
tere  curfum >  videntur  ferè  contra- 
ria aut  certc  difficilia  valdè.  Qui 
enim  velociter  currit ,  citb  fatiga- 
tur ,  &  ceiîat  currerc  :  &  qui  fati- 
gari  non  vult,lentè  feftinat,  (^mo- 
derato grcflii  perfeuerat  in  curfu. 


Matth, 
10. 


t6o    Ht   ^ETERNA   TIircITATl 

Verafunt  haec,  ôc  idebpauciper- 
neniût  ad  brauium.  Omnino  enim 
neceiïe  eft,  qui  brauium  apprehen- 
dere  cupit,  vt  Se  velociter  Ôc  peife- 
ueranter  currat ,  quia  cempus  bre- 
ueeft,  &iterlongum.  Sediîvelint 
homines   Chriftiani    imitari  cur- 
rentes  ad  brauium  corruptibile  ôc 
modicum;  facilepoterunt&  velo- 
citer £c  fine  intermi/ïionecurrere 
ad  brauium  incorruptibile  ôc  ma- 
ximum.  Quidillifaciuntqui  cur- 
runt  ad  brauium  corruptibile  ôc 
modicum?  deponunt  onerajexuunt 
veftes,  expediti  ôc  liberi  currunt. 
Hoc  igitur  Chriflianifaciant ,  de- 
ponant  onera  curarum  huiusmun- 
di3exuant  veftes  carnaliumcupidi- 
tatum  ,  aut  certè  deponant  ôc  exuat 
inordinatum  affectum  ad  bona  ter- 
rena;  ôc  càm  hxc  fecerint,  non  de 
fuis  viribusglorientur,  fedin  Do- 
mino îperent  :  ôc tuncquerantur,fî 
celeritcr    currendo    facigantur  in 
curfu.  Dodrina  hax  lfaia?&:  Pauli 
cft,nonmea.  Ifaias  cap. 40.  fie  ait: 
Quijjïeyant  in  Dcmmo>  current,  &  non 
l.CoT.-jJàborabuut,    Apoftolus  verb,  Hoc, 

in  qui  t, 


LIBER      Q^V  IMTVS,  }6l 

inquic,  dtco ,  fratrcs  :  Tempus  brcuc 
cft  3  rcliquum  cft ,  yt  &  qui  baient  v.vc- 
rcs,  tamquam  non  babentcs  fint  :  dr 
qui  fient ,  tamquam  non  fientes  :  cr  qui 
gandent ,  tamquam  non  gaudentes  :  <jr 
qui  emunt  y  tamquam  non  pofside?ites: 
rjr  qui  ytuntur  hoc  mundo  ,  tamquam, 
non  ytantur.  Q^uibus  verbis  non 
prohibe:  Apoftolus ,  ne  Chriftiani 
coniuges  habeant,  &:  nonlugeant 
in  aduerfis,&  non  gaudeant  in  pro - 
fperis,  &  non  émane  res  necefla- 
rias  ,  3c  non  vtantur  bonis  huius 
mundi  :  fed  admonec,  vt  in  his  om- 
nibus eum  modum  adhibeant,  ôc 
tam  modico  aflfeclu  illis  adhereant, 
ac  fi  ad  îllos  ea  non  pertinerent. 

Exemplo  nobis  lit  lancta  Mela- 
niamatrona  Romana  nobiliiïima, 
dequaficloquicur  fanclus  Hicro- 
nymusinEpitaphio  Blofilla?:  San* 
cia  Tilelama  noftri  temports  inter  Chri- 
ftianos  yerd  noMlitas  >   calente  ctdhue 
mariti  corpufeulo  ,   £r  needum  huma.- 
to  ,    duos  Jimul  perdtdit  filios  .    I{enr 
fum  di&urus  incrtdibilem  3  fedt  tefit 
Chrtjlo  ,   non  falfam.    Outs  ilLim  non 
puUYtt  more  lymfbatice  ,  /parfis  cri- 

CL 


$■6  2.      DE    jETERNÀ    FELIC1TATE 

mbtis,  vcfte  confiijpt,  Uccrum  peEîut 
inuddcrc  ?  Lcrymx  guttd  nonfluxït,  fie- 
nt immobiUs  ,  gr  ad  pedes  aduolut* 
Cbrifliyquafîipfum  tencret  tarrijtt  :  Ex- 
ptdtnûs  3  inquita  tibi  feruiîura  fum% 
Domine,  quia  tanto  me  onere  liberajti, 
Hsecille;  qui  hoc  exemple*  3  tam- 
quam  egregio  commentario  de- 
clarauit,  quidfit,  quihabent  vxo- 
res,  eVfikos,  Se  cetera  mundibo- 
na  ,  tamquam  non  habentes  fint, 
vt  liberi  &  expedki  currant  ad  bra- 
uium.  Sedmaiusadhucexemplum 
habemusin  Iob3  qui  vna  die  per- 
diditfilios  &  filias  omnesj  totam- 
que  iubflantiam  fuam,  &  plenus 
vlceribus  in  fterquilinio  iacuit, 
qui  paulb  antè  fclicifïîmus  erat  in- 
ter  omnes  Orientales  :  ôc  tamen  ac 
Ci  ifta  ad  eum  non  pertinerent, 
emifit  vocem  illam  fapientia  ple- 
toh.i,  nifîîraam  :  Kud/ts  cgrejfiu  fum  dç 
ytero  matns  me  a  ,  £r  nudus  reuertar 
ïlluc  :  Do?nino  dédit ,  Dominus  ab- 
.  fttdit  :  ff eut  Domino  pUcuit  ,  ita  ft- 
flum  eft  :  fît  nomen  Domini  benedi- 
&um.  Deniquefanctus  Petruscum 
ceteris  Apoftoiis  3  qui  Chriftum 


LIBER    *QJM  N  TV  S.         $65 

ad  brajiium  currentem  primi  fecu- 
tifunt,  vrnos  docerent,  quid  rc- 
quiratur  ad  celeriter  &c  perieue- 
rantercurrendum,  aiunt  :  Eccenos Matth'. 
reliquimus  omnu^  cr  fecuti  fumus  te:  19»  • 
quia  er go  ertt  nobis ?  de  D ominus  a p- 
probans  confilium  eorum,  rcipon- 
dit,  brauium  illis  apercé  promit- 
tens  :  ^Amendico  y  obis ,  quod  vos  qui 
fecuiieftps  me,jn  rcgenéfdtionc  cumfe- 
d-eiit  ïilius  hominis  in  fede  rtutieftd- 
îisfuA  ^fedebitis  &  vosfuperfedcs  duo- 
decim  5  tu  die  an  te  s,  duodecim  trrbus  If- 
rael. 

Reftat  rertium  documcntum,vt 
cum  Chrifto  iungatur  qui  brauium 
exopeac.    Namvc  Apoitolusdicit: 
Omnes  qmdem  currunt,  fed  y  nus  acupit  I#  Cot.), 
brduium,  llle  autem  vnus  fine  vlla 
dubitationeChriitus  cil:,  qui  txuU  p/aL  is 
tduit  vtgigjs  ddcurrcnddm  viam:  &  de 
.  quo  dicitur  apud  fanclum  Ioan- 
ncm  :  ïZeino afccndn w  ctlum  ^nijtqui  Io**-î. 
defeedit  de  cœlo^Fihus  bsminjs  qui  cft  m 
cœlo.  ScdChrillus  non  afeendit  io- 
lus,  Ccd  cum  illis  omnibus  qui  cum 
ipfo  vnum  iunt,  ià  ell  ,  qui  iiint 
membra  viua  <Sc  vera  eius  corporb, 


3<^4       DE    -«TERNA   FELICITAT! 

cuius  ipfe  eft  caput.    Itaquefruftrà 

laborat  omnes  qui  currunt,  eriamfî 

ï.  Cor.    erogent  omnes  facultates  Tuas  pau- 

i^  peribus,  &  tradant  corpus  fuum 

itavtardeat,  nifi  Chrifto  iungan- 

tur  per  fidem  &  charitatem  ,   Se 

vnum  cum  illo  fiant,  vt  ipfe  loqui- 

Ijtn.vi,  tur,  cùm  ait  :  Stcut  tu  Vttcr  in  me9 

Cr  ego  in  tc>yt  &  ipfi  innobis  ynum 

fînt. 

Sed  eft  etiam  alius  modus  con- 
iun&ionis'cum  Chrifto,   qui  mi- 
ïum  in  modum  iuuat  ad  curren- 
dum.vclociter  &perfeuerantcr  ad 
brauium.Is  modus  eft  vnionis  ocu- 
ïi  interioris  cum  ipfo  Chrifto,qua- 
tenus  ipfe  eft  brauium.     Chriftus 
-çnim  vt  homo  ,  cucurrit  ad  bra- 
uium; &  vt  Deus,  ipfe  eft  brauium, 
i.Iaw.J  Ip^C  enim  eft  y  crus  Deus,  &  vit4  *ter- 
nt,  teftefanctoloanne;  quodipfc 
ioan.14.  quoquefignifïcauit,  cùm  ait:  Ego 
fum  yia3Cr  yeritasy  &  yita.  Ipfe  enim 
vt  veritas  nos  ducit,vt  via  per  fe  ad- 
oucit, vt  vita  ad  fe  perducit.  N  ihii 
igitur  vtilius  ad  brauium  obtinen- 
dum  eft,  qUam  ab  ipfo  brauio  ocu- 
los  numquam  deflectere,  de  cura 


tIBER      QVIKTVS.,        365 

Prophetadicere:  Oculimcifemper *d  ?f*li4. 
Dominant,    Qji  enim  vnirum  habet 
oculum  cordis  eu  m  brauio ,  non 
vidée  née  audit  quid  circumftantes 
dicant  aut  facianc,  fîue  rideant  (lue 
irrideant:  non  curât  aliorum  iudi- 
cia,  fiue  laudent  fîue  vitupèrent;  & 
cum  Propheta  dicit  :  F.utus  fin»  fi-  Vd<\7* 
tut  homonon*udiçns  :    &:  cum  Apo-  J       '*' 
ftolo  :  Mibiprominimo  eft  y  yt  a  y  obis 
indicer,  autab  humano  die  :  &  prarter- 
eà  qub  magis  propinquat ,  eb  me- 
liùs  magnitudinem  cognofeit  bra- 
uij  :  qua?  magnitudo  vires  addic ,  3c 
facit  vthomo,  quamuis  fatigatus 
&la(ïlis',  curfum  non  intermittat. 
C^uicumque  ergo  ad  cadeile  bra- 
uium  afpirat;  à  tladio  mandatorum 
Domini  non  recédât  :  currat  ar- 
denter  &perfeueranter,  &  Chri- 
flo  per  veram  fidem  &  charitatem 
vnitus ,  ab  ipio  brauio  cordis  ocu- 
lum numquam  auextat. 


QJi; 


$66    DE  iET'ERNA  ÏÎLICITATE 
CA.P.       VIII. 

Zte  Corona. 


p 


Ostrîmvm  nomen  felici" 
çatis  cternaecoronaiuftiue  eft» 
de  qua  corona  fie  loquitur  Apo- 
_        itolus  in  eodem  loco,  vbide  bra- 
uiolocutus  cifc  :   Omms  qutinatphC 
contenait  y  *b  omnibus  fi  dbftinet  ;  & 
tlliquîdem  vt  corruptihilem  eorondm  de  - 
cipiant,  nos  dutem  ineèrruptdm.  Ne- 
que  dubium  elTepotell,  an  hoc  lo- 
co per  agonem  intelligatur  curfus 
inftadio,  vt  iiteadèmha?c  fimilr- 
cudo  cum  fuperiore ,  an  potiù-s  pu- 
gna  Se  certain  en ,  vt  fît  hxd  fimili- 
tudo  à  priore  diuerfa.    Siquidem 
inteiiigiper agonem,  certamen  Se 
pugnam  ,  Se  elfe  hanc  fimilitudi- 
neni  diuerfam  à  priore  ,  demon- 
ftrantiilaverba  paulbinferi-ùs  po- 
fîta  :  Egoîgitur  fie  eurro  non  ttuttfi  in 
incertum  ,  fie  pugno  non  qudfi ' ^ùrem 
yerberans  :  Se  illa  in  pofteriorc  ad* 
i.T'm.4  Timotheum  :  Bonum  certamen  certd- 
ait  curfitm  confmnmdtti  y  fidemfcruani: 


LIBER    ^VINTVS.  367 

•  cliquo  repoptacfl  mihicGronSJujlî- 
r/V  :  rïamin  vtroque  loco  bca:us 
Paulus  diûringuitcurlum  à  pugna, 
&  in  vna  ilmilitudine  vtitut  nomi- 
nebrauij,  in  altéra  nominc  coro- 
ns; quar  finit  nomina  fatis  apcrti 
difïin&a. 

^orrb  coronaenominefignifica- 
tur  alterna  félicitas ,  àxsM  apucl  A- 
poftolum  Paulum  ad  Timothcuni 
dicitûr cororMtuftiti* ,  quiareddicur  *-.Tn*.4 
tamquatn  merccs  operibus  iuftis. 
Apud  fanCtuni  ïacobum  dicicur 
coron.t  yifk  ,  quia  confinée  vitam  Uc.t. 
fe  m  p  i  t  e  ni  a£i .  Ap  a  d  fan  ce  11  m  P  c  - 
trum  coron.t  rlon*  imnuvafalnlis >  '•rtf.j. 
quia  complechtur  decus  ôcfplén- 
dorem  honoris  arterni.  Pcniquc 
apud  Ifaiam  dicicur  Deus  îpfis  fu- 
turus  vroni  ghri*  rcfiduo  poputi  fiti.  Ukj.i 
Ex  quo  loco  incelligimus  ,  coro- 
nam,  dequabeatus  Paulus  loqui- 
tur5  &  qua?  datur  vicloribus  in  cer- 
faminc,  re  elle  honorificéciiTimaiTi 
cValciiïïniam,  cùm  Dçusipfè  veiit 
elle  eorona  circumdans,  amans  «5c 
glorificïs  capiwreiîdui  populi  lui, 
illoru  de  populo  tuo 
QJiij 


568    DE    ^ETERMA   fElieiTÀTE 

qui  fortes  in  bello  vi&oriam  re- 
portauerint.  Narn,  vt  fxpc  dixi- 
mus  ex  teflimonirs  Scripturarum, 
lAxlti  [uni  y9C4fi,p4uci  vero  deïïï  :  de 
tanto  erit  iiluftrior  corona  Sancto- 
rumindieiudicij ,  quantopaucio- 
ribusillacontinget. 

Videamus  nunc  in  quo  ag»ne 
ceruîndum  nobis  Cn3Ôc  quid  nos  fa- 
cere  oportea't,  vt  victoriam  obti- 
neamus.  Et  fanèatrociffimapugna 
eft,  &  periculofifïîma  collu&atio 
quam  inituri  famus  ;  praefertim  fi 
comparetur  ad  certamen,  in  quo 
contendunt  in  terris  homines  in 
agone  ,  pro  corruptiDili  corona. 
Loquitur  enim  hocloco  Apoflo- 
lus  de  ludicro  certamine,  quo  in 
theatro  pugnabant  ipecfcante  po- 
pulo, velcolluctationej  velcsedi* 
bus.  Ifti igitur  agonira?  pugnabant 
cum  hominibus  fibiiîmilibus,  ôc 
armis  paribus ,  ôc  pro  corona  vilif- 
fima,  &fubpericuloirrifionis  vel 
ignominie  popularis.  At  Chriftia- 
ni  homines  pugnare  debent  cum 
hoftibus  quos  noi>vident,&  à  qui- 
bus  ipfî  videncurj  ôc  qui  plurimii&: 


LIBER     QJVINTVS.         j6$| 

fortîflîmi^&aftutiiïîmifunc;  &ar- 
mis  imparibus,  &  coram  Deo  «Se 
Angeli's  eius ,  Ôc  pro  corona  vitae 
xttïnx,8c  fùb  penculo  mortis  per- 
pétua?; denique  prarlio  non  ludi- 
cro,  fed  verifîimo  ôc  atrocifîïmo. 
Antagonifta^enimnoftri  da?mones  fyhtfit, 
funt  5quosScripturanunc  leones,  PfiL?*, 
nunc  dracones,  nunc  bafîlifcos  ap- 
pellat  ;  &quiproditores  habentin 
domibus  noftris  ,  concupifeentias 
videlicet  carnis,qux  funt  m  corpo- 
ribus  noftris  5  &  militant  contra 
animas noftras  pro aduerfariis,  vn 
fanclus  Petrus  docet,cùm  aie  :  Ob-  1.  P*m. 
fetro  vos  tamquAm  dducrrxs  &  peregri- 
nos,  abftincrc  vos  4  arnalibxs  defidtpffft 
tjUA  militant dduerfus dnimdm.  Adde, 
quod  miferrimum  eft  ,  pugnam 
iftam  eodem  fîcri  tempore ,  quo  3c 
curfus  in  ftadio.  Fdeb  entm  Apo- 
ilolus  ha?c  duo  coniunxix ,  vt  intel- 
ligeremus,  currentes  ad  brauinm 
toto  curfu  impediri  ab  antagoni- 
ftis ,  &  oportere  eos  ûmul  Se  pedi- 
buscurrere,  &  manibus  depugna- 
re.  O  (1  Chriftiani  ifti  cogitarent, 
fcftatumfuum  intelligercnt,  pro- 


370     DI  ALTZRSA    FELICITAT! 

fecfbb  non  tam  facile  tempus  tere- 
renc  in  nugis  temporalibus ,  in  io- 
cis,in  ludis,  in  comelFatioaibus ,  in 
augendis  pccuitiis,  in  aucupandis 
honoribus,quafi  iummareielletin 
tuto  ;  fed audiuentÀpoflolum  cla- 

2P1Jer*  m antem  :  Accipite armaturam  Dei,vt 
pofiitis  rejiftere  in  die  maie  linduti  lori- 
cam  luftitixiin  omnibus  fomentes  fcu- 
tumfidei ,  in  que  pofiitts  omniatelane~ 
gtàfiimi  tgnea  extinguere  :  <*r galeamfa- 
lîttisdffumite;  & gladtum  Spiritus^uod 
efl  verbttm  D ci'.per  omnem  eratienem  Ù* 
ebfecrationcm ,  crantes  omnt  tempère  in 
Spirittt,  &  in  i{?fo  vigilantes  in  omm  in- 
^«/«.Deusbone,c|ualisefthcce5- 
hortatio  !  quàm  plenaterrorisîqua 
vehemcnslprqfcf  tim  fi  quis  pondé- 
rée illa  yper  omnem  orationcm ,  m  omnt 
-empare ,  in  omm  iufténtidf  Et  tam  en 
plerique  noftrûm  ira  fe  gerunt,ac  Ci 
neque  currendmn  nobis  efl  et  in  fia- 
dio3nequepugnandum  in  agone. 

Atquid,  quacfo,  nobis  agendum 
efl: ,  vt  in  hoc  terribili  agone  victo- 
liam  de  hoflibus  referamus  \  Pau- 

i  Car,  $.  CIS  verbishoc  ipiuna  déclarât  Apo- 
îîolus  ^  cum  air  :  0  unis  fui  in  agone 


LIBER     QJINTVS.  J7I 

contenciit ,  a!?  omnibus  fi  AÙfline't  :  &  îlli 
qu'idem,  vt  corruptibilem coïon.tm  <tcci- 
piitnt ,  nos  autcm  incorruptAfn.  Quo- 
rum verborum  haec  ientenua  eu: 
Athlecar  il  1  i  ,vt  corrupcibilem  co- 
ronam  accipianc,  ab  iis  omnibus  fe 
abftincnt,qux  corpus  debilîcarc,& 
itteptû  ad  pugnam  îilam  ludicram 
redderc  poilunc,  à  nimio  cibo  & 
pocu  j  à  congrelïîi  cum  vxoribus,  à 
negociis  domcfticis ,  ab  aliis  rébus 
omnibus ,  alioqui  iucundis  vel  vti- 
libus ,  qjiiac  victoriam  in  pugnaim- 
pedirevel  retardare  poilunc.  Nos 
igicur  ,  qui  pro  corona  incorrupti- 
ble in  vero  certamirie  dciudamus, 
multo  magis  abirinere  debemus  ab- 
omnibus  qua?  anima  debilicare,  at- 
qucincptâad  pugnâm  iftl  ïeriam, 
&fimul  ad  curiunvinir.adiofacere 
poilunc.  Ec  quxfuncquxanimanv 
débilitent  ?  Illaipia  que  corpus  ro-. 
buftum  reddunc,  mulcus  cibus, 
mulcus  fomnus ,  crebra  deambula- 
tio3hilancas,iucundicas3cancus,ro- 
n-usjlufus  3  aucupium,  venaciomon 
mulcum  légère  ,  parum  orarc,  nilul 
nveditari ,  non   lugere    pcccaca> 

Q.VJ 


ffl    DE    ^TÎRNA   FELICITATE 

non  facerc  frudus  dignos  pœni- 
tentia?.  Ab  his  abitinere  débet,  qui 
animam  vult  eiîè  robuflam  8e  ido- 
neam  ad  currendum  in  ftadio ,  8e 
Ziu.  il.  pugn^ndum  inagone.  ^Attendue  yo-^ 
bis ,  Dominus  aie ,  ne  firtè  grtuentur 
corddveftrdin  crdpuU  &  ebrictdte,& 
curtsbuiuf  Wftc,  &*  Cuptruenut  tn  vos 
rcpentinïdiesiUa.  Contra  verb  cibus 
anima?  qui  illam  robuftam  reddit, 
ieiunium  eft  ;  refecfcio  8e  refocilla- 
tio  anima?,  o ratio  eft  \  fomnus  ani- 
ma? ,  falutaris  contemplatio   eft; 
purgatio    ab    humoribus  noxiis, 
confeffio  peccatorum  ed:;  gaudium 
8e  delicia?  anima?,  lacryma?  funt> 
triumphus  anima?,  crucifîxio  carnis 
çal  ,    &concupifcentiarumeLl  Ort/enim 
funt  Cbrijh,  inqiiîc,  Apoftolus  >car- 
nem  fu.tm  crucifixerunt  cum  vitiis  & 
i.Cor.p.  concupifccmiit,  8e  hoc  loco ,  Ego ,  in- 
quit  yficpugno ,  non  quxft  dérem  yerbe-. 
Ydns  yfedenfligo  corpus  meumy&  in  fer- 
ititutemredigoy  ne  forte  c  mm  dlns  prœdfc 
Cduerim^  ipfe  reprobut  rfficisr,  Ecce 
veram  explicationem  illorum  ver- 
borum  ,  *b  omnibus  fe  dbfiinet.  Ego, 
inquic,  fiepugno  inagqne,vtabili- . 


tïBER.     Q^VINTVS.  57$ 

neam  ab  omnibus  qua?  placent  cor* 
pori,inquo  funt  qui  pugnantpro 
hoftibus  meis,concupiicentise  car- 
nales  videlicet  :  &  calligando  cor- 
pus mcum  ieiuniis  8c  vigiliis ,  alii£- 
que  carnis  macerationibus  ô:  mor- 
tificationibus,  in  feruitutem  redi- 
go  corpus  meum  ,  vt  rebellare  non 
poflit  ab  imperio  animai,  nec  mili- 
tare  hoftibus  meis. 

Sed  quem  non  timerc,  ac  toto 
corpo:e  contremifcerefaciant  illa 
verba  ,  ne  forte  chn  .ilit*  pr*dic4ucriwy 
ipfc  reprobus  effictcu?  Si  vas  électio- 
ns &  à  Deo  ipfo  creatus  Âpofto- 
lus5&:  raptus  in  tercium  cslum ,  ti- 
muitreprobus  fieri,  fî  corpus  fuum 
non  cailigalïèt,  &  in  feruitutem 
non  redegiifet  :  quis  noftrum  re- 
probationem  non  timébit  nifîcaF- 
nem  fuam  crucifigat  ctim  viciis  *3c 
concupifeentiis  ?  Hoc  certc  Apo- 
ftolicum  exempJuro  deberet  om- 
nes  hominesadmonere,  vtnonau- 
deant  fperare  vidèoriam  &  coro- 
nam  ,  nifi  ferib  ad  cor  redeant, 
&  dignos  pœnitentiae  fructus  fa- 
ciant3&  ipiritui  carnem  iubncere 


374      DE    ^TERNA    FELlCltATE 

modis  omnibus  fatagant.  Etadmi- 
randa  prorfiis  eft  multorum  ftulci- 
tia  Se  cordis  excitas ,  qui  cum  rtihil 
horum  faciant,  feà  contra  potiùs 
non  fol  uni  à  rébus  licitis,  fed  etiam 
ab  illicitis  non  abllineant,  tameft 
fie  laeti  ac  fecuri  viuanc ,  ac  fi  de  fa- 
luce  &  corona  gloria*,  promiflio- 
ncm  à  Deo  certiiïïm'am  de  aper- 
tiffimarn  haberent.  Sedhoceflar- 
'gumentum-,  vt  fa^pè  diximus,  qubd 
pauci  tint  qui  ialuentur,  &  muki 
fintvocati5pauci  veto  electi. 

Ad  te  igitur  confugîo,bone  Do- 
mine, ego  ieruus  tuus ,  Sz  filius  ari- 
cillae  tua?  :  concupifeo  toto  defide- 
rro  anima:  mex  brauium  illudcar- 
lefte,  ôc  lucidifïimam  coronam, 
quanrpraeparafti  &  promifilti  dili- 
gentibus  te.  Cognofco  magnitu- 
dinem  agonis,  Stitadij  longitudi- 
nem:experior  imbecillitatë  meam, 
&rcotifkeor  coram  te,  qui  ferutaris 
renés  &  corda,  modicamacpœnè 
iiullarnvirtutemmeammecignoro 
vires  magnas,  ôcrabiem  crudelem 
inuifibilium  hoitium  meorum,  qui 
concoquere  non  poiIuntaqubd  nos 


LIBER     QJVWTVS.  3%J 

homunculi  vocati  (imite  ad  glo- 
riam  yiam  magnam,  vnde  fuperbia 
illos  deiecit. Illumina  oculosmeos, 
ne  vmquam  obdorm-iam  iti  morte: 
adauge  viresane  deficiam  in  viacpu- 
guet  pro  me  gratta  tua ,  ne  quando 
dicat  inimicus  meus ,  Prxuaiui  ad- 
uerfus  eum.  Qupdaucem  pro  me 
po(lulo,id  ipium  poltulopro  fra- 
tribusmeis  omnibus;  fed  potifïï- 
mùm  proiisquiiinuà  te  in  iublU 
mitate  conPtituti,  fiue  Ecclefiafti- 
cis,fiuefa?cularibus,  quorum  tanto 
grandius  etl  periculû  ,  quanto  ruu- 
ctio  excellentior;  &  tanto  illullribr 
erit  corona  gloriae-,fi  recVc  fungatiu* 
munere  fuOjquâto  grauior  dânatio, 
ficulpa  ipiorû  anima?  perçant, quis 
redemiftipretioio  ianguine  tuo. 


C  À  I*.     I  X. 

.Epilogtts  tôt  tut  ope  fis. 

EX  p  l  i  c  a  t  i  s  confiderationi- 
bus  duodecim  de  alterna  fclici- 
tate  Sanctorum,  illarn  concluiïo- 
»cm  colligipoife  video ,  Sâctouuni 


$-*6     DE    y«TERNA    FEllCITATE 

felicitatem  rem  effe  tum  in  fe  maxî- 
mam  &  eminentiiïimam,  tum  ab 
omnibushominibus  inprimîs  ex- 
petendam  &  procurandam  :  Ctd 
viaraadillam  inueniendam  5c  ob- 
tinendam  effe  anguftifïlmam  &Ia- 
boriohlîîmam  ,  vt  nifi  quis  apud  fe 
fîrmicer  ftatuat  omnibus  viribus 
fuis  conniti  <3c  contendere,  rébus 
aliis  omnibus  pra^termifîïs,  num- 
quam  per  eam  penetrare ,  8c  multo 
minus  ad  optata  gaudia  peruenire 
pofïït.  Ac  vt  breuiter  hoc  tocum 
fub  oculos  fubiiciamuSjpIacet  om- 
jies  ilias  confiderationes ,  &  eorum 
praecipuas  difficultates  per  modurr* 
epilogi  breuiter  receiifere. 

Primùm  igitur  confiderauimus 

felicitatem  aeternam  fub  nomine 

Regni  cadorum  :  fed  annexam  il  1  i 

vidimus  dimcultatem  maxim  im  ex 

Mutth.    JibroDei3quiafcriptumeft:^tf#w 

ii.  calorum  vtm  patitur ,  &  vtôleatt  r4- 

\     puni  'illud. 

Deinde  confiderauimus  eamdem' 
felicitatem  fub  nomine  Ciuitatis 
Dei ,  mie  cadeitis  Ierufalem  :  & 
ibi  quoque  animaduerùmus  dim>* 


LIBER      QJ7INTVS.        377 

cultatem  non  modicam  :  quia  non 
poiîim  telle  ciues  San&orum  ,  qui  fyhcf.ù 
îunt  ciues  mundi  huius:  cV  difrieil- 
limum  eft  in  mundo  viuere,  8c  de 
mundo  non  e'ffe. 

Tertio  confiderauimus  eamdem 
fclicitatem  fub  nomine  Domus 
Dei,  in  qua  manfîones  mules  fùnt:  yatt.j* 
ôc  animaduertimus,  portam  eius 
domus  elle  angufliffimam,vt  no  fi- 
ne magnolabore  penetrari  poilît. 

Quarto  confiderauimus  eum- 
dem  beatitudinis  locum  fiib  no-< 
mine  Paradifi:  fed  confiderauimus 
fimul ,  quàm  magno  pretio  non 
auri  vel  argenti ,  fed  laenry  marum 
velfanguinisemerit  illum  Domi- 
nus ,  Se  Martyres  ,  ôc  Confelïbres, 
atqueadeb  SaniH  «Se  SanClae  om- 
nes.  Oportuit  enim  p4ti  Chrijium  3  <jr  **'•  *4« 
itd  initért  in  gla/'ism  fuam, 

Quintb  confiderauimus  eam- 
dem relicitatem  fub  nomine  The  - 
fauriabfconditi  in  agro  :  &  fimul 
aduertimus  jnonpotuilfe  obtineri  Mutt-l$ 
ab  eo  qui  inuencrat  ,  nifî  venditis 
omnibus  qua?  habebat. 

Sexto  confiderauimus  eamdem 


3?8      DE    yETERNA    FELICITATE 

fùb  nomme  Margarita?  pretiofa^, 
Mait.13  proquaetiam  comparandadebuit 
emptor  omnta  bona  fuadiftrahe- 
re,  vream  emerepoJfet. 

Scptimb  çonndcrauimus  eam- 
v         de  m  fub  nomine  Dcnarij  diarnij 
quinonnifilaborantibus  tri  vinci 
diligenter  ÔC  afïïduè  datus  eîl. 

Octuib  coniiderairimus  bam- 

dem  fnb  nomine  Cœnar  magna?:  Se 

,l4'  vidimus  eacœnadignosnon  ruifïc 

habitos,  qui  rébus  temporalibus 

addicli  eranr. 

Nonb    confiderauirrrus    eam- 

liatt. .;  d  e  m  fu  b  n  o  m  in  e  G  aud  i  j  D  o  m  in  i  ; 

ad  quod  ij  ioli  admiiïl  func,    qui 

magnolabore  &  follicitudine  ta- 

lenca  iîbi  traditâ  mulciplicautfrant, 

reliquis  in  exteriores  cenebras  a- 

maiidads. 

Vndecimb  con fiderauimus  eam- 

Matt.ts  de  m  fub  nomine  Nupriarum  Re- 

giaram,  à  quibus  exclun"  flintom-- 

nés,  qui  fomno  dediti  &  inertia?, 

inoperibus  bonis  &  expecfcatione 

caelèftis  Sponfi  non  àffi'diiè  vigila- 

runt. 


IIBER     QJ/ISTV5.  5~? 

Decimb  confiderauimus  eam- 
dem  fub  nomine  Brauij ,  qubd  illi 
foli  a'pprehendcrunt  ,  'qui  vêlbci-  uC*& 
ter&  perfeueranter  non  fine  labo- 
rc  &  iudore  ad  brauium  in  iladio 
cucurrerunt. 

Duodecimb     confiderauimus 
eamdem    fub   nomine    Corona?, 
quam  illi  folimeruerunt,  qui  for-  tJç 
tiiÏÏmè  pugnando  adueriarium  de- 
ieccrunc. 

Itaque  quoeumque  te  vertes, 
Se  fub  quoeumque  nomine  caele- 
ftera  felicitatem coniidcrcs,  inue- 
nies  obtineri  non  polie  ,  nili  to- 
us viribus  atque  omni  animi  <5i 
corporis  contentione  defudes. 
Proinde  qui  volunt  bcati  eiïe, 
quod  nemo  nili  amen  s  non  v  el- 
le poteft,  torporcm  omnemexcu- 
tiat,  atque  ad  ferib  laborandum, 
3c  bona  omnia  facienda  ,  &nu^ 
la  omnia  toleranda  :  tanto  pro- 
pofito  prarmio  fe  accingat  :  ÔÇ 
nulla  omnino  temporalia  negotia 
huic  magno  cV  veçç  ioli  negotio 
anteponac  :  ôc  femper  in  mente  re- 
tincatverba  illa  Sanctorum  Pault. 


3S0     DE  ^€TER.  rEIlClT.LTB.  V. 

8c  Barnabe  ,  quibus  Chriftianos 
'Aft.i\.  exhortabantur  :  Ver  multas  tribula- 
tions oportct  nos  intrare  in  l\egnum 
Dci. 


FINIS, 


APPROBATIO. 

HI  quinque  Libri  de  seterna  fe- 
licitate  Sancfcoram,  ablliu- 
flriiîîmo  D.  Cardinale  Bellarmino 
confcripti,  nihiinin  quodLc&o- 
risad  pietatem  egregiè  erudiatin- 
telle&um,  Se  ad  caeleftis  patriae  de- 
iiderium  incicet  affectum,  conti- 
nent :  ac  proinde  publica  eos  luce 
Ôc  le£Hone  dignifïimos  cenfeo. 
Antuerpia^ ,  x  x  i  x.  Decembris, 
cId.  Id  c.  xv. 

lodnnes  tpifeopus  ^4ntuerpienJ?s, 


3s« 

"  " ■  --   ■ 

INDEX     LIBRORVM 

E  T 

CAPITVM. 

Liber  i.  DeRegnoDei. 

CA  P.  i.  De amplitudineJ{egniDeJ0 
Pag-  v- 
C  A  p.  1 1.  Dcfrequentia  I{egni  Da.  23. 
C  A  p.  1 1 1.  De  forma  yerè  Monarchie* 

Cap.  iv.  Quod  omnes  Beatifint  Forges. 

34- 
Cap.  v.  De  boni*  I{egmDei.  43 

C  A  P.  v  1.  Quantifiant  apud  hommes 

l\egna  t  en  arum  ;  &  quanti  fiende- 

beret  B^egnum  ca-lorum.  c  j. 

C  A  P.  v  1 1.  Qutfît  prsma  /émit a  ad 

HjgnumDci.  '  6lt> 

Cap.  viii.  Secundafcmita  ad \egnum 

B"'.  67. 

C  ap.ix.  Tertiafemita  add^egnum  Dei. 

C  ap.x.  Quartafemua  adRjgnum  Dei. 
76. 


;€i       In'dex  Capitym, 

Liber  n.  de  Ciukate  Dei. 
QkV  ,\.Dc  pulchritudme  Ouitatts  Dei. 

«4. 

Cap. II.  Dit  Concordia  &  pacc  Ciui- 
tatis Dei.  89. 

C AP.  1 1 1.  De  libertate  Ciuitatis  Dei.  93. 

C  A  P.  1  v.  De  fi  tu  <?  forma  Ciuitatts 
Dei.  100. 

Qh.v.\'.Defundamcntu  &  partis  Ciui- 
tatis Dei.  104. 

Cap.  vi.  Demuro  &  platea  dut  taris 
Dei.  11  r. 

QAV.wn.Detepîo  Ciuitatis  Dei.     ny. 

Cap.  viii.  Dé  cibo  &  petu  Ciuitatis 
Dei.  111. 

Cap. ix.  De fundamento  myftico  Ciui- 
tatis Dei.  127. 

C ap. x.Dr porta  myftica  Ciuitatis  Dei. 

Cap.  xi.  D 'c lapidtbus myfticis  Ciuitatis 

Dei.  137. 

Cap.  xii.  DefugiendaCiuitattmundi. 

147. 

Liber  ni.  DeDomoDei. 

Cap.i.  Quod omnes Beatijînt domefti- 

ctÇrfiluDei.  ■  157. 

Cap.  n.  Dema°nitudine& pnlchntu- 

dmeDomusDei.  161. 


Index  Capitvm.  3 Sj 
Cap. m. Bf  triclinio  Domus  Dei.iGj 
QAV.w.Decnbuulis  Domtu  Dr/. 170 
Cap.v,  Dc'^k/4  Di/?ww  Df;.  177. 
Cap.  VI.  De  prima  parte  port*  Domus 

D ci  5 qu*  efl  fi  des .  1  tf  1 . 

C  A  p.  v  1  î.  Dcfpe ,  qu*cfl  altéra  pars 

port*  Domus  Det.  1 SS. 

C  A  p.  v  1 1 1 .  D  e  ebaritate ,  quai  efl  tertio, 

pars  port*.  194.. 

Cap. ix.  De  bumilitate,qu*  efl  quarto 

parsport*.  iyy. 

Cap.x.  Iterùm  de  fide yqu*  efl  primo 

pars  port*.  10G. 

C  A  p.xi .  Iterùm  defpe ,  qu*  iftfccundo 

pars  porta.  210. 

Cap.  xii.  Iterùm  de  ebaritate ,  qu*  efl 

tertio  pars  port*.  212. 

Cap.  xiii.  Iterùm  de  bumilitate ,qu* 

efl  quarto  par  s  port*.  216. 

Cap.  xiv.  Heceflarium  ejjf  ingreffnm 

port* ,  quamuis  angujî*  yJiquis  fal- 

uuseflevclit.  220. 

Liber  iv.  DeParadifo. 
C  A  P .  1 .  încalo  effe  ver  a  gaudio.  224. 
Cap. 11.  De  gaudio  mtclligenti*.  230. 
Cap. m.  De gaudio voluntatis,  23S. 
Cap.  iv.  De  gaudio  memori*.  24.3. 
Qkv.v. De  gaudio  oçulorum.       24 


3$4        In  dix  C  api  tv  m. 

C  a  P .  v  i .  DegAudto  auriunf.  1 5 r. 

Cap  vu.  De gAudio  narium .         255-. 
Cap. vin.  De gAudttfenfu* guftandi  C 

tAngmdu  25  S. 

Cap.  ix.  De  cowptraticne  gaudiêium 

terrœ  eu  m  gAv  dijs  cxlt.  262, 

Cap.x.  De  eompAYAtune  Taradifi  terre- 

ftrts  eu  m  e*  lefti.  16  7 . 

C  a  p.  xi.  De  coparatione  botiorum  mun- 

di&bonoruVéïradiJîteYreftnsJimul, 

eu  bonis  Varadifi 'cœlefttt  folius,  273. 
Cap,  xii.  De  eemparattone  prttijfA- 

radificum  ipfo  Ttradifo .  276. 

Liber  v.  De  nominib9  parabolicis. 
Cap.  i.De  Tkeféuro  ab/condito  in  Agro. 

C  av.  11.  Dcldargarttapretiofa,  191. 
Cap. m. Dr  Denariodiurno.  301. 
Cap. iv.  De  Talemis  &  GaudtoDo- 

tnwi.  312. 

Cap.  v.  De  Can*  mtgnd.  327. 

Cap.  v  1.  DeKupttfSy  &  Virgimbus 

prudenttbus  £r fatuis.  340. 

Cap.  vu.  DeBrAwo.  3^5. 

Cap.  vin.  Deeorcn*.  $66. 

Cap.  ix.  Eytlogus.  37j, 


FINIS. 


-  f 


z
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "De aeterna felicitate sanctorvm libri qvinqve"

See other formats
